वराहपुराणम्

वेपथुः कोटराक्षश्च पृष्ठलग्नलघूदरः 180.

कंपणारे शरीर, खोल डोळे, पाठीला लागलेले आणि सुकटलेले पोट असे त्याचे रूप होते.

न वाक्च श्रूयते तस्य क्षुद्रपक्षिरवो यथा

त्याचा आवाज ऐकू येत नाही, जणू एखाद्या लहान पक्ष्याचा किलबिलाट.

न गच्छसि यथास्थानमागतस्तु निरुद्यमः

तू आपल्या योग्य जागी जात नाहीस, इथे कसलीही मेहनत न करता आला आहेस.

ममाद्य नैत्यकं कर्म तीर्थेऽस्मिन्नश्यतेऽनिशम्

आज माझं रोजचं कर्म या तीर्थावर दिवस-रात्र नष्ट झालं आहे.

त्वां दृष्ट्वेदृक्स्वरूपं च क्रिया मे सा गता त्वयि

तुला असं रूप पाहिल्यावर, माझी ती क्रिया तुझ्यावरच गेली.

जन्तुरुवाच ध्रुवतीर्थे च यः श्राद्धं पुनः कुर्यात्तिलोदकम्

जन्तू म्हणाला — जो कुणी त्या ठराविक पवित्र ठिकाणी तिळांचे पाणी अर्पण करून पुन्हा श्राद्ध करतो,

तिलतृप्ता दिवं यान्ति पितरस्तेन पुत्रिणः

त्यामुळे तिळांनी तृप्त झालेले पितर आपल्या मुलांमुळे स्वर्गात जातात.

योनिसंकरदोषेण नरकं समुपाश्रितः

वंशातील गोंधळामुळे माणूस नरकात पडतो.

अगतिर्गमने मे स्यात्ते त्रितापैः समागतः

माझ्यासाठी कुठेही जाण्याचा मार्ग नाही; मी तीन प्रकारच्या दुःखांनी त्रस्त आहे.

बलयुक्ता ययुः स्वर्गं निर्बलस्य कुतो गतिः

ज्यांच्यात बळ आहे, ते स्वर्गात पोहोचले; पण ज्यांच्यात बळ नाही, त्यांना कुठे जाता येईल?

ते स्वधापूजितैः पुत्रैर्गच्छन्ति परमां गतिम् 180.

जे पुत्र स्वधा अर्पण करून पितरांची पूजा करतात, त्यांच्यामुळे पितरांना श्रेष्ठ अवस्था मिळते.

दृष्टास्त्वया त्रिकालज्ञ दिव्यदृष्ट्या दिवं गताः

तुम्ही त्रिकाळज्ञ आहात; दिव्यदृष्टीने स्वर्गात गेलेल्यांना तुम्ही पाहिले आहे.

प्रतिलोमानुलोमानां शूद्राणां श्राद्धकर्मिणाम्

प्रतिलोम आणि अनुलोम वंशातील, श्राद्ध करणाऱ्या शूद्रांमध्ये—

एवं पृष्टः स विप्रेण कथयामास कारणम्

असा प्रश्न ब्राह्मणाने विचारल्यावर, त्याने कारण सांगायला सुरुवात केली.

तवापि सन्ततिस्तात नास्ति दैवाद्यथोचिता

बाळा, तुझीही योग्य अशी वंशपरंपरा दैवाने ठरवलेली नाही.

वद सर्वं करिष्यामि यदि सत्यं वचो मम

सर्व काही सांग, मी ते नक्की करीन, जर माझे वचन खरे असेल.

इमे ये मम देहे तु भवन्ति मशकाः कृशाः

माझ्या शरीरात जे हे बारीक माशा आहेत—

तन्तुमन्त्रमहं तेषां मम तन्तुमयी सकृत्

त्यांच्यासाठी मी तंतुमंत्र आहे; मी त्यांच्यासाठी एकदा तंतुमय असते.

महिष्याः प्रेषणे नित्यं दासी नाम्ना प्रभावती

राणीला निरोप पाठवण्यासाठी नेहमी प्रभावती नावाची दासी असते.

अस्माकं सन्ततेस्तन्तुस्तस्य श्राद्धकृते वयम्

आमच्या वंशाचा तंतू तिच्याशी जोडलेला आहे; श्राद्धासाठी आम्ही—

स्थिता एतावदेवं तु कालं यास्यामहेऽम्बुधौ 180.

आम्ही फक्त एवढ्याच काळासाठी थांबलो आहोत; मग आम्ही समुद्रात जाऊ.

श्रुत्वैतत्स त्रिकालज्ञो मोहाविष्टोऽब्रवीदिदम्

हे ऐकून, त्रिकाळज्ञ मोहाने ग्रासला गेला आणि म्हणाला—

विधिरत्र कथं तस्या येन यूयं सपुत्रिणः

तिच्यासाठी कोणता नियम आहे, ज्यामुळे तुम्ही सर्व मुलांसह अस्तित्वात आहात?

पूर्वकर्मविपाकेन यां यां गतिमधोमुखीम्

पूर्वीच्या कर्मांच्या फळामुळे, माणूस ज्या ज्या खालच्या जन्मांना किंवा अवस्थांना पोहोचतो,

श्राद्धं पिण्डोदकं दानं नित्यं नैमित्तिकं तथा

श्राद्ध, पिंड, पाणी आणि दान — हे रोजचे किंवा विशेष प्रसंगी दिलेले असो,

अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं यो नो दद्याज्जलाञ्जलिम्

कदाचित आपल्या कुळात असा कोणी तरी असू शकेल, जो आपल्यासाठी पाण्याचा अर्घ्य देईल.

विशेषात्तीर्थमध्ये तु तिलमिश्रं जलाञ्जलिम्

विशेषतः तीर्थक्षेत्रात, तिळासह पाणी अर्घ्य म्हणून दिले,

दर्भपाणिस्त्रिस्त्रिगोत्रे पितृनाम समुच्चरन्

हातात कुशा घेऊन, तीन गोत्रे आणि पितरांची नावे उच्चारून,

आदावेकाञ्जलिर्द्वे तु तिस्रो वै तर्पणे स्मृताः

सुरुवातीला एक अंजली, मग दोन, आणि तीन अंजली तर्पणासाठी दिल्या जातात.