वराहपुराणम्

तस्याश्च मरुतो देवा देवेन्द्रेण निरूपिताः । गूढं गच्छत रक्षार्थं देवशुन्या महाबलाः ।। १६.

देवेंद्राने नेमलेले मरुतगण, त्या बलाढ्य दैवी कुत्रीसह, गुप्तपणे रक्षणासाठी निघाले.

इत्युक्तास्तेन सूक्ष्मेण वपुषा जग्मुरञ्जसा । तेऽप्यागम्य सुरेन्द्राय नमश्रक्रुर्धराधरे ।। १६.

अशा प्रकारे सांगितल्यावर, ते सर्व सूक्ष्म रूप घेऊन पटकन निघाले; आणि डोंगरावर पोहोचल्यावर देवेंद्राला वंदन केले.

तां देवराजः पप्रच्छ क्व गावः सरमेऽभवन् । एवमुक्ता तु सरमा न जानामीति चाब्रवीत् ।। १६.

देवताधिपतीने तिला विचारलं, 'सरमा, गायी कुठे आहेत?' तेव्हा सरमा म्हणाली, 'मला माहित नाही.'

तत इन्द्रो रुषा युक्तो यज्ञार्थमुपकल्पिताः । गावः क्व चेति मरुतः प्रोवाचेदं शुनी कथम् ।। १६.

मग इंद्र रागाने भरून, 'यज्ञासाठी तयार केलेल्या गायी कुठे आहेत?' असं मरुतगणांना आणि त्या कुत्रीला विचारू लागला.

एवमुक्तास्तु मरुतो देवेन्द्रेण धराधरे । कथयामासुरव्यग्राः कर्म्म तत् सरमाकृतम् ।। १६.

डोंगरावर इंद्राने विचारल्यावर, मरुतगण घाबरून सरमाने केलेलं सर्व कृत्य सांगू लागले.

तत इन्द्रः समुत्थाय पदा संताडयच्छुनीम् । क्रोधेन महताविष्टो देवेन्द्रः पाकशासनः ।। १६.

मग इंद्र उठून, प्रचंड रागाने, त्या कुत्रीला पायाने मारलं; तो वज्रधारी देवांचा स्वामी होता.

क्षीरं पीतं त्वया मूढे गावस्ताश्चासुरैर्हृताः । एवमुक्त्वा पदा तेन ताडिता सरमा धरे ।। १६.

'मूढे, तू दूध प्यायलंस आणि गायी दैत्यांनी पळवल्या,' असं म्हणून इंद्राने डोंगरावर सरमेला पायाने मारलं.

तस्येन्द्रपादघातेन क्षीरं वक्त्रात् प्रसुस्त्रुवे । स्त्रवता तेन पयसा सा शुनी यत्र गा भवन् । जगाम तत्र देवेन्द्रः सहसैन्यस्तदा धरे ।। १६.

इंद्राच्या पायाच्या ठोक्याने तिच्या तोंडातून दूध वाहू लागलं; त्या वाहणाऱ्या दुधासह ती कुत्री जिथे गायी होत्या तिथे गेली, आणि मग इंद्रही आपल्या सैन्यासह तिथे गेला.

गत्वा चापश्यद् देवेन्द्रस्ता गा दैत्यैरुपाहृताः । पालनां चक्रुर्ये दैत्या बलिनो भृशम् । ते सैन्यैर्निहताः सद्यस्तत्यजुर्गाः स्वमूर्त्तिभिः ।। १६.

तिथे जाऊन इंद्राने पाहिलं की दैत्यांनी गायी आणल्या आहेत आणि ते त्यांचं काटेकोरपणे रक्षण करत आहेत; पण त्या बलाढ्य दैत्यांना सैन्याने लगेच मारलं आणि ते आपापल्या मूळ रूपात परतले.

सामन्तैश्च सुरेन्द्रोऽथ वृतः परमहर्षितैः । ताश्च लब्ध्वा महेन्द्रस्तु मुदा परमया युतः ।। १६.

मग आनंदित मित्रांनी वेढलेला महेंद्र त्या गायी मिळवून अत्यंत आनंदित झाला.

चकार यज्ञान् विविधान् सहस्त्रानपि स प्रभुः । क्रियमाणैस्ततो यज्ञैर्ववृधेन्द्रस्य तद् बलम् ।। १६.

त्या प्रभूंनी हजारो विविध यज्ञ केले; आणि त्या यज्ञांमुळे इंद्राचं बळ वाढलं.

वर्द्धितेन बलेनेन्द्रो देवसैन्यमुवाच ह । सन्नह्यन्तां सुराः शीघ्रं दैत्यानां वधकर्मणि ।। १६.

बळ वाढल्यावर इंद्राने देवांच्या सैन्याला सांगितलं, 'दैत्यांचा नाश करण्यासाठी देवांनी पटकन शस्त्र धारण करावीत.'

एवमुक्तास्ततो देवाः सन्नद्धास्तत्क्षणेऽभवन् । असुराणामभावाय जग्मुर्देवाः सवासवाः ।। १६.

असं सांगितल्यावर देवांनी लगेच शस्त्र धारण केली; आणि इंद्रासह ते दैत्यांचा नाश करण्यासाठी निघाले.

गत्वा तु युयुधुस्तूर्णं विजिग्युस्त्वासुरीं चमूम् । जिताश्च देवैरसुरा हतशेषा धराधरे । ममज्जुः सागरजले भयत्रस्ता विचेतसः ।। १६.

ते देवांनी त्वरित युद्ध केलं आणि असुरांची फौज जिंकली; देवांनी असुरांना हरवलं, आणि जे थोडे उरले ते घाबरून, गोंधळून समुद्रात बुडाले.

देवराजोऽपि त्रिदिवं लोकपालैः समं धरे । आरुह्य बुभुजे प्राग्वत् स देवो देवराट् प्रभुः ।। १६.

मग देवांचा राजा, लोकपालांसह, पुन्हा स्वर्गात गेला आणि पूर्वीप्रमाणेच त्या दिव्य इंद्राने आपलं राज्य सुखाने भोगलं.

य एनं श्रृणुयान्नित्यं सरमाख्यानमुत्तमम् । स गोमेधस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः ।। १६.

जो माणूस हे उत्तम आख्यान रोज ऐकतो, त्याला गोमेध यज्ञाचं फळ मिळतं.

भ्रष्टराज्यश्च यो राजा श्रृणोतीदं समाहितः । स देवेन्द्र इव स्वर्गं राज्यं स्वं लभते नरः ।। १६.

कोणताही राजा, ज्याचं राज्य गेलेलं असेल, जर तो एकाग्रतेने हे ऐकतो, तर तो इंद्रासारखा आपलं राज्य परत मिळवतो.

धरण्युवाच । ये ते मणौ तदा देव उत्पन्ना नरपुंगवाः । तेषां वरो भगवता दत्तस्त्रेतायुगे किल ।। १७.

धरणी म्हणाली: हे देवा, त्या वेळी जे उत्तम पुरुष रत्नांमध्ये जन्मले, त्यांना भगवंताने त्रेतायुगात कोणता वर दिला?

राजानो भवितारो वै कथं तेषां समुद्भवः । किं च चक्रुर्हि ते कर्म पृथङ् नामानि शंस मे ।। १७.

ते राजे कोण असतील आणि ते कसे जन्माला येतील? त्यांनी कोणती कृत्ये केली? त्यांची वेगवेगळी नावे मला सांग.

श्रीवराह उवाच । सुप्रभो मणिजो यस्तु राजा नाम्ना महामनाः । तस्योत्पत्तिं वरारोहे श्रृणु त्वं भूतधारिणि ।। १७.

श्रीवराह म्हणाले: हे भूतधारिणी, तू ऐक, मी तुला सुप्रभ नावाच्या, रत्नातून जन्मलेल्या आणि महान मनाच्या राजाची उत्पत्ती सांगतो.

आसीद् राजा महाबाहुरादौ कृतयुगे पुरा । श्रुतकीर्तिरिति ख्यातस्त्रैलोक्ये बलवत्तरः ।। १७.

कृतयुगाच्या सुरुवातीला, एक बलवान राजा होता, त्याचं नाव श्रुतकीर्ती, आणि तो त्रैलोक्यात प्रसिद्ध आणि सामर्थ्यवान होता.

तस्य पुत्रत्वमापेदे सुप्रभो मणिजो धरे । प्रजापालेति वै नाम्ना श्रुतकीर्तिर्महाबलः ।। १७.

हे धरे, सुप्रभ हा रत्नातून जन्मलेला त्याचा पुत्र झाला; तो बलवान श्रुतकीर्ती प्रजापाळ नावानेही ओळखला जाई.

सैकस्मिंश्चिद् दिने प्रायाद् विपिनं श्वापदाकुम् । तत्रापश्यदृषेर्धन्यं महदाश्रममण्डलम् ।। १७.

एके दिवशी तो राजा वनात शिकार करायला गेला, तिथे त्याने एका ऋषीचं पवित्र आश्रम पाहिलं.

तस्मिन् महातपा नाम ऋषिः परधार्मिकः । तपस्तेपे निराहारो जपन् ब्रह्म सनातनम् ।। १७.

त्या ठिकाणी महातप नावाचा, परधर्माला समर्पित असा एक ऋषी होता, जो उपवास करत, सनातन ब्रह्माचा जप करत कठोर तप करत होता.

तत्रासौ पार्थिवः श्रीमान् प्रवेशाय मतिं तदा । चकार चाविशद् राजा प्रजापालो महातपाः ।। १७.

तिथे तो तेजस्वी प्रजापाळ राजा, आश्रमात प्रवेश करायचं ठरवून, त्या महातपस्वीच्या आश्रमात गेला.

तस्मिन् वराश्रमपदे वनवृक्षजात्या धराप्रसूतोर्जितमार्गजुष्टाः । लतागृहा इन्दुरविप्रकाशिनो नायासितज्ञाः कुलभृङ्गराजाः ।। १७.

त्या उत्तम आश्रमात, जमिनीवर उगवलेल्या विविध झाडांनी रस्ते शोभिवंत झाले होते, वेलींनी बांधलेली घरं चंद्रप्रकाशात उजळून निघाली होती, आणि मधमाशांचे राजा सहजपणे इकडून तिकडे फिरत होते.

सुरक्तपद्मोदरकोमलाग्र- नखाङ्गुलीभिः प्रसृतैः सुराणाम् । वराङ्गनाभिः पदपङ्क्तिमुच्चै- विंहाय भूमिं त्वपि वृत्रशत्रोः ।। १७.

कोमल, गुलाबी कमळासारख्या बोटांनी आणि नखांनी, त्या दिव्य कन्या झाडांच्या रांगेतून चालत, जमिनीला मागे टाकून, इंद्राच्या वीरावरही मात करणारी शोभा गाठत होत्या.

क्वचित् समीपे तमतीव हृष्टै- र्नानाद्विजैः षट्चृरणैश्च मत्तैः । वासद्भिरुच्चैर्विविधप्रमाणाः शाखाः सुपुष्पाः समयोगयुक्ताः ।। १७.

जवळच, अनेक प्रकारचे आनंदी पक्षी आणि मधाने मस्त झालेली सहा पायांची कीटकं राहत होती, आणि विविध आकारांची, फुलांनी डवरलेली फांद्या एकमेकांना जोडलेल्या होत्या.

कदम्बनीपार्ज्जुनशीलशाल- लतागृहस्थैर्मधुरस्वरेण । जुष्टं विहङ्गैः सुजनप्रयोगा निराकुला कार्यधृतिर्यथास्थैः ।। १७.

कदंब, नीप, अर्जुन, शाल या झाडांच्या वेलींनी बांधलेल्या घरांमध्ये गोड आवाजात गाणारे पक्षी, सज्जनांच्या संगतीला अनुरूप, शांत आणि आपापल्या कर्तव्याला जाग असायचे.