वराहपुराणम्

एवमुक्तास्तदा देवा गाः पशूंश्चानुकल्प्य ते । मुमुचुश्चरणार्थाय रक्षार्थं सरमां ददुः ।। १६.

असं सांगितल्यावर देवांनी गायी आणि इतर जनावरे यज्ञासाठी तयार केली, त्यांना सोडून दिलं आणि त्यांच्या रक्षणासाठी सरमा नेमली.

ताश्च गावो देवशुन्या रक्ष्यमाणा धराधरे । तत्र जग्मुस्तदा गावश्चरन्त्यो यत्र तेऽसुराः ।। १६.

त्या गायी, सरमा त्यांच्या रक्षणासाठी पर्वतावर असताना, देव नसल्यामुळे, त्या गायी तिथे भटकत गेल्या जिथे दैत्य होते.

ते च गावस्तु ता दृष्ट्वा शुक्रमूचुः पुरोहितम् । पश्वर्थं देवगा ब्रह्मंश्चार्यन्ते रक्षमाणया । देवशून्या सरमया वद किं क्रियतेऽधुना ।। १६.

त्या गायी पाहून त्यांनी शुक्र पुजाऱ्याला विचारलं: 'यज्ञासाठीच्या या गायी, देव आणि ब्रह्मा सरमा यांच्या रक्षणाखाली आहेत, देव नसताना. आता काय करावं हे सांग.'

एवमुक्तस्तदा शुक्रः प्रत्युवाचासुरांस्तदा । एता गा ह्रियतां शीघ्रमसुरा मा विलम्बथ ।। १६.

असं विचारल्यावर शुक्राने दैत्यांना सांगितलं: 'या गायी पटकन घेऊन जा, दैत्यांनो, वेळ दवडू नका.'

एवमुक्तास्तदा दैत्या जह्रुस्ता गा यदृच्छया । हृतासु तासु सरमा मार्गमन्वेषणे रता ।। १६.

असं सांगितल्यावर दैत्यांनी त्या गायी मनमुराद पकडून नेल्या; त्या गायी हरवल्यावर सरमा त्यांचा माग काढण्यात मग्न झाली.

अपश्यत् सा दितेः पुत्रैर्नीता गावो धराधरे । दैत्यैरपि शुनी दृष्टा दृष्टमार्गा विशेषतः ।। १६.

तिने पाहिलं की दितीच्या मुलांनी गायी डोंगरावर नेल्या आहेत; आणि दैत्यांनी त्या कुत्रीला देखील पाहिलं, तिच्या हालचालींवर विशेष लक्ष दिलं.

दृष्ट्वा ते तां च साम्नैव सामपूर्वमिदं वचः । आसां गवां तु दुग्ध्वैव क्षीरं त्वं सरमे शुभे ।। १६.

तिला पाहून त्यांनी गोड शब्दांत सांगितलं, 'हे सरमा, शुभे, या गायींचं दूध काढ आणि ते प्यावं.'

पिबस्वैवमिति प्रोक्ता तस्यै तद् ददुरञ्जसा । दत्त्वा तु क्षीरपानं तु तस्यै ते दैत्यनायकाः ।। १६.

असं सांगितल्यावर तिला लगेच दूध दिलं; दैत्यांच्या प्रमुखांनी तिला दूध पिण्याची संधी दिली.

मा भद्रे देवराजाय गाश्चेमा विनिवेदय । एवमुक्त्वा ततो दैत्या मुमुचुस्तां शुनीं वने ।। १६.

'हे भद्रे, या गायींबद्दल देवांच्या राजाला काहीही सांगू नकोस,' असं म्हणून त्यांनी त्या कुत्रीला जंगलात सोडलं.

तैर्मुक्ता सा सुरांस्तूर्णं जगाम खलु वेपती । नमश्चक्रे च देवेन्द्रं सरमा सुरसत्तमम् ।। १६.

त्यांनी सोडल्यावर ती घाबरत देवांकडे गेली आणि देवेंद्राला, सर्व देवांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, नमस्कार केला.

तस्याश्च मरुतो देवा देवेन्द्रेण निरूपिताः । गूढं गच्छत रक्षार्थं देवशुन्या महाबलाः ।। १६.

देवेंद्राने नेमलेले मरुतगण, त्या बलाढ्य दैवी कुत्रीसह, गुप्तपणे रक्षणासाठी निघाले.

इत्युक्तास्तेन सूक्ष्मेण वपुषा जग्मुरञ्जसा । तेऽप्यागम्य सुरेन्द्राय नमश्रक्रुर्धराधरे ।। १६.

अशा प्रकारे सांगितल्यावर, ते सर्व सूक्ष्म रूप घेऊन पटकन निघाले; आणि डोंगरावर पोहोचल्यावर देवेंद्राला वंदन केले.

तां देवराजः पप्रच्छ क्व गावः सरमेऽभवन् । एवमुक्ता तु सरमा न जानामीति चाब्रवीत् ।। १६.

देवताधिपतीने तिला विचारलं, 'सरमा, गायी कुठे आहेत?' तेव्हा सरमा म्हणाली, 'मला माहित नाही.'

तत इन्द्रो रुषा युक्तो यज्ञार्थमुपकल्पिताः । गावः क्व चेति मरुतः प्रोवाचेदं शुनी कथम् ।। १६.

मग इंद्र रागाने भरून, 'यज्ञासाठी तयार केलेल्या गायी कुठे आहेत?' असं मरुतगणांना आणि त्या कुत्रीला विचारू लागला.

एवमुक्तास्तु मरुतो देवेन्द्रेण धराधरे । कथयामासुरव्यग्राः कर्म्म तत् सरमाकृतम् ।। १६.

डोंगरावर इंद्राने विचारल्यावर, मरुतगण घाबरून सरमाने केलेलं सर्व कृत्य सांगू लागले.

तत इन्द्रः समुत्थाय पदा संताडयच्छुनीम् । क्रोधेन महताविष्टो देवेन्द्रः पाकशासनः ।। १६.

मग इंद्र उठून, प्रचंड रागाने, त्या कुत्रीला पायाने मारलं; तो वज्रधारी देवांचा स्वामी होता.

क्षीरं पीतं त्वया मूढे गावस्ताश्चासुरैर्हृताः । एवमुक्त्वा पदा तेन ताडिता सरमा धरे ।। १६.

'मूढे, तू दूध प्यायलंस आणि गायी दैत्यांनी पळवल्या,' असं म्हणून इंद्राने डोंगरावर सरमेला पायाने मारलं.

तस्येन्द्रपादघातेन क्षीरं वक्त्रात् प्रसुस्त्रुवे । स्त्रवता तेन पयसा सा शुनी यत्र गा भवन् । जगाम तत्र देवेन्द्रः सहसैन्यस्तदा धरे ।। १६.

इंद्राच्या पायाच्या ठोक्याने तिच्या तोंडातून दूध वाहू लागलं; त्या वाहणाऱ्या दुधासह ती कुत्री जिथे गायी होत्या तिथे गेली, आणि मग इंद्रही आपल्या सैन्यासह तिथे गेला.

गत्वा चापश्यद् देवेन्द्रस्ता गा दैत्यैरुपाहृताः । पालनां चक्रुर्ये दैत्या बलिनो भृशम् । ते सैन्यैर्निहताः सद्यस्तत्यजुर्गाः स्वमूर्त्तिभिः ।। १६.

तिथे जाऊन इंद्राने पाहिलं की दैत्यांनी गायी आणल्या आहेत आणि ते त्यांचं काटेकोरपणे रक्षण करत आहेत; पण त्या बलाढ्य दैत्यांना सैन्याने लगेच मारलं आणि ते आपापल्या मूळ रूपात परतले.

सामन्तैश्च सुरेन्द्रोऽथ वृतः परमहर्षितैः । ताश्च लब्ध्वा महेन्द्रस्तु मुदा परमया युतः ।। १६.

मग आनंदित मित्रांनी वेढलेला महेंद्र त्या गायी मिळवून अत्यंत आनंदित झाला.

चकार यज्ञान् विविधान् सहस्त्रानपि स प्रभुः । क्रियमाणैस्ततो यज्ञैर्ववृधेन्द्रस्य तद् बलम् ।। १६.

त्या प्रभूंनी हजारो विविध यज्ञ केले; आणि त्या यज्ञांमुळे इंद्राचं बळ वाढलं.

वर्द्धितेन बलेनेन्द्रो देवसैन्यमुवाच ह । सन्नह्यन्तां सुराः शीघ्रं दैत्यानां वधकर्मणि ।। १६.

बळ वाढल्यावर इंद्राने देवांच्या सैन्याला सांगितलं, 'दैत्यांचा नाश करण्यासाठी देवांनी पटकन शस्त्र धारण करावीत.'

एवमुक्तास्ततो देवाः सन्नद्धास्तत्क्षणेऽभवन् । असुराणामभावाय जग्मुर्देवाः सवासवाः ।। १६.

असं सांगितल्यावर देवांनी लगेच शस्त्र धारण केली; आणि इंद्रासह ते दैत्यांचा नाश करण्यासाठी निघाले.

गत्वा तु युयुधुस्तूर्णं विजिग्युस्त्वासुरीं चमूम् । जिताश्च देवैरसुरा हतशेषा धराधरे । ममज्जुः सागरजले भयत्रस्ता विचेतसः ।। १६.

ते देवांनी त्वरित युद्ध केलं आणि असुरांची फौज जिंकली; देवांनी असुरांना हरवलं, आणि जे थोडे उरले ते घाबरून, गोंधळून समुद्रात बुडाले.

देवराजोऽपि त्रिदिवं लोकपालैः समं धरे । आरुह्य बुभुजे प्राग्वत् स देवो देवराट् प्रभुः ।। १६.

मग देवांचा राजा, लोकपालांसह, पुन्हा स्वर्गात गेला आणि पूर्वीप्रमाणेच त्या दिव्य इंद्राने आपलं राज्य सुखाने भोगलं.

य एनं श्रृणुयान्नित्यं सरमाख्यानमुत्तमम् । स गोमेधस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः ।। १६.

जो माणूस हे उत्तम आख्यान रोज ऐकतो, त्याला गोमेध यज्ञाचं फळ मिळतं.

भ्रष्टराज्यश्च यो राजा श्रृणोतीदं समाहितः । स देवेन्द्र इव स्वर्गं राज्यं स्वं लभते नरः ।। १६.

कोणताही राजा, ज्याचं राज्य गेलेलं असेल, जर तो एकाग्रतेने हे ऐकतो, तर तो इंद्रासारखा आपलं राज्य परत मिळवतो.

धरण्युवाच । ये ते मणौ तदा देव उत्पन्ना नरपुंगवाः । तेषां वरो भगवता दत्तस्त्रेतायुगे किल ।। १७.

धरणी म्हणाली: हे देवा, त्या वेळी जे उत्तम पुरुष रत्नांमध्ये जन्मले, त्यांना भगवंताने त्रेतायुगात कोणता वर दिला?

राजानो भवितारो वै कथं तेषां समुद्भवः । किं च चक्रुर्हि ते कर्म पृथङ् नामानि शंस मे ।। १७.

ते राजे कोण असतील आणि ते कसे जन्माला येतील? त्यांनी कोणती कृत्ये केली? त्यांची वेगवेगळी नावे मला सांग.