वराहपुराणम्

श्रीवराह उवाच राक्षसेन पुरा प्रोक्ता ब्राह्मणाय महात्मने

श्रीवराह म्हणाले: पूर्वी एका राक्षसाने एका महात्मा ब्राह्मणाशी संवाद साधला.

पृथिव्युवाच किमर्थं पृष्टवान्विप्रः सर्वं कथय मे प्रभो

पृथ्वी म्हणाली: त्या ब्राह्मणाने कोणत्या कारणासाठी विचारले? प्रभो, मला सर्व काही सांग.

श्रीवराह उवाच न स पूजयते देवान्न स साधून्नमस्यति

श्रीवराह म्हणाले: तो देवांची पूजा करत नाही, साधूंना नमस्कार करत नाही.

पुण्यतीर्थं समासाद्य न च स्नानं करोति सः

पवित्र तीर्थस्थळी गेल्यावरही तो स्नान करत नाही.

सन्ध्ये द्वे शयने चैव नित्यं मूढः स तिष्ठति

संध्याकाळी, पहाटे आणि झोपताना, तो मूढ नेहमीच तसाच राहतो.

पापाचाररतो नित्यं पापसङ्गः सुदुर्मतिः

तो नेहमी पापी वागणुकीत रमतो, वाईट लोकांच्या संगतीत असतो, त्याची बुद्धी फारच वाईट आहे.

गार्हस्थ्यं सर्वधर्माणां श्रेष्ठमुक्तं स्वयंभुवा

सर्व धर्मांमध्ये गृहस्थाश्रम श्रेष्ठ आहे, असे स्वयंभूने सांगितले आहे.

यथा मातरमाश्रित्य सर्वे जीवन्ति जन्तवः

जसे सर्व प्राणी आपल्या आईवर अवलंबून जगतात,

ततः स चौर्यं कुर्वाणः पापैः सह नराधमः

तसाच तो अत्यंत दुष्ट मनुष्य चोरी करून पापांमध्ये गुंततो.

पलायमानः स परमन्धकूपेऽपतत्तदा 167.

तो पळत असताना त्या वेळी खोल, अंधाऱ्या खड्ड्यात पडला.

अन्धकूपे स पतितो घोररूपोऽवसत्तदा

त्या खड्ड्यात पडून तो भयंकर दिसणारा तिथेच राहिला.

तेषां मध्ये द्विजः कश्चिद्रक्षां कृत्वा वसुन्धरे

त्यांच्यातील एका ब्राह्मणाने मंत्राच्या साहाय्याने पृथ्वीचे रक्षण केले.

तत्रागत्य च रक्षस्तु ब्राह्मणं वाक्यमब्रवीत् अहं दास्यामि ते विप्र यत्ते मनसि वर्त्तते

तेव्हा तिथे एक राक्षस आला आणि ब्राह्मणाला म्हणाला, 'ब्राह्मण, तुझ्या मनात जे आहे ते मी तुला देईन.'

बहुकालेन संप्राप्तं भोजनं च यथेप्सितम्

'खूप दिवसांनी मिळणारे आणि तुझ्या इच्छेप्रमाणे हवे तेवढे अन्न.'

येनाहं भक्षये सार्थं यावत्तृप्तिर्भवेन्मम

'ज्यामुळे मी हा सारा सारा खाऊन तृप्त होईन.'

एकः सार्थं प्रयातोऽहं नोत्सृजामि कथंचन

'मी एकटाच या साऱ्यांसाठी आलो आहे; मी त्यांना कधीच सोडणार नाही.'

निरीक्षितुं न शक्तोऽसि मम मन्त्रबलेन हि मम भक्ष्ये हते विप्र दोषस्तव भविष्यति

'माझ्या मंत्रशक्तीमुळे तू मला पाहू शकत नाहीस. ब्राह्मण, जर माझे अन्न मारले गेले तर त्याचा दोष तुझ्यावरच येईल.'

दयां कुरु त्वं विप्रर्षे भोजनं मम दीयताम्

'हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, माझ्यावर दया कर आणि मला अन्न दे.'

केन त्वं कर्मदोषेण राक्षसत्वमुपागतः

'तू कोणत्या कर्मदोषामुळे राक्षसत्वाला पोहोचला आहेस?'

अनाचारादि हेतोश्च राक्षसत्वमुपागतः 167.

'दुष्कृत्य वगैरेमुळे मी राक्षसत्वाला पोहोचलो आहे.'

तस्य दुःखेन संयुक्तो विप्रोऽसौ वाक्यमब्रवीत् मित्रत्वे वर्त्तसे रक्षस्तव दास्यामि किं वद

त्याच्या दुःखाने व्याकुळ झालेल्या त्या ब्राह्मणाने म्हटले, 'राक्षसा, तू मित्रासारखा वागतोस; मला सांग, तुला काय द्यावे?'

आत्मना चोपकारेण प्रियं किं करवाणि ते ददासि यदि तद्विप्र यन्मे मनसि वर्त्तते

'माझ्या मदतीने मी तुला कोणती प्रिय गोष्ट करू? ब्राह्मण, जर तू मला माझ्या मनात असलेली गोष्ट दिलीस तर—'

मथुरायां च यत्स्नातं कृतं विश्रान्तिसंज्ञके

'आणि मथुरेत स्नान करून विश्रांती नावाच्या ठिकाणी जे काही केले—'

तेन दुःखेन संयुक्तो विप्रो वाक्यमथाब्रवीत् कथं जानासि रक्षस्त्वं तीर्थं विश्रान्तिसंज्ञकम्

त्या दुःखाने व्याकुळ झालेला ब्राह्मण म्हणाला, 'राक्षसा, तुला विश्रांती नावाच्या तीर्थाचे कसे माहीत?'

कथं च संज्ञा तस्याभूत्कथय त्वं हि राक्षस पुरी उज्जयिनी नाम्ना तस्यां वासो हि मे सदा

'आणि त्या ठिकाणाला हे नाव कसे मिळाले? राक्षसा, मला सांग. उज्जयिनी नावाच्या नगरीत मी नेहमी राहत असे.'

कस्मिंश्चिदथ कालेन गतोऽहं विष्णुमन्दिरम्

'कधीतरी मी विष्णूच्या मंदिरात गेलो होतो.'

विश्रान्तितीर्थमाहात्म्यं श्रावयन्स दिनेदिने

'मी दररोज विश्रांती तीर्थाचे माहात्म्य सांगत असे.'

सा संज्ञा च श्रुता तत्र विश्रान्तेश्च मयाऽनघ

तेथे त्या ठिकाणाला 'विश्रांती' असे नाव आहे, आणि हे नाव मी ऐकले आहे, हे निष्पाप.

विश्रामं कुरुते तत्र तेन विश्रान्तिसंज्ञिता

माणूस तिथे विश्रांती घेतो, म्हणून त्या जागेला 'विश्रांती' असे म्हणतात.