वराहपुराणम्

यवाम्बुना च देवानां दद्यादर्घ्यं विधानवित् । सुगन्धधूपदीपांश्च दत्त्वा तेभ्यो यथाविधि । पितॄणामपसकव्येन सर्वमेवोपकल्पयेत् ।। १४.

देवांना जौच्या पाण्याने अर्घ्य द्यावे, सुगंधी धूप आणि दिवे नियमाप्रमाणे अर्पण करावेत, आणि पितरांसाठी सर्व काही अपसव्याने तयार करावे.

अनुज्ञां च ततः प्राप्य दत्त्वा दर्भान् द्विधाकृतान् । मन्त्रपूर्वं पितॄणां तु कुर्यादावाहनं बुधः । तिलाम्बुना चापसव्यं दद्यादर्ध्यादिकं बुधः ।। १४.

अनुमती घेऊन दोन भाग केलेले दुर्वा द्याव्यात, मंत्रपूर्वक पितरांचे आवाहन करावे आणि त्यांना तिळाच्या पाण्याने अपसव्याने अर्घ्य वगैरे द्यावे.

काले तत्रातिथिं प्राप्तमन्नकामं द्विजाध्वगम् । ब्राह्मणैरभ्यनुज्ञातः कामं तमपि पूजयेत् ।। १४.

त्या वेळी, जर एखादा अन्नाची इच्छा असलेला अतिथी ब्राह्मण प्रवासी येईल, तर ब्राह्मणांची परवानगी घेऊन त्याचेही इच्छेनुसार सत्कार करावा.

योगिनो विविधै रूपैर्नराणामुपकारिणः । भ्रमन्ति पृथिवीमेतामविज्ञातस्वरूपिणः ।। १४.

योगी वेगवेगळ्या रूपांत या पृथ्वीवर फिरतात, लोकांच्या भल्यासाठी, आणि त्यांचं खरं स्वरूप कुणालाही कळत नाही.

तस्मादभ्यर्चयेत् प्राप्तं श्राद्धकालेऽतिथिं बुधः । श्राद्धक्रियाफलं हन्ति द्विजेन्द्रापूजितोऽतिथिः ।। १४.

म्हणून, श्राद्धाच्या वेळी जो कोणी पाहुणा येईल त्याचा ज्ञानी माणसाने सन्मान करावा; जर तो ब्राह्मण पाहुणा पूजला नाही, तर तो श्राद्धाचं फळ नष्ट करतो.

जुहुयाद् व्यञ्जनं क्षारैर्वर्ज्यमन्नं ततोऽनले । अनुज्ञातो द्बिजैस्तैस्तु त्रिः कृत्वा पुरुषर्षभ ।। १४.

मीठ किंवा क्षार नसलेलं, चविष्ट जेवण अग्नीमध्ये तीन वेळा समर्पित करावं; आणि हे सर्व ब्राह्मणांनी परवानगी दिल्यावर करावं.

अग्नये कव्यवाहनाय स्वाहेति प्रथमाहुतिः । सोमाय वै पितृमते दातव्या तदनन्तरम् ।। १४.

पहिली आहुती 'स्वाहा' म्हणून अग्नीला, जो पितरांसाठी हव्या नेतो, द्यावी; त्यानंतर लगेच सोमाला, जो पितरांशी संबंधित आहे, समर्पण करावं.

वैवस्वताय चैवान्या तृतीया दीयताहुतिः । हुतावशिष्टमल्पाल्पं विप्रपात्रेषु निर्वपेत् ।। १४.

तिसरी आहुती वैवस्वताला द्यावी; आणि उरलेलं थोडं अन्न ब्राह्मणांच्या पात्रात ठेवावं.

ततोऽन्नं मृष्टमत्यर्थमभीष्टमभिसंस्कृतम् । दत्त्वा जुषध्वमिच्छातो वाच्यमेतदनिष्ठुरम् ।। १४.

नंतर, उत्तम प्रकारे शिजवलेलं, आवडतं आणि नीट तयार केलेलं अन्न देऊन, 'तुम्ही हवं तसं आनंदाने जेवा' असं नम्रपणे सांगावं.

भोक्तव्यं तैश्च तच्चित्तैर्मौनिभिः सुमुखैः सुखम् । अक्रुध्यता अत्वरता देयं तेनापि भक्तितः ।। १४.

ते ब्राह्मण एकाग्र मनाने, शांतपणे, प्रसन्न चेहऱ्याने आणि समाधानाने जेवावेत; अन्न भक्तीने, राग किंवा घाई न करता द्यावं.

रक्षोघ्नमन्त्रपठनं भूमेरास्तरणं तिलैः । कृत्वाऽध्येयाश्च पितरस्त एव द्विजसत्तमाः ।। १४.

राक्षसांपासून संरक्षण करणारे मंत्र म्हणावेत, जमिनीवर तीळ पसरावेत, आणि मग ते श्रेष्ठ ब्राह्मण पितरांचे मंत्र म्हणावेत.

पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः । मम तृप्तिं प्रयान्त्वद्य होमाप्यायितमूर्त्तयः ।। १४.

माझे वडील, आजोबा आणि पणजोबा, ज्यांचे रूप या होमाने तृप्त झाले आहे, त्यांनी आज समाधान मिळवावं.

पितापितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः । मम तृप्तिं प्रयान्त्वद्य विप्रदेहेषु संस्थिताः ।। १४.

माझे वडील, आजोबा आणि पणजोबा, जे ब्राह्मणांच्या देहात वास करतात, त्यांनी आज तृप्ती मिळवावी.

पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः । तृप्तिं प्रयान्तु पिण्डेषु मया दत्तेषु भूतले ।। १४.

माझे वडील, आजोबा आणि पणजोबा, मी पृथ्वीवर अर्पण केलेल्या पिंडांमुळे तृप्त व्हावेत.

पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः । तृप्तिं प्रयान्तु मे भक्त्या यन्मयैतदुदाहृतम् ।। १४.

माझे वडील, आजोबा आणि पणजोबा, मी इथे भक्तीने उच्चारलेल्यामुळे तृप्त व्हावेत.

मातामहस्तृप्तिमुपैतु तस्य तथा पिता तस्य पिता ततोऽन्यः । विश्वेऽथ देवाः परमां प्रयान्तु तृप्तिं प्रणश्यन्तु च यातुधानाः ।। १४.

माझे मामा, त्यांचे वडील आणि त्यांचे पणजोबा यांनी तृप्त व्हावं; सर्व देवांनी परमानंद मिळवावा आणि दुष्ट आत्म्यांचा नाश व्हावा.

यज्ञेश्वरो हव्यसमस्तकव्य- भोक्ताऽव्ययात्मा हरिरीश्वरोऽत्र । तत्सन्निधानादपयान्तु सद्यो रक्षांस्यशेषाण्यसुराश्च सर्वे ।। १४.

यज्ञाचा स्वामी, सर्व हव्या आणि कव्यांचा उपभोग करणारा, अविनाशी आत्मा हरि येथे उपस्थित आहे; त्याच्या उपस्थितीमुळे सर्व राक्षस आणि असुर त्वरित निघून जावोत.

तृप्तेष्वेतेषु विप्रेषु किरेदन्नं महीतले । दद्यादाचमनार्थाय तेभ्यो वारि सकृत्सकृत् ।। १४.

हे ब्राह्मण तृप्त झाले की, उरलेलं अन्न आणि पाणी त्यांना एकदा किंवा पुन्हा-पुन्हा आचमनासाठी द्यावं.

सुतृप्तैस्तैरनुज्ञातः सर्वेणान्नेन भूतले । सलिलेन ततः पिण्डान् समागृह्य समाहितः ।। १४.

जेव्हा ते पूर्णपणे तृप्त होतील आणि परवानगी देतील, तेव्हा एकाग्रतेने पृथ्वीवरचे पिंड आणि पाणी गोळा करावं.

पितृतीर्थेन सलिलं तथैव सलिलाञ्जलिम् । मातामहेभ्यस्तेनैव पिण्डांस्तीर्थेन निर्वपेत्। दक्षिणाग्रेषु दर्भेषु पुष्पधूपादिपूजिताम् ।। १४.

पितरांच्या तीर्थाचं पाणी आणि तसंच पाण्याचा अंजली घेऊन, तेच पाणी वापरून मातेच्या पितरांना पिंड द्यावेत; हे पिंड दक्षिणेकडे धरलेल्या कुशावर, फुलं, धूप इत्यादींनी सजवून ठेवावेत.

स्वपित्रे प्रथमं पिण्डं दद्यादुच्छिष्टसन्निधौ । पितामहाय चैवान्यं तत्पित्रे च तथाऽपरम् ।। १४.

पहिला पिंड आपल्या वडिलांना, उरलेल्यांच्या सान्निध्यात द्यावा; दुसरा पिंड आजोबांना, आणि तिसरा पिंड पणजोबांना द्यावा.

दर्भमूले लेपभुजः प्रीणयेल्लेपघर्षणात् । पिण्डे मातामहे तद्वद् गन्धमाल्यादिसंयुतैः ।। १४.

दर्भाच्या मुळाशी उटणे लावून, हातांना चोळावे. असं केल्याने पितरांना आनंद मिळतो. आईच्या वडिलांसाठीही, सुवासिक द्रव्यं, फुलं आणि इतर वस्तू अर्पण कराव्यात.

पूजयित्वा द्विजाग्र्याणां दद्यादाचमनं बुधः । पैत्रेभ्यः प्रथमं भक्त्या तन्मनस्को द्विजेश्वर ।। १४.

द्विजश्रेष्ठांची पूजा करून, ज्ञानी माणसाने आधी पित्याच्या पितरांसाठी, भक्तीभावाने आणि एकाग्रतेने आचमनाचं पाणी द्यावं.

सुस्वधेत्याशिषा युक्तां दद्याच्छक्त्या च दक्षिणाम् । दत्त्वा च दक्षिणां तेभ्यो वाचयेद् वैश्वदेविकान् । प्रीयन्तामिति ये विश्वे देवास्तेन इतीरयेत् ।। १४.

'सुस्वधा' अशी शुभाशीर्वाद देऊन, आपल्या शक्तीनुसार दक्षिणा द्यावी. दक्षिणा दिल्यावर, 'सर्व विश्वदेव संतुष्ट होवोत' असे वैश्वदेव मंत्र म्हणावेत.

तथेति चोक्ते तैर्विप्रैः प्रार्थनीयास्तथाशिषः । पश्चाद् विसर्जयेद् देवान् पूर्वं पैत्रान्महामते ।। १४.

ब्राह्मणांनी 'तसं होवो' असं म्हटलं की, त्यांच्याकडून आशीर्वाद मागावेत. नंतर, महाज्ञानी, देवांना आणि आधी पितरांना सन्मानपूर्वक निरोप द्यावा.

मातामहानामप्येवं सह देवैः क्रमः स्मृतः । भोजने च स्वशक्त्या च दाने तद्वद् विसर्ज्जने । आपादशौचनात् पूर्वं कुर्यादेव द्विजन्मसु ।। १४.

आईच्या वडिलांसाठीही, देवांसह, हाच क्रम सांगितला आहे. जेवण, दान आणि निरोप देताना, आपली शक्ती पाहून करावं. पवित्र स्नानाच्या आधी हे द्विजांसाठी करावं.

जानन्तं प्रथमं पित्र्यं तथा मातामहेषु च । विसर्जयेत् प्रीतिवचः संमान्याभ्यर्थितांस्ततः । निवर्त्तेताभ्यनुज्ञात आद्वारान्तमनुव्रजेत् ।। १४.

सर्वप्रथम पित्याचे पितर आणि मग आईचे वडील, प्रेमाने निरोप द्यावेत. त्यांना सन्मान देऊन आणि विनंती करून, ते परवानगी देतील तेव्हा, दारापर्यंत त्यांच्यामागे जावं.

ततस्तु वैश्वदेवाख्यां कुर्यान्नित्यक्रियां ततः । भुञ्जीयाच्च समं पूज्य भृत्यबन्धुभिरात्मना ।। १४.

मग वैश्वदेव नावाचं नित्यकर्म करावं. त्यानंतर, आदर करण्याजोगे लोक, नोकर, नातेवाईक आणि आपण सर्वांनी एकत्र जेवावं.

एवं श्राद्धं बुधः कुर्यात् पित्र्यं मातामहं तथा । श्राद्धैराप्यायिता दद्युः सर्वान् कामान् पितामहाः ।। १४.

अशा प्रकारे ज्ञानी माणसाने पित्याचे आणि आईचे पितर यांचं श्राद्ध करावं. श्राद्धाने तृप्त झालेले पितामह सर्व इच्छित मनोकामना पूर्ण करतात.