वराहपुराणम्

मित्रध्रुक् कुनखी चैव श्यावदन्तस्तथा द्विजः । कन्यादूषयिता वह्निवेदोज्झः सोमविक्रयी ।। १४.

मित्रद्रोही, वाकडे नख असलेला, काळ्या दातांचा ब्राह्मण, कन्येला कलंक लावणारा, अग्निहोत्र सोडणारा आणि सोम विकणारा — हे सर्व.

अभिशप्तस्तथा स्तेनः पिशुनो ग्रामयाजकः । भृतकाध्यापकश्चैव भृतकाध्यापितश्च यः ।। १४.

शापित, चोर, चुगली करणारा, गावाचा पुजारी, पगारावर शिकवणारा आणि पगारावर शिकणारा — हे सुद्धा.

परपूर्वापतिश्चैव मातापित्रोस्तथोज्झकः । वृषलीसूतिपोष्यश्च वृषलीपतिरेव च । तथा देवलकश्चापि श्राद्धे नार्हन्ति केतनम् ।। १४.

दुसऱ्याच्या पत्नीशी विवाह केलेला, आईवडिलांना सोडणारा, नीच स्त्रीला आधार देणारा किंवा तिचा पती, आणि देवळाचा पुजारी — हे सर्व श्राद्धासाठी योग्य नाहीत.

प्रथमेऽह्नि बुधः कुर्याद् विप्राग्र्याणां निमन्त्रणम् । आनिमन्त्र्य द्विजान् गेहमागतान् भोजयेद् यतीन् ।। १४.

पहिल्या दिवशी, बुद्धिमानाने श्रेष्ठ ब्राह्मणांना बोलवावे. न बोलावता, घरी आलेल्या यतींना जेवू घालावे.

पादशौचादिना गेहमागतान् भोजयेद् द्विजान् । पवित्रपाणिराचान्तानासनेषूपवेशयेत् ।। १४.

पाय धुणे वगैरे करून घरी आलेल्या ब्राह्मणांना, शुद्ध हातांनी आणि आचमन करून, आसनावर बसवून जेवू घालावे.

पितॄणामयुजो युग्मान् देवानामपि योजयेत् । देवानामेकमेकं वा पितॄणां च नियोजयेत् ।। १४.

पितरांसाठी जोड्या नेमाव्यात आणि देवांसाठीही तसेच. किंवा प्रत्येक देवासाठी एक आणि प्रत्येक पितरासाठी एक असे नेमावे.

तथा मातामहश्राद्धं वैश्वदेवसमन्वितम् । कुर्वीत भक्तिसंपन्नसक्तन्त्रं वा वैश्वदेविकम् ।। १४.

मातामहाचे श्राद्ध वैश्वदेव विधीसह, भक्तीने करावे किंवा केवळ वैश्वदेव विधीही नियमाप्रमाणे करावा.

प्राङ्मुखं भोजभेद् विप्रं देवानामुभयात्मकम् । पितृपैतामहानां च भोजयेच्चाप्युदङ्मुखान् ।। १४.

देवांसाठी ब्राह्मणाला पूर्वेकडे तोंड करून जेवू घालावे आणि पितरांसाठी व आजोबांसाठी उत्तर दिशेला तोंड करून जेवू घालावे.

पृथक् तयोः केचिदाहुः श्राद्धस्य करणं द्विज । एकत्रैकेन पाकेन वदन्त्यन्ये महर्षयः ।। १४.

काही जण म्हणतात की, हे श्राद्ध दोघांसाठी वेगळे करावे; तर काही महर्षी म्हणतात, एकत्र एकाच पाकात करावे.

विष्टरार्थं कुशान् दत्त्वा संपूज्यार्घविधानतः । कुर्यादावाहनं प्राज्ञो देवानां तदनुज्ञया ।। १४.

आसनासाठी कुश द्याव्यात, विधिपूर्वक अर्घ्य देऊन सन्मान करावा आणि नंतर देवांची अनुमती घेऊन त्यांचे आवाहन करावे.

यवाम्बुना च देवानां दद्यादर्घ्यं विधानवित् । सुगन्धधूपदीपांश्च दत्त्वा तेभ्यो यथाविधि । पितॄणामपसकव्येन सर्वमेवोपकल्पयेत् ।। १४.

देवांना जौच्या पाण्याने अर्घ्य द्यावे, सुगंधी धूप आणि दिवे नियमाप्रमाणे अर्पण करावेत, आणि पितरांसाठी सर्व काही अपसव्याने तयार करावे.

अनुज्ञां च ततः प्राप्य दत्त्वा दर्भान् द्विधाकृतान् । मन्त्रपूर्वं पितॄणां तु कुर्यादावाहनं बुधः । तिलाम्बुना चापसव्यं दद्यादर्ध्यादिकं बुधः ।। १४.

अनुमती घेऊन दोन भाग केलेले दुर्वा द्याव्यात, मंत्रपूर्वक पितरांचे आवाहन करावे आणि त्यांना तिळाच्या पाण्याने अपसव्याने अर्घ्य वगैरे द्यावे.

काले तत्रातिथिं प्राप्तमन्नकामं द्विजाध्वगम् । ब्राह्मणैरभ्यनुज्ञातः कामं तमपि पूजयेत् ।। १४.

त्या वेळी, जर एखादा अन्नाची इच्छा असलेला अतिथी ब्राह्मण प्रवासी येईल, तर ब्राह्मणांची परवानगी घेऊन त्याचेही इच्छेनुसार सत्कार करावा.

योगिनो विविधै रूपैर्नराणामुपकारिणः । भ्रमन्ति पृथिवीमेतामविज्ञातस्वरूपिणः ।। १४.

योगी वेगवेगळ्या रूपांत या पृथ्वीवर फिरतात, लोकांच्या भल्यासाठी, आणि त्यांचं खरं स्वरूप कुणालाही कळत नाही.

तस्मादभ्यर्चयेत् प्राप्तं श्राद्धकालेऽतिथिं बुधः । श्राद्धक्रियाफलं हन्ति द्विजेन्द्रापूजितोऽतिथिः ।। १४.

म्हणून, श्राद्धाच्या वेळी जो कोणी पाहुणा येईल त्याचा ज्ञानी माणसाने सन्मान करावा; जर तो ब्राह्मण पाहुणा पूजला नाही, तर तो श्राद्धाचं फळ नष्ट करतो.

जुहुयाद् व्यञ्जनं क्षारैर्वर्ज्यमन्नं ततोऽनले । अनुज्ञातो द्बिजैस्तैस्तु त्रिः कृत्वा पुरुषर्षभ ।। १४.

मीठ किंवा क्षार नसलेलं, चविष्ट जेवण अग्नीमध्ये तीन वेळा समर्पित करावं; आणि हे सर्व ब्राह्मणांनी परवानगी दिल्यावर करावं.

अग्नये कव्यवाहनाय स्वाहेति प्रथमाहुतिः । सोमाय वै पितृमते दातव्या तदनन्तरम् ।। १४.

पहिली आहुती 'स्वाहा' म्हणून अग्नीला, जो पितरांसाठी हव्या नेतो, द्यावी; त्यानंतर लगेच सोमाला, जो पितरांशी संबंधित आहे, समर्पण करावं.

वैवस्वताय चैवान्या तृतीया दीयताहुतिः । हुतावशिष्टमल्पाल्पं विप्रपात्रेषु निर्वपेत् ।। १४.

तिसरी आहुती वैवस्वताला द्यावी; आणि उरलेलं थोडं अन्न ब्राह्मणांच्या पात्रात ठेवावं.

ततोऽन्नं मृष्टमत्यर्थमभीष्टमभिसंस्कृतम् । दत्त्वा जुषध्वमिच्छातो वाच्यमेतदनिष्ठुरम् ।। १४.

नंतर, उत्तम प्रकारे शिजवलेलं, आवडतं आणि नीट तयार केलेलं अन्न देऊन, 'तुम्ही हवं तसं आनंदाने जेवा' असं नम्रपणे सांगावं.

भोक्तव्यं तैश्च तच्चित्तैर्मौनिभिः सुमुखैः सुखम् । अक्रुध्यता अत्वरता देयं तेनापि भक्तितः ।। १४.

ते ब्राह्मण एकाग्र मनाने, शांतपणे, प्रसन्न चेहऱ्याने आणि समाधानाने जेवावेत; अन्न भक्तीने, राग किंवा घाई न करता द्यावं.

रक्षोघ्नमन्त्रपठनं भूमेरास्तरणं तिलैः । कृत्वाऽध्येयाश्च पितरस्त एव द्विजसत्तमाः ।। १४.

राक्षसांपासून संरक्षण करणारे मंत्र म्हणावेत, जमिनीवर तीळ पसरावेत, आणि मग ते श्रेष्ठ ब्राह्मण पितरांचे मंत्र म्हणावेत.

पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः । मम तृप्तिं प्रयान्त्वद्य होमाप्यायितमूर्त्तयः ।। १४.

माझे वडील, आजोबा आणि पणजोबा, ज्यांचे रूप या होमाने तृप्त झाले आहे, त्यांनी आज समाधान मिळवावं.

पितापितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः । मम तृप्तिं प्रयान्त्वद्य विप्रदेहेषु संस्थिताः ।। १४.

माझे वडील, आजोबा आणि पणजोबा, जे ब्राह्मणांच्या देहात वास करतात, त्यांनी आज तृप्ती मिळवावी.

पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः । तृप्तिं प्रयान्तु पिण्डेषु मया दत्तेषु भूतले ।। १४.

माझे वडील, आजोबा आणि पणजोबा, मी पृथ्वीवर अर्पण केलेल्या पिंडांमुळे तृप्त व्हावेत.

पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः । तृप्तिं प्रयान्तु मे भक्त्या यन्मयैतदुदाहृतम् ।। १४.

माझे वडील, आजोबा आणि पणजोबा, मी इथे भक्तीने उच्चारलेल्यामुळे तृप्त व्हावेत.

मातामहस्तृप्तिमुपैतु तस्य तथा पिता तस्य पिता ततोऽन्यः । विश्वेऽथ देवाः परमां प्रयान्तु तृप्तिं प्रणश्यन्तु च यातुधानाः ।। १४.

माझे मामा, त्यांचे वडील आणि त्यांचे पणजोबा यांनी तृप्त व्हावं; सर्व देवांनी परमानंद मिळवावा आणि दुष्ट आत्म्यांचा नाश व्हावा.

यज्ञेश्वरो हव्यसमस्तकव्य- भोक्ताऽव्ययात्मा हरिरीश्वरोऽत्र । तत्सन्निधानादपयान्तु सद्यो रक्षांस्यशेषाण्यसुराश्च सर्वे ।। १४.

यज्ञाचा स्वामी, सर्व हव्या आणि कव्यांचा उपभोग करणारा, अविनाशी आत्मा हरि येथे उपस्थित आहे; त्याच्या उपस्थितीमुळे सर्व राक्षस आणि असुर त्वरित निघून जावोत.

तृप्तेष्वेतेषु विप्रेषु किरेदन्नं महीतले । दद्यादाचमनार्थाय तेभ्यो वारि सकृत्सकृत् ।। १४.

हे ब्राह्मण तृप्त झाले की, उरलेलं अन्न आणि पाणी त्यांना एकदा किंवा पुन्हा-पुन्हा आचमनासाठी द्यावं.

सुतृप्तैस्तैरनुज्ञातः सर्वेणान्नेन भूतले । सलिलेन ततः पिण्डान् समागृह्य समाहितः ।। १४.

जेव्हा ते पूर्णपणे तृप्त होतील आणि परवानगी देतील, तेव्हा एकाग्रतेने पृथ्वीवरचे पिंड आणि पाणी गोळा करावं.