वराहपुराणम्

श्रीवराह उवाच गुह्यमस्त्यपरं चैव हिमशृङ्ग शिलोच्चये

श्रीवराह म्हणाले, 'हिमाच्छादित डोंगरांवर आणि खडकाळ शिखरांवर अजून एक गुप्त स्थान आहे.'

गोनिष्क्रमणकं नाम गावो यत्र प्रतारिताः

त्या ठिकाणाला 'गो-निर्गमन' असे म्हणतात, जिथे गायींना हाकलून नेले गेले.

सप्ततिर्यत्र कल्पानि और्वो यत्र प्रजापतिः

तेथे सत्तर कल्पेपर्यंत औरव हा प्रजापती वास करत होता.

तस्यैवं वर्त्तमानस्य याति काले महत्तरे

तो तिथेच राहिला, आणि खूप काळ लोटला.

न वरं प्रार्थयत्येष लाभालाभसमन्वितः

त्याने कधीच काही वर मागितला नाही, कारण त्याला लाभ-हानीचे काहीच वाटत नव्हते.

अथ दीर्घस्य कालस्य कश्चिद्ब्रह्मयतिस्तदा

मग, खूप दिवसांनी, एक ब्रह्मयती तिथे आला.

ईश्वरोऽपि महाभागे तत्पार्श्वं समुपागतः

त्या वेळी, हे महाभाग, परमेश्वरही तिथे आला.

तत्र त्वौर्वो महाभागे तप्यते समदर्शनः 147.

त्या ठिकाणी औरव ऋषी समदृष्टीने तपस्या करत होता.

तन्निर्गतं ततो ज्ञात्वा और्वं सर्वे तपस्विनः

औरव निघून गेला हे कळताच, सर्व तपस्वी एकत्र आले.

फलपुष्पसमाकीर्णा लक्ष्मीश्चैवोपजायते

त्या ठिकाणी फळे-फुले भरपूर उगवली आणि समृद्धी नांदू लागली.

तच्च वै भस्मसाद्भूतं महारुद्रस्य तेजसा

पण महा-रुद्राच्या तेजामुळे ते स्थान पूर्णपणे भस्म झाले.

ईश्वरोऽपि ततः प्राप्तः शीघ्रमेव हिमालयम्

मग परमेश्वर तात्काळ हिमालयात पोहोचला.

आश्रमं समनुप्राप्त और्वोऽपि मुनिपुंगवः

औरव ऋषी, श्रेष्ठ मुनी, देखील आश्रमात आला.

दृष्ट्वा स्वमाश्रमं दग्धं बहुपुष्पफलोदकम्

त्याने आपला आश्रम जळून गेलेला पाहिला, जिथे पुष्कळ फळे, फुले आणि पाणी होते.

उवाच क्रोधरक्ताक्षो वचनं निर्दहन्निव

तो संतापाने डोळे लाल करून, जणू काही जाळणारे शब्द उच्चारू लागला.

सोऽपि दुःखेन सन्तप्तः सर्वलोकान्भ्रमिष्यति

तोही दुःखाने ग्रासलेला सर्व लोकांत भटकत राहतो.

महाभयात्तु लोकानां न कश्चित्पर्यवारयत्

लोकांमध्ये मोठ्या भीतीमुळे कोणीही त्याला थांबवू शकले नाही.

महादाहेन सन्तप्तः शम्भुर्देवीमुवाच ह 147.

मोठ्या ज्वाळेने जळत असताना शंभूने देवीला सांगितले.

दह्यते स्म जगत्सर्वं स तु किञ्चिन्न चेच्छति

संपूर्ण जग जळत होते, पण त्याला काहीच इच्छा नव्हती.

एवमुक्ते मया क्रोधादीक्षितस्तस्य चाश्रमः

मी असे बोलल्यावर, रागाने त्याच्या आश्रमाकडे पाहिले.

एतद्दुःखेन सन्तप्तो मन्युना च परिप्लुतः

या दुःखाने व्याकुळ आणि रागाने भरून गेलेला,

ततोऽभ्रमद्विरूपाक्षः शं न प्राप्नोति कर्हिचित्

मग विरूपाक्ष भटकू लागला, पण त्याला कधीच शांती मिळाली नाही.

तेन दाहेन सन्तप्तो न शक्नोमि विचेष्टितुम्

त्या ज्वाळेने जळून मी हलूही शकत नाही.

गच्छावस्तस्य वाक्येन सुखं यत्र भविष्यति

चला, त्याच्या सांगण्याप्रमाणे जिथे सुख मिळेल तिथे जाऊया.

विज्ञापयामो रुद्रस्य शापोऽयं विनिवर्त्तताम्

आपण रुद्राला विनंती करूया, म्हणजे हा शाप मागे जाईल.

और्वोऽप्युवाच नोक्तं मे अनृतं तु कदाचन

और्व म्हणाला, मी कधीही खोटं बोललो नाही.

रुद्रशापो निवृत्तः स्यात्तेनैव किल नान्यथा

रुद्राचा शाप त्याच मार्गानेच दूर होईल, दुसऱ्या कोणत्याही प्रकारे नाही.

सप्तसप्ततिः कल्याणि सौरभेया महौजसः 147.

सौभाग्यवती, सत्त्याहत्तर तेजस्वी सौरभेय आहेत.

तच्च गोनिष्क्रमं नाम तीर्थं परमपावनम्

त्याला 'गोनिष्क्रमण' असे पवित्र आणि श्रेष्ठ तीर्थ म्हणतात.