वराहपुराणम्

यदि प्रसन्नो देवेश तदा मां कुरु पावनीम्

देवांचा स्वामी, जर तुम्ही प्रसन्न असाल तर मला पावन करा.

तामहं देवि सुभगे प्रावोचं पुनरेव हि

सौभाग्यवती देवी, मी तिला पुन्हा असे सांगितले.

तव नाम्नां च विख्यातमेतत्क्षेत्रं भविष्यति

हे क्षेत्र तुझ्या नावाने प्रसिद्ध होईल.

विलोक्य मां भवेत्पूतो मम वाक्यान्न संशयः

माझं दर्शन घेतल्याने माणूस पावन होतो—माझ्या या वचनात शंका नाही.

यास्यन्ति विलयं क्षिप्रमेवमेतन्न संशयः

ते लवकरच नष्ट होतील—यात काहीही शंका नाही.

सापि कालेन सञ्जाता तीर्थभूता तथाऽभवत्

काळानुसार ती तीर्थरूप झाली.

रुरुक्षेत्रस्य प्रभवमेतद्गुह्यं परं मम

रुरुक्षेत्राचा हा जन्मकथा माझं परम गूढ आहे.

इति श्रीवराहपुराणे भगवच्छास्त्रे रुरुक्षेत्रऋषीकेशयोर्माहात्म्यं नाम षट्चत्वारिंशदधिकशततमोऽध्यायः

श्रीवराहपुराणातील भगवद्शास्त्रात 'रुरुक्षेत्र आणि ऋषिकेश यांचे माहात्म्य' या शतचाळीसाव्या अध्यायाचा येथे समारोप झाला.

अथ गोनिष्क्रमणमाहात्म्यम् अत्याश्चर्यं श्रुतं ह्येतद्रुरुक्षेत्रसमुद्भवम्

आता गो-निर्गमनाचे माहात्म्य सांगतो. हे अद्भुत घडले रुरुक्षेत्रात, आणि ते आपण ऐकले आहे.

अन्यच्च यत्परं गुह्यं क्षेत्रं परमपावनम्

याशिवाय एक अत्यंत गुप्त आणि पवित्र क्षेत्र देखील आहे.

श्रीवराह उवाच गुह्यमस्त्यपरं चैव हिमशृङ्ग शिलोच्चये

श्रीवराह म्हणाले, 'हिमाच्छादित डोंगरांवर आणि खडकाळ शिखरांवर अजून एक गुप्त स्थान आहे.'

गोनिष्क्रमणकं नाम गावो यत्र प्रतारिताः

त्या ठिकाणाला 'गो-निर्गमन' असे म्हणतात, जिथे गायींना हाकलून नेले गेले.

सप्ततिर्यत्र कल्पानि और्वो यत्र प्रजापतिः

तेथे सत्तर कल्पेपर्यंत औरव हा प्रजापती वास करत होता.

तस्यैवं वर्त्तमानस्य याति काले महत्तरे

तो तिथेच राहिला, आणि खूप काळ लोटला.

न वरं प्रार्थयत्येष लाभालाभसमन्वितः

त्याने कधीच काही वर मागितला नाही, कारण त्याला लाभ-हानीचे काहीच वाटत नव्हते.

अथ दीर्घस्य कालस्य कश्चिद्ब्रह्मयतिस्तदा

मग, खूप दिवसांनी, एक ब्रह्मयती तिथे आला.

ईश्वरोऽपि महाभागे तत्पार्श्वं समुपागतः

त्या वेळी, हे महाभाग, परमेश्वरही तिथे आला.

तत्र त्वौर्वो महाभागे तप्यते समदर्शनः 147.

त्या ठिकाणी औरव ऋषी समदृष्टीने तपस्या करत होता.

तन्निर्गतं ततो ज्ञात्वा और्वं सर्वे तपस्विनः

औरव निघून गेला हे कळताच, सर्व तपस्वी एकत्र आले.

फलपुष्पसमाकीर्णा लक्ष्मीश्चैवोपजायते

त्या ठिकाणी फळे-फुले भरपूर उगवली आणि समृद्धी नांदू लागली.

तच्च वै भस्मसाद्भूतं महारुद्रस्य तेजसा

पण महा-रुद्राच्या तेजामुळे ते स्थान पूर्णपणे भस्म झाले.

ईश्वरोऽपि ततः प्राप्तः शीघ्रमेव हिमालयम्

मग परमेश्वर तात्काळ हिमालयात पोहोचला.

आश्रमं समनुप्राप्त और्वोऽपि मुनिपुंगवः

औरव ऋषी, श्रेष्ठ मुनी, देखील आश्रमात आला.

दृष्ट्वा स्वमाश्रमं दग्धं बहुपुष्पफलोदकम्

त्याने आपला आश्रम जळून गेलेला पाहिला, जिथे पुष्कळ फळे, फुले आणि पाणी होते.

उवाच क्रोधरक्ताक्षो वचनं निर्दहन्निव

तो संतापाने डोळे लाल करून, जणू काही जाळणारे शब्द उच्चारू लागला.

सोऽपि दुःखेन सन्तप्तः सर्वलोकान्भ्रमिष्यति

तोही दुःखाने ग्रासलेला सर्व लोकांत भटकत राहतो.

महाभयात्तु लोकानां न कश्चित्पर्यवारयत्

लोकांमध्ये मोठ्या भीतीमुळे कोणीही त्याला थांबवू शकले नाही.

महादाहेन सन्तप्तः शम्भुर्देवीमुवाच ह 147.

मोठ्या ज्वाळेने जळत असताना शंभूने देवीला सांगितले.

दह्यते स्म जगत्सर्वं स तु किञ्चिन्न चेच्छति

संपूर्ण जग जळत होते, पण त्याला काहीच इच्छा नव्हती.