वराहपुराणम्

तपस्तीव्रं समास्थाय शोषयिष्ये कलेवरम्

"आता मी कठोर तपश्चर्या करीन आणि हे शरीर कोरडे पाडीन."

गण्डकीसंगमे स्नात्वा सन्तर्प्य पितृदेवताः 146.

गंडकीच्या संगमावर स्नान करून, तिने पितरांना आणि देवांना तृप्त केले.

पश्यन्भृग्वाश्रमं रम्यमुत्तरं गतवान् शनैः

नंतर ती हळूहळू उत्तरेकडे गेली आणि भृगूंच्या सुंदर आश्रमाकडे पाहू लागली.

दृष्ट्वा तीरेषु विश्रांतस्तपोभूमिमचिंतयत्

ते पाहिल्यावर ती काठी बसली आणि त्या तपोभूमीचा विचार करू लागली.

अतप्यत तपो घोरं शिवदर्शनलालसः

शिवाचे दर्शन मिळावे म्हणून तिने कठोर तप सुरू केले.

लिंगरूपधरः साक्षादुपर्यपि तथा ह्यधः

शिवाने तिथे प्रत्यक्ष लिंगरूप धारण केले—वर आणि तसंच खालीही.

उवाच च प्रसन्नात्मा मुने पश्य च मां शिवम्

शिवाने प्रसन्न मनाने म्हटले, 'मुनी, मला—शिवाला—पाह.'

पूर्वमन्तरभावेन दृष्टवानसि यन्मम

‘पूर्वी तू मला जे सूक्ष्म रूपात पाहिलेस—’

आवामेकेन भावेन पश्यंस्त्वं सिद्धिमाप्स्यसि

‘आता आम्हा दोघांना एकरूप पाहून, तुला सिद्धी मिळेल.’

समंगमिति विख्यातमेतत्स्थानं भविष्यति

‘हे स्थान समंगम म्हणून प्रसिद्ध होईल.’

तस्य योगफलं सम्यग्भविष्यति न संशयः

‘इथे जो योग करेल त्याला पूर्ण फल मिळेल—यात शंका नाही.’

देवदत्तोऽपि स मुनिः सम्प्राप्य ज्ञानमुत्तमम् 146.

त्या मुनी देवदत्तानेही सर्वोच्च ज्ञान प्राप्त केले.

प्रम्लोचापि मुनेर्गर्भं सम्प्राप्याश्रममन्तिकात्

प्रम्लोचाने त्या मुनीचे गर्भ धारण करून, आश्रमाजवळून निघून गेली.

पुनर्जातमिवात्मानं मन्यमाना शुचिस्मिता

शुचिस्मितेला जणू काही ती पुन्हा जन्माला आली आहे असे वाटले आणि ती निर्मळ हसली.

ततः सुनिश्चयं कृत्वा तपसे धृतमानसा

मग तिने ठाम निश्चय करून, मन तपासाठी लावले.

मासे सा प्रथमे बाला फलाहारपरायणा

पहिल्या महिन्यात ती मुलगी फक्त फळे खाऊन राहिली.

तृतीये पंचम दिने चतुर्थे सप्तमांतरे

तिसऱ्या महिन्याच्या पाचव्या दिवशी, आणि चौथ्या महिन्यात सातव्या दिवसाच्या मधल्या काळात—

मासेन सप्तमे चैव शीर्णपर्णाशनाष्टमे

सातव्या महिन्यात आणि आठव्या महिन्यात तिने फक्त गळलेली पानेच खाल्ली.

सैवं वर्षशतं स्थित्वा हरावेकाग्रमानसा

अशा प्रकारे, ती शंभर वर्षे हरामध्ये एकचित्त राहिली.

द्वन्द्वानि नाविदच्चापि आत्मभूतान्तरं विना

त्याला सुख-दुःखाची जाणीव झाली नाही, आणि स्वतःपासून वेगळं असं दुसरं कुणीही त्याला दिसलं नाही.

तत्तेजसा वृतं सर्वं तदा दृष्ट्वा वसुन्धरे 146.

त्या तेजानं सगळं पृथ्वीचं आवरण झालेलं पाहिलं.

सन्निरुद्धेन्द्रियग्रामा नाचक्षत बहिःस्थितम्

इंद्रियांचा संपूर्ण संयम झाल्यामुळे त्याने बाहेरचं काहीच पाहिलं नाही.

स्थितोऽहं वसुधे देवि अक्ष्णोः प्रत्यक्षतां गतः

देवी पृथ्वी, मी तिथे उभा राहिलो आणि त्याच्या डोळ्यांसमोर प्रकट झालो.

हृषीकेश इति ख्यातो नाम्ना तत्रैव संस्थितः

तिथेच मी 'हृषीकेश' या नावानं प्रसिद्ध झालो आणि त्या ठिकाणी स्थिर झालो.

बहिः स्थितं च मां दृष्ट्वा प्रणनाम कृताञ्जलिः

माझं बाहेर उभं असणं पाहून त्याने हात जोडून मला वंदन केलं.

रोमांचिततनुश्चासीत्कदम्बमुकुलाकृतिः

तिच्या अंगावर रोमांच उभे राहिले आणि ती कदंबाच्या कळीसारखी दिसू लागली.

अयि बाले विशालाक्षि तुष्टोऽहं तपसस्तव

अगं कन्ये, विशाल डोळ्यांची, तुझ्या तपामुळे मी तृप्त झालो आहे.

अदेयमपि ते दद्मि यदन्येषां सुदुर्ल्लभम्

जे इतरांना फार कठीण आहे, असं देणंही मी तुला देतो.

स्तुत्वा तं देवदेवेशं प्रबद्धकरसंपुटा

त्या देवांचा देव असलेल्या प्रभूचं तिने स्तवन केलं आणि हात जोडून नमस्कार केला.