वराहपुराणम्

कथितं ते महादेवि किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि

हे महादेवी, तुला जे सांगायचं होतं ते मी सांगितलं. आता तुला अजून काही ऐकायचं आहे का?

इति श्रीवराहपुराणे भगवच्छास्त्रे शालग्रामक्षेत्रमाहात्म्यं नाम पंचचत्वारिंशदधिकशततमोऽध्यायः

श्रीवराहपुराणातील भगवद्शास्त्रात 'शालग्राम क्षेत्राचे माहात्म्य' या पंचचाळीसाव्या अध्यायाचा इथे समारोप झाला.

अथ रुरुक्षेत्रस्थहृषीकेशमाहात्म्यम् शालग्रामस्य माहात्म्यं श्रुत्वा गुह्यं महौजसम्

आता रुरुक्षेत्रातील हृषीकेशाचे माहात्म्य सांगतो—शालग्रामचे गूढ आणि महान माहात्म्य ऐकल्यानंतर,

धरण्युवाच एतच्छ्रुत्वा महाभाग जातास्मि विगतज्वरा

धरणी म्हणाली—हे महाभाग, हे ऐकून माझ्या मनातील सगळा त्रास दूर झाला.

रुरुषण्डमिति प्रोक्तं यत्त्वया परमार्च्चितम्

तुम्ही ज्याला 'रुरुषंड' असे म्हटले आणि ज्या स्थानाची तुम्ही अत्यंत भक्तीपूर्वक पूजा केली—

यन्नाम्ना परमं क्षेत्रं हृषीकेश त्वयाश्रितम्

हे हृषीकेशा, त्या नावाने जे श्रेष्ठ क्षेत्र तू स्वीकारले आहेस—

श्रीवराह उवाच भृगुवंशे समुत्पन्नो वेदवेदाङ्गपारगः

श्रीवराह म्हणाले—भृगुवंशात एक असा जन्म झाला, ज्याने वेद आणि त्यांचे सर्व अंग शिकून घेतले,

यज्ञविद्यासु कुशलो व्रतनिष्ठोऽतिथिप्रियः

जो यज्ञविद्येत पारंगत, व्रतशील आणि पाहुण्यांचा अतिशय प्रिय होता,

शान्तैर्मृगगणैः कीर्णं कन्दमूलफलान्वितम्

शांत हरिणांच्या कळपांनी वेढलेले, कंदमुळे आणि फळे भरपूर असलेले ते स्थान होते,

वर्षाणामयुतं साग्रं तत इन्द्रो व्यचिन्तयत्

दहा हजार वर्षांपेक्षा जास्त काळ तिथे राहिल्यावर, इंद्राने मनात विचार केला—

उवाच मधुरं वाक्यं क्षुब्धेन्द्रियमनाः प्रभुः

प्रभू, ज्याचे मन आणि इंद्रिये अस्वस्थ झाली होती, त्याने गोड शब्दांत बोलले—

तस्य मे चिन्तयानस्य यूयमेव परा गतिः 146.

मी विचार करत असताना, खरी वाट फक्त तुम्हीच आहात, हे मला उमगले.

तदिन्द्रस्य वचः श्रुत्वा ते काममलयानिलाः

इंद्राची वचने ऐकून, कामभावना घेऊन वाहणारे ते वारे—

जितेन्द्रियस्यापि मनः कस्य संक्षोभयामहे

ज्याचे इंद्रिये जिंकलेली असली, तरी त्याचे मन आम्ही अस्थिर करू शकत नाही का?

आज्ञाप्रसादं ते लब्ध्वा वद शीघ्रं सुखी भव

तुझी आज्ञा मिळाल्यावर, लवकर सांग आणि आनंदी हो.

तदैव मे गता चिन्ता भवतां दर्शनं यदा

त्या क्षणी मला तुमचं दर्शन झालं आणि माझी सारी चिंता नाहीशी झाली.

हिमशैले महारम्ये हृषीकेशाश्रितो मुनिः

हृषीकेशावर प्रेम करणारा तो ऋषी सुंदर हिमालय पर्वतावर राहत होता.

जिघृक्षुर्मे पदं नूनं तत्तपो विनिवर्त्यताम्

तुम्ही माझं स्थान मिळवायचं ठरवलं असावं, म्हणून हे तप सोडावं.

प्रस्थानाय मतिं चक्रुः कामदेवपुरःसराः

मग कामदेवाच्या पुढाकाराने सगळ्यांनी निघायचं ठरवलं.

ततः सुरपतिः शक्रः प्रम्लोचां नाम नामतः

नंतर देवांचा राजा इंद्राने प्रम्लोचा नावाच्या अप्सरेला बोलावलं.

गच्छ स्वस्तिमती देवि विजयाय मुनेर्भुवि

जा, शुभेच्छा घेऊन, आणि पृथ्वीवर त्या ऋषीवर विजय मिळव.

ललितैः स्वैर्विलासैस्तं मोहयित्वा वशं कुरु 146.

तुझ्या मोहक आणि मोकळ्या अदांनी त्याला भुलव आणि त्याला आपल्या वश करा.

तथा कुरुष्व भद्रं ते हृषीकेशसमीपतः

हेच कर, आणि हृषीकेशाजवळ तुझं कल्याण होवो.

समीपोपवने रम्ये नानाद्रुमलताकुले

त्याच्या जवळच्या रम्य बागेत, जिथे वेगवेगळ्या झाडांनी आणि वेलींनी गर्दी केली होती,

रसालमञ्जरीव्याप्तरसामोदालिसंकुले

आंब्याच्या फुलांच्या गंधाने आणि रसाळ सुवासाने भरलेल्या त्या ठिकाणी,

गन्धर्वगीतसंमिश्रे मलयानिलशीतले

गंधर्वांच्या गाण्यांनी मिसळलेली आणि मलय वाऱ्याने गार झालेली ती जागा,

मुनिप्रभावसन्त्यक्तक्रौर्यस्थलजलाशये

जिथे त्या ऋषीच्या प्रभावामुळे तलाव आणि ओढ्यांतली सगळी क्रूरता नाहीशी झाली होती,

प्रविश्य सा वरारोहा गीतं सुमधुरं जगौ

तेथे ती सुंदर नितंबांची स्त्री आत गेली आणि अतिशय मधुर गाणं गायली.

गान्धर्वं प्रारभंस्ते तु गन्धर्वाः सुरसम्मताः

ती गंधर्व गाणं सुरू करताच, देवांना प्रिय असलेले गंधर्वही सामील झाले.