वराहपुराणम्

सैव त्रिवेणी विख्याता किमपूर्वां प्रशंससि

तीच त्रिवेणी म्हणून प्रसिद्ध आहे; मग तू या नव्या जागेचे का कौतुक करतोस?

तत्कथ्यतां महाभाग लोकानां हितकाम्यया

म्हणून, हे भाग्यवान, लोकांच्या कल्याणासाठी ते सांग.

श्रीवराह उवाच अत्र ते कीर्त्तयिष्यामि सेतिहासां कथां शुभाम्

श्रीवराह म्हणाले: मी तुला येथे एक शुभ आणि इतिहास असलेली कथा सांगतो.

पुरा विष्णुस्तपस्तेपे लोकानां हितकाम्यया

पूर्वी विष्णूंनी लोकांच्या कल्याणासाठी तप केला.

ततो बहुतिथे काले याते सति तपस्यतः

त्यानंतर, बराच काळ तप करत असताना, काळ गेला.

तस्योष्मणा समुद्भूतः स्वेदपूरस्तु गण्डयोः

त्याच्या शरीराच्या उष्णतेमुळे गालांवरून घामाचा पूर आला.

महर्लोकादयः सर्वे विस्मिताः सर्वतो दिशम् १४४.

महालोकातील आणि इतर सर्व लोक चारही दिशांना हे पाहून आश्चर्यचकित झाले.

देवाः सर्वे ततो जग्मुर्ब्रह्माणं प्रति चोत्सुकाः

मग सर्व देव उत्सुकतेने ब्रह्मांकडे गेले.

ब्रह्मापि हि न जानाति मोहितस्तस्य मायया

पण ब्रह्माही त्याच्या मायेमुळे काहीच समजू शकला नाही.

तं दृष्ट्वा सहसा देवैः समेतं प्रत्युपस्थि तम्

देवांनी एकत्र येऊन त्याला अचानक पाहिले आणि त्याच्याजवळ गेले.

ब्रह्मा तं च महादेवं पप्रच्छ प्रणतः स्थिताः

ब्रह्मा नम्रपणे उभा राहून त्या महादेवाला विचारू लागला.

येन प्रत्याहता क्ष्माऽसौ जगद्व्यतिकरावहा

या जगात गोंधळ माजवणाऱ्या पृथ्वीला कोणी थांबवले?

शिवः क्षणं ततो ध्यात्वा ब्रह्माद्यान् प्रत्युवाच ह

शिवाने क्षणभर ध्यान करून ब्रह्मा आणि इतरांना उत्तर दिले.

जगाम देवसहितः सोमः सहगणः प्रभुः

सोमदेव सर्व देव आणि आपल्या गणांसह तिथे गेला.

उवाच परमप्रीतस्तदा शम्भुः स्मयन्निव

तेव्हा शंभू अत्यंत प्रसन्न होऊन, हसल्यासारखा बोलला.

सर्वाधारोऽ खिलाध्यक्षस्तत्किं यत्तव दुर्ल्लभम्

जो सर्वांचा आधार आहे, सर्व गोष्टींवर लक्ष ठेवतो, त्याच्यासाठी अशक्य असे काय आहे?

अहं लोकहितार्थाय तपस्तप्तुं समुद्यतः १४४.

मी लोकांच्या कल्याणासाठी तप करण्याचा संकल्प केला आहे.

त्वद्दर्शनममनुप्राप्य कृतार्थोऽस्मि जगत्पते

हे जगाच्या अधिपती, तुझं दर्शन मला मिळालं, म्हणून मी पूर्णपणे समाधानी आहे.

शिव उवाच गण्डस्वेदोद्भवा यत्र गण्डकी सरितां वरा

शिव म्हणाले: जिथे गंडकी ही सर्व नद्यांमध्ये श्रेष्ठ नदी गालावरच्या घामातून उत्पन्न झाली,

भविष्यति न सन्देहो यस्या गर्भे भविष्यति

ज्याच्या पोटात ती असेल, त्याबद्दल काहीच शंका नाही.

अहं ब्रह्मा च देवाश्च ऋषिभिः सह केशव

मी, ब्रह्मा, सर्व देवता आणि ऋषी, हे केशव,

वसिष्यामः सदैवात्र गण्डक्यां जगतां पते

या गंडकीमध्ये, हे जगाच्या अधिपती, नेहमीच राहू.

सर्वपापविनिर्मुक्तो मुक्तिभागी न संशयः

इथे सर्व पापांपासून मुक्त होऊन, नक्कीच मोक्ष मिळतो.

यत्र स्नानेन लभ्येत गंगास्नानफलं नरैः

जिथे स्नान केल्याने लोकांना गंगेच्या स्नानाचं फळ मिळतं,

यस्यास्तत्समतां कान्या लभेद्गंगां विना नदीम्

गंगेव्यतिरिक्त, आणखी कोणती नदी तिच्या पुण्याशी बरोबरी करू शकेल?

अपरा देविका नाम्ना गण्डक्या सह संगता

देविका नावाची दुसरी नदी गंडकीसोबत एकत्र झाली.

यत्र सृष्टिविधानार्थं कृत्वाश्रमपदं पृथक् १४४.

जिथे सृष्टीच्या कार्यासाठी वेगळं आश्रमस्थान तयार केलं,

ततोऽभूद्ब्रह्मतनया पुण्या सा सरितां वरा

तेव्हा ब्रह्माची कन्या, पुण्यवान आणि नद्यांमध्ये श्रेष्ठ, प्रकट झाली.

त्रिवेणी सा महापुण्या देवानामपि दुर्ल्लभा

ती त्रिवेणी अत्यंत पवित्र आहे आणि देवांनाही दुर्लभ आहे.