वराहपुराणम्

तत्रैकस्थं जगत् कृत्स्नं प्रविभक्तमनेकधा । ददर्श स मुनिर्देवि विस्मयोत्फुल्ललोचनः ।। ११.

त्या ठिकाणी त्या ऋषीने, देवी, एकाच ठिकाणी, अनेक प्रकारांनी विभागलेलं संपूर्ण विश्व पाहिलं आणि त्याच्या डोळ्यांत आश्चर्य भरलं.

जगाम शिरसा देवं कृताञ्जलिरथाब्रवीत् । यदि मे वरदो देवो भूयाद् भक्तस्य केशव ।। ११.

तो देवाला वंदन करून, हात जोडून म्हणाला: 'केशवा, जर देव मला वर देत असेल, तर तो तुझ्या भक्तासाठी असू दे.'

इदानीमेष नृपतिर्यथा सबलवाहनः । ममाश्रमे कृताहारः श्वः प्रयाता स्वकं गृहम् ।। ११.

आता हा राजा, त्याची सेना आणि वाहने यांसह, माझ्या आश्रमात अन्न खाऊन, उद्या आपल्या घरी परत जावो.

इत्युक्तस्तस्य देवेशो वरदः संबभूव ह । चित्तसिद्धिं ददौ तस्मै मणिं च सुमहाप्रभम् ।। ११.

असं ऐकल्यावर देवांचा स्वामी वर देणारा झाला; त्याने त्याला मनाची पूर्ण सत्ता आणि तेजस्वी असा एक मौल्यवान रत्न दिलं.

तं दत्त्वाऽन्तर्दधे देवः स च गौरमुखो मुनिः । जगाम चाश्रमं पुण्यं नाना ऋषिनिषेवितम् ।। ११.

ते रत्न देऊन देव अदृश्य झाला, आणि गौरमुख नावाचा तो ऋषी आपल्या पवित्र आश्रमात गेला, जिथे अनेक ऋषी वावरत होते.

तत्र गत्वा स विप्रेन्द्रश्चिन्तयमास वै मुनिः । हिमवच्छिखराकारं महाभ्रमिव चोन्नतम् । शशाङ्करश्मिसङ्काशं गृहं वै शतभूमिकम् ।। ११.

तेथे पोहोचल्यावर तो श्रेष्ठ ब्राह्मण ऋषी हिमालयाच्या शिखरासारखं, मोठ्या ढगासारखं उंच, चंद्राच्या किरणांसारखं चमकणारं, शंभर मजल्यांचं एक घर कसं असावं याचा विचार करू लागला.

तादृशानां सहस्त्राणि लक्षकोट्यश्च सर्वशः । गृहाणि निर्ममे विप्रो विष्णोर्लब्धवरस्तदा ।। ११.

विष्णूने दिलेल्या वरामुळे त्या ब्राह्मणाने अशा प्रकारची हजारो, लाखो, कोटींनी घरे सर्व प्रकारे निर्माण केली.

प्राकाराणि ततोपान्ते तल्लग्नोद्यानकानि च । कोकिलाकुलघुष्टानि नानाद्विजवराणि च । चम्पकाशोकपुन्नागनागकेशरवन्ति च ।। ११.

त्याच्या आजूबाजूला भिंती आणि जोडलेली बागा केल्या, जिथे कोकिळांचा गोड गजर आणि अनेक सुंदर पक्ष्यांचा वावर होता, आणि तिथे चंपा, अशोक, पर्णगंध, नाग आणि केशराची झाडं लावली.

नानाजात्यस्तथा वृक्षा गृहोद्यानेषु सर्वशः । हस्तिनां हस्तिशालाश्च तुरगाणां च मन्दुराः ।। ११.

त्या प्रत्येक घराच्या बागेत अनेक जातींची झाडं होती; हत्तींसाठी हत्तीशाळा आणि घोड्यांसाठीही वेगळ्या जागा होत्या.

चकार संचयान् विप्रो नानाभक्ष्याणि सर्वशः । भक्ष्यं भोज्यं तथा लेह्यं चोष्यं बहुविधं तथा । चकारान्नाद्यनिचयं हेमपात्र्यश्च सर्वतः ।। ११.

त्या ब्राह्मणाने सर्व प्रकारच्या खाण्याच्या वस्तूंचा साठा केला; खायला, चाखायला, चाटायला, शोषायला आणि वेगवेगळ्या प्रकारच्या पदार्थांचा ढीग सोन्याच्या भांड्यात ठेवला.

एवं कृत्वा स विप्रस्तु राजानं भूरितेजसम् । उवाच सर्वसैन्यानि प्रविशन्तु गृहानिति ।। ११.

हे सर्व करून त्या ब्राह्मणाने तेजस्वी राजाला सांगितलं, 'तुमचं सगळं सैन्य या घरात प्रवेश करू द्या.'

एवमुक्तस्ततो राजा तद्गृहं पर्वतोपमम् । प्रविवेशान्तरेष्वन्ये भृत्या विविशुराशु वै ।। ११.

असं सांगितल्यावर राजा त्या पर्वतासारख्या मोठ्या घरात गेला आणि इतर सेवकही लवकरच आतल्या भागात गेले.

ततस्तेषु प्रविष्टेषु तदा गौरमुखो मुनिः । प्रगृह्य तं मणिं दिव्यं राजानं चेदमब्रवीत् ।। ११.

सर्वजण आत गेल्यावर गौरमुख ऋषीने ते दिव्य रत्न उचललं आणि राजाला म्हणाला—

मज्जनाभ्यवहारार्थं पथि श्रमकृते तथा । विलासिनीस्तथा दासान् प्रेषयिष्यामि ते नृप ।। ११.

राजा, तुझ्या स्नानासाठी, जेवणासाठी आणि प्रवासाचा थकवा दूर करण्यासाठी मी तुझ्याकडे सुंदर युवती आणि सेवक पाठवीन.

एवमुक्त्वा स विप्रेन्द्रस्तं मणिं वैष्णवं शुभम् । एकान्ते स्थापयामास राज्ञस्तस्य प्रपश्चतः ।। ११.

असं सांगून त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाने ते शुभ वैष्णव रत्न राजाच्या समोर एकांत स्थळी ठेवले.

तस्मिन् स्थापितमात्रे तु मणौ शुद्धसमप्रभे । निश्चेरुर्योषितस्तत्र दिव्यरूपाः सहस्त्रशः ।। ११.

ते शुद्ध आणि तेजस्वी रत्न तिथे ठेवताच, हजारो दिव्य रूपाच्या स्त्रिया तिथे प्रकट झाल्या.

सुकुमाराङ्गरागाद्याः सुकुमारवराङगनाः । सुकपोलाः सुचार्व्यङ्ग्यः सुकेशान्ताः सुलोचनाः । काश्चित्सौवर्णपात्रीश्च गृहीत्वा संप्रतस्थिरे ।। ११.

त्या सगळ्या अत्यंत नाजूक, सुंदर अंगाच्या, मोहक गालाच्या, आकर्षक शरीराच्या, सुंदर केसांच्या आणि सुरेख डोळ्यांच्या होत्या; काहींनी सोन्याची भांडी घेतली आणि पुढे गेल्या.

एवं योषिद्गणास्तत्र नराः कर्मकरास्तथा । निर्जग्मुस्तस्य नृपतेः सर्वे भृत्या नृपस्य ह । केवलं भोजनं पूर्वं परिधानं च सर्वशः ।। ११.

अशा प्रकारे स्त्रियांचे आणि पुरुष सेवकांचे समूह, म्हणजे राजाचे सर्वच नोकर, केवळ जेवण आणि सर्व प्रकारची वस्त्रे घेऊन बाहेर पडले.

ताः स्त्रियः सर्वभृत्यानां राजमार्गेण मज्जनम् । ददुस्ते च नराश्वानां हस्तिनां च त्वरान्विताः ।। ११.

त्या स्त्रियांनी राजमार्गावर सर्व सेवकांना, तसेच पुरुषांना, घोड्यांना आणि हत्तींचीदेखील लवकर स्नान घातलं.

नानाविधानि तूर्याणि तत्रावाद्यन्त सर्वशः । मज्जने नृपतेस्तत्र ननृतुश्चान्ययोषितः । अपराश्च जगुस्तत्र शक्रस्येव प्रमज्जतः ।। ११.

तिथे अनेक प्रकारची वाद्ये वाजवली जात होती; राजाच्या स्नानाच्या वेळी इतर स्त्रिया नाचत होत्या, काही गात होत्या, अगदी इंद्राच्या स्नानासारखं दृश्य होतं.

एवं दिव्योपचारेण स्नात्वा राजा महामनाः । चिन्तयामास राजेन्द्रो विस्मयाविष्टचेतनः । किमिदं मुनिसामर्थ्यं तपसो वाऽथ वा मणेः ।। ११.

अशा दिव्य सेवा मिळून राजा स्नान करून, विस्मयाने भरून गेला आणि मनात विचार करू लागला—'हे ऋषींचं सामर्थ्य आहे का, तपश्चर्येचं फळ आहे का, की त्या रत्नाचं?'

एवं स्नात्वा शुभे वस्त्रे परिधायोत्तमे तथा । विविधान्नं तु विधिना बुभुजे स नृपोत्तमः ।। ११.

अशा प्रकारे स्नान करून, शुभ आणि उत्तम वस्त्र परिधान केली. मग, योग्य पद्धतीने, त्या थोर राजाने अनेक प्रकारचे अन्न आनंदाने घेतले.

/50 यथा च नृपतेः पूजा कृता तेन महर्षिणा । तद्वद् भृत्यजनस्यापि चकार मुनिसत्तमः ।। ११.

जसा त्या महर्षीने राजाची पूजा केली, तसाच त्या श्रेष्ठ ऋषीने राजाचे सेवक आणि इतर मंडळींचाही सन्मान केला.

यावत् स राजा बुभुजे सभृत्यबलवाहनः । तावदस्तगिरिं भानुर्जगामारुणसप्रभः ।। ११.

राजा आपल्या सेवक, सैन्य आणि वाहनांसह जेवत असताना, तोपर्यंत सूर्य लालसर प्रकाशाने माखून अस्ताच्या पर्वताकडे गेला.

ततस्तु रात्रिः समपद्यताऽधुना शरच्छशाङ्कोज्ज्वलऋक्षमण्डिता । करोति रागं स च रोहिणीधवः सुसङ्गतं सौम्यगुणेषु तापि च ।। ११.

मग रात्र झाली, ती शरद ऋतूच्या तेजस्वी चंद्राने आणि ताऱ्यांनी सजलेली होती. रोहिणीचा पती असलेल्या चंद्राने आपल्या सौम्य प्रकाशाने सर्वत्र शांती आणि माधुर्य पसरवले.

भृगूद्वहः कृष्णतरांशुभानुना सहोद्यतो दैत्यगुरुः सुराधिपः । अथान्तरात्पक्षगतो न राजते स्वभावयोगेन मतिस्तु देहिनाम् ।। ११.

भृगूंचे श्रेष्ठ, देवांचा राजा आणि दैत्यांचा गुरु, काळ्या किरणांच्या सूर्याबरोबर उठले; पण पंधरवड्यात प्रवेश केल्यावर ते तितके तेजस्वी राहिले नाहीत. तसेच, देहधारकांच्या मनावर त्यांच्या स्वभावानुसार परिणाम होतो.

सुरक्ततां भूमिसुतश्च मुञ्चते राहुः सिती चन्द्रमसोंशुभिः सितैः । मुक्तः स्वभावो जगतः सुरासुरै- रनुस्वभावो बलवान् सुकृन्नृपः ।। ११.

पृथ्वीपुत्र आपली गडद लालिमा सोडतो आणि राहू, चंद्राच्या शुभ्र किरणांनी, मोकळा होतो. जगात देव आणि दैत्य यांच्यात प्रत्येकजण आपापल्या स्वभावानुसार वागतो, आणि पुण्यवान राजा आपल्या गुणांनी बलवान असतो.

सितेश्वराख्यापितरश्मिमण्डले सूर्यत्वसिद्धान्तकषेव निर्मले । करोति केतुर्न परे महत्तम- स्तदा कुशीलेषु गतिश्च निर्मला ।। ११.

'श्वेताधिपती' नावाच्या शुभ्र किरणांच्या वर्तुळात, सूर्यसिद्धांताच्या पाटासारखी निर्मळता असते. त्या वेळी धूमकेतू मोठा अंधार करत नाही; आणि कुशल लोकांमध्ये चालणे स्पष्ट असते.

बुधोच्चबुद्धिर्जगतो विभावयन् रराज राज्ञो तनयः स्वकर्मभिः । भृतेच्छकः कक्षविवाहितश्चिरं भवेदियं साधुषु सम्मितिर्ध्रुवम् ।। ११.

राजपुत्राने आपल्या कृत्यांनी जग उजळवले, बुधाच्या उच्च स्थितीमुळे त्याची बुद्धी तेजस्वी झाली. सेवकांची इच्छा, जवळीकामुळे वाढलेली, चांगल्या लोकांत नक्कीच एकमत साधते.