वराहपुराणम्

त्वत्तो भूतमिदं विश्वं त्वदुद्भूता ऋगादयः । त्वत्तः शास्त्राणि जातानि त्वत्तो यज्ञाः प्रतिष्ठिताः ।। ११.

हे विश्व तुझ्यापासून उत्पन्न झालं आहे. ऋग्वेद वगैरे वेद तुझ्यापासून प्रकट झाले. सर्व शास्त्रं तुझ्यापासून जन्मली आणि यज्ञही तुझ्यामुळे स्थिर आहेत.

त्वत्तो वृक्षा वीरुधश्च त्वत्तः सर्वा वनौषधीः । पशवः पक्षिणः सर्पास्त्वत्त एव जनार्दन ।। ११.

तुझ्यापासून झाडं, वेली आणि सर्व वनस्पती निर्माण झाल्या. जनार्दना, पशू, पक्षी आणि साप हे सर्व तुझ्यापासूनच उत्पन्न झाले.

ममापि देवदेवेश राजा दुर्जयसंज्ञितः । आगतोऽभ्यागतस्तस्य आतिथ्यं कर्त्तुमुत्सहे ।। ११.

देवतांचा देव, माझ्याकडे दुर्जय नावाचा राजा पाहुणा म्हणून आला आहे. त्याचं आदरातिथ्य करायला मी उत्सुक आहे.

तस्य मे निर्धनस्याद्य देवदेव जगत्पते । भक्तिनम्रस्य देवेश कुरुष्वान्नाद्यसंचयम् ।। ११.

देवतांचा देव, जगाचा स्वामी, आज मी गरीब आहे आणि भक्तीने तुझ्यासमोर नतमस्तक झालो आहे. देवा, मला अन्नाचा साठा मिळू दे.

यं यं स्पृशामि हस्तेन यं यं पश्यामि चक्षुषा । वृक्षं वा तृणकन्दं वा तत्तदन्नं चतुर्विधम् ।। ११.

मी हाताने जे काही स्पर्श करीन, डोळ्यांनी जे काही पाहीन—झाड असो, गवत असो, किंवा कंद असो—ते सर्व चार प्रकारच्या अन्नात रूपांतरित होऊ दे.

तथा त्वन्यतमं वाऽपि यद् ध्यातं मनसा मया । तत् सर्वं सिद्ध्यतां मह्यं नमस्ते परमेश्वर ।। ११.

माझ्या मनाने मी जे काही ध्यान करीन, ते सर्व माझ्यासाठी सिद्ध होऊ दे. परब्रह्मा, तुला नमस्कार.

इति स्तुत्या तु देवेशस्तुतोष जगतां पतिः । मुनेस्तस्य स्वकं रूपं दर्शयामास केशवः ।। ११.

अशी स्तुती ऐकून देवांचा स्वामी, जगाचा स्वामी संतुष्ट झाला आणि केशवाने त्या ऋषीला आपलं स्वरूप दाखवलं.

उवाच सुप्रसन्नात्मा ब्रूहि विप्र वरं परम् । एवं श्रुत्वाऽक्षिणी यावदुन्मीलयति वै मुनिः ।। ११.

मन प्रसन्न करून तो म्हणाला: 'ब्राह्मणा, बोल, सर्वोच्च वर माग.' हे ऐकून तो ऋषी हळूहळू डोळे उघडू लागला.

तदा शङ्खगदापाणिः पीतवासा जनार्दनः । गरुडस्थोऽपि तेजस्वी द्वादशादित्यसप्रभः ।। ११.

त्या वेळी शंख आणि गदा हातात असलेला, पिवळ्या वस्त्रातील, गरुडावर बसलेला, बाराही सूर्यांसारखा तेजस्वी जनार्दन तिथे प्रकट झाला.

दिवि सूर्यसहस्त्रस्य भवेद्युगपदुत्थिता । यदि भाः सदृशी सा स्याद्भासस्तस्य महात्मनः ।। ११.

आकाशात एकाच वेळी हजार सूर्यांचं तेज प्रकट झालं, तर जसं तेज दिसेल, तसंच त्या महात्म्याचं तेज होतं.

तत्रैकस्थं जगत् कृत्स्नं प्रविभक्तमनेकधा । ददर्श स मुनिर्देवि विस्मयोत्फुल्ललोचनः ।। ११.

त्या ठिकाणी त्या ऋषीने, देवी, एकाच ठिकाणी, अनेक प्रकारांनी विभागलेलं संपूर्ण विश्व पाहिलं आणि त्याच्या डोळ्यांत आश्चर्य भरलं.

जगाम शिरसा देवं कृताञ्जलिरथाब्रवीत् । यदि मे वरदो देवो भूयाद् भक्तस्य केशव ।। ११.

तो देवाला वंदन करून, हात जोडून म्हणाला: 'केशवा, जर देव मला वर देत असेल, तर तो तुझ्या भक्तासाठी असू दे.'

इदानीमेष नृपतिर्यथा सबलवाहनः । ममाश्रमे कृताहारः श्वः प्रयाता स्वकं गृहम् ।। ११.

आता हा राजा, त्याची सेना आणि वाहने यांसह, माझ्या आश्रमात अन्न खाऊन, उद्या आपल्या घरी परत जावो.

इत्युक्तस्तस्य देवेशो वरदः संबभूव ह । चित्तसिद्धिं ददौ तस्मै मणिं च सुमहाप्रभम् ।। ११.

असं ऐकल्यावर देवांचा स्वामी वर देणारा झाला; त्याने त्याला मनाची पूर्ण सत्ता आणि तेजस्वी असा एक मौल्यवान रत्न दिलं.

तं दत्त्वाऽन्तर्दधे देवः स च गौरमुखो मुनिः । जगाम चाश्रमं पुण्यं नाना ऋषिनिषेवितम् ।। ११.

ते रत्न देऊन देव अदृश्य झाला, आणि गौरमुख नावाचा तो ऋषी आपल्या पवित्र आश्रमात गेला, जिथे अनेक ऋषी वावरत होते.

तत्र गत्वा स विप्रेन्द्रश्चिन्तयमास वै मुनिः । हिमवच्छिखराकारं महाभ्रमिव चोन्नतम् । शशाङ्करश्मिसङ्काशं गृहं वै शतभूमिकम् ।। ११.

तेथे पोहोचल्यावर तो श्रेष्ठ ब्राह्मण ऋषी हिमालयाच्या शिखरासारखं, मोठ्या ढगासारखं उंच, चंद्राच्या किरणांसारखं चमकणारं, शंभर मजल्यांचं एक घर कसं असावं याचा विचार करू लागला.

तादृशानां सहस्त्राणि लक्षकोट्यश्च सर्वशः । गृहाणि निर्ममे विप्रो विष्णोर्लब्धवरस्तदा ।। ११.

विष्णूने दिलेल्या वरामुळे त्या ब्राह्मणाने अशा प्रकारची हजारो, लाखो, कोटींनी घरे सर्व प्रकारे निर्माण केली.

प्राकाराणि ततोपान्ते तल्लग्नोद्यानकानि च । कोकिलाकुलघुष्टानि नानाद्विजवराणि च । चम्पकाशोकपुन्नागनागकेशरवन्ति च ।। ११.

त्याच्या आजूबाजूला भिंती आणि जोडलेली बागा केल्या, जिथे कोकिळांचा गोड गजर आणि अनेक सुंदर पक्ष्यांचा वावर होता, आणि तिथे चंपा, अशोक, पर्णगंध, नाग आणि केशराची झाडं लावली.

नानाजात्यस्तथा वृक्षा गृहोद्यानेषु सर्वशः । हस्तिनां हस्तिशालाश्च तुरगाणां च मन्दुराः ।। ११.

त्या प्रत्येक घराच्या बागेत अनेक जातींची झाडं होती; हत्तींसाठी हत्तीशाळा आणि घोड्यांसाठीही वेगळ्या जागा होत्या.

चकार संचयान् विप्रो नानाभक्ष्याणि सर्वशः । भक्ष्यं भोज्यं तथा लेह्यं चोष्यं बहुविधं तथा । चकारान्नाद्यनिचयं हेमपात्र्यश्च सर्वतः ।। ११.

त्या ब्राह्मणाने सर्व प्रकारच्या खाण्याच्या वस्तूंचा साठा केला; खायला, चाखायला, चाटायला, शोषायला आणि वेगवेगळ्या प्रकारच्या पदार्थांचा ढीग सोन्याच्या भांड्यात ठेवला.

एवं कृत्वा स विप्रस्तु राजानं भूरितेजसम् । उवाच सर्वसैन्यानि प्रविशन्तु गृहानिति ।। ११.

हे सर्व करून त्या ब्राह्मणाने तेजस्वी राजाला सांगितलं, 'तुमचं सगळं सैन्य या घरात प्रवेश करू द्या.'

एवमुक्तस्ततो राजा तद्गृहं पर्वतोपमम् । प्रविवेशान्तरेष्वन्ये भृत्या विविशुराशु वै ।। ११.

असं सांगितल्यावर राजा त्या पर्वतासारख्या मोठ्या घरात गेला आणि इतर सेवकही लवकरच आतल्या भागात गेले.

ततस्तेषु प्रविष्टेषु तदा गौरमुखो मुनिः । प्रगृह्य तं मणिं दिव्यं राजानं चेदमब्रवीत् ।। ११.

सर्वजण आत गेल्यावर गौरमुख ऋषीने ते दिव्य रत्न उचललं आणि राजाला म्हणाला—

मज्जनाभ्यवहारार्थं पथि श्रमकृते तथा । विलासिनीस्तथा दासान् प्रेषयिष्यामि ते नृप ।। ११.

राजा, तुझ्या स्नानासाठी, जेवणासाठी आणि प्रवासाचा थकवा दूर करण्यासाठी मी तुझ्याकडे सुंदर युवती आणि सेवक पाठवीन.

एवमुक्त्वा स विप्रेन्द्रस्तं मणिं वैष्णवं शुभम् । एकान्ते स्थापयामास राज्ञस्तस्य प्रपश्चतः ।। ११.

असं सांगून त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाने ते शुभ वैष्णव रत्न राजाच्या समोर एकांत स्थळी ठेवले.

तस्मिन् स्थापितमात्रे तु मणौ शुद्धसमप्रभे । निश्चेरुर्योषितस्तत्र दिव्यरूपाः सहस्त्रशः ।। ११.

ते शुद्ध आणि तेजस्वी रत्न तिथे ठेवताच, हजारो दिव्य रूपाच्या स्त्रिया तिथे प्रकट झाल्या.

सुकुमाराङ्गरागाद्याः सुकुमारवराङगनाः । सुकपोलाः सुचार्व्यङ्ग्यः सुकेशान्ताः सुलोचनाः । काश्चित्सौवर्णपात्रीश्च गृहीत्वा संप्रतस्थिरे ।। ११.

त्या सगळ्या अत्यंत नाजूक, सुंदर अंगाच्या, मोहक गालाच्या, आकर्षक शरीराच्या, सुंदर केसांच्या आणि सुरेख डोळ्यांच्या होत्या; काहींनी सोन्याची भांडी घेतली आणि पुढे गेल्या.

एवं योषिद्गणास्तत्र नराः कर्मकरास्तथा । निर्जग्मुस्तस्य नृपतेः सर्वे भृत्या नृपस्य ह । केवलं भोजनं पूर्वं परिधानं च सर्वशः ।। ११.

अशा प्रकारे स्त्रियांचे आणि पुरुष सेवकांचे समूह, म्हणजे राजाचे सर्वच नोकर, केवळ जेवण आणि सर्व प्रकारची वस्त्रे घेऊन बाहेर पडले.

ताः स्त्रियः सर्वभृत्यानां राजमार्गेण मज्जनम् । ददुस्ते च नराश्वानां हस्तिनां च त्वरान्विताः ।। ११.

त्या स्त्रियांनी राजमार्गावर सर्व सेवकांना, तसेच पुरुषांना, घोड्यांना आणि हत्तींचीदेखील लवकर स्नान घातलं.