वराहपुराणम्

एवमुक्ते ततस्तौ तु दुर्ज्जयः प्राह धर्मवित् । कौ भवन्ताविति ततस्तावूचतुररिंदमौ । विद्युत्सुविद्युन्नामानावसुराविति मानद ।। १०.

असं म्हटल्यावर, धर्माची जाण असलेल्या दुर्जयाने विचारलं, 'तुम्ही कोण?' तेव्हा ते दोघे, शत्रूंचा नाश करणारे, म्हणाले, 'आम्ही विद्युत्सु आणि विद्युन या नावाचे असुर आहोत, हे मानदायक.'

त्वया सम्प्रति चेच्छामो धर्म्यं सत्सु सुसंस्कृतौ । लोकपालमतं सर्वमावां कुर्म सुदुर्जय ।। १०.

'आता तुझी इच्छा असेल, दुर्जया, तर आम्ही सगळ्या लोकपालांची कर्तव्ये योग्य आणि नीटनेटकेपणे, सज्जनांमध्ये पार पाडू.'

एवमुक्ते दुर्ज्जयेन तौ स्वर्गे सन्निवेशितौ । लौकपालौ कृतौ सद्यस्ततोऽन्तर्धानं जग्मतुः ।। १०.

दुर्जयाने असे सांगितल्यावर, ते दोघे स्वर्गात लोकपाल म्हणून नेमले गेले आणि लगेच अदृश्य झाले.

तयोरपि महत्कर्म चरितं च धराधरे । भविष्यति महाराजो दुर्जयो मन्दरोपरि ।। १०.

त्यांनी पर्वतावर केलेली मोठी कृत्येही सांगितली जातील; राजा दुर्जय मंदार पर्वतावर असेल.

धनदस्य वनं दिव्यं दृष्ट्वा नन्दनसन्निभम् । मुदा बभ्राम रम्येऽस्मिन् स यावद्राजसत्तमः ।। १०.

धनदाच्या नंदनवनासारख्या दिव्य वनाचे दर्शन घेऊन, तो श्रेष्ठ राजा आनंदाने त्या रम्य ठिकाणी फिरत राहिला.

तावत्सुवर्णवृक्षाधः कन्याद्वयमपश्यत । अतीवरूपसंपन्नमतीवाद्भुतदर्शनम् ।। १०.

तेथे सोन्याच्या झाडांखाली त्याने दोन अतिशय सुंदर आणि अद्भुत अशा कन्या पाहिल्या.

दृष्ट्वा तु विस्मयाविष्टः क इमे शुभलोचने । एवं संचिन्त्य यावत् स क्षणमेकं व्यवस्थितः । तस्मिन् वने तावदुभौ तापसौ सोऽवलोकयत् ।। १०.

त्यांना पाहून तो आश्चर्यचकित झाला आणि मनात विचार केला, 'ही शुभ नेत्रांची कोण आहेत?' असा विचार करत तो क्षणभर तिथेच उभा राहिला; तेवढ्यात त्याने त्या वनात दोन तपस्वी पाहिले.

तौ दृष्ट्वा सहसा राजा ययौ प्रीत्या परां मुदम् । अवतीर्य द्विपात् तूर्णं नमश्चक्रे तयोः स्वयम् ।। १०.

त्यांना पाहताच राजा मोठ्या आनंदाने तडक पुढे गेला, झपाट्याने हत्तीवरून खाली उतरला आणि स्वतः त्यांना नमस्कार केला.

उपविष्टः स ताभ्यां तु कौश्ये दत्ते वरासने । पृष्टः कस्त्वं कुतश्चासि कस्य वा किमिह स्थितः ।। १०.

रजईच्या मऊ आसनावर बसल्यावर, त्या दोघांनी त्याला विचारले, 'तू कोण आहेस? कुठून आला आहेस? कोणाचा आहेस आणि इथे का आला आहेस?'

तौ प्रहस्याब्रवीद् राजा सुप्रतीकेति विश्रुतः । तस्य पुत्रः समुत्पन्नो दुर्जयो नाम नामतः ।। १०.

राजा सुप्रतीक, ज्याचं नाव सगळीकडे प्रसिद्ध होतं, हसून म्हणाला, "माझ्या घरी एक मुलगा जन्माला आला आहे, त्याचं नाव दुर्जय आहे."

पृथिव्यां सर्वराजानो जिगीषन्निह सत्तमौ । आगतोऽस्मि ध्रुवं चैव स्मर्त्तव्योऽहं तपोधनौ । भवन्तौ कौ समाख्यातं ममानुग्रहकाङ्क्षया ।। १०.

मी पृथ्वीवरील सगळ्या राजांना जिंकायचं ठरवलं आहे, म्हणून इथे आलो आहे. तपस्वीहो, तुम्ही दोघांनी मला नेहमी लक्षात ठेवावं. पण, तुम्ही कोण आहात? मला कृपा मिळावी म्हणून इथे आलात असं दिसतं, सांगा पाहू.

तापसावूचतुः । आवां हेतृप्रहेत्राख्यौ मनोः स्वायंभुवः सुतौ । आवां देवविनाशाय गतौ स्वो मेरुपर्वतम् ।। १०.

ते दोन्ही तपस्वी म्हणाले, "आमचं नाव हेतृ आणि प्रहेतृ आहे. आम्ही मनू स्वायंभुवाचे पुत्र आहोत. आम्ही देवांचा नाश करण्यासाठी मेरू पर्वतावर आलो."

तत्रावयोर्महासैन्यं गजाश्वरथसंकुलम् । जिगाय सर्वदेवानां शतशोऽथ सहस्त्रशः ।। १०.

तिथे आमचं मोठं सैन्य, हत्ती, घोडे आणि रथांनी भरलेलं, शेकडो-हजारो देवांच्या सैन्याला हरवलं.

ते च देवा महत्सैन्यं दृष्ट्वा सर्वं निपातितम् । असुरैरुज्झितप्राणं ततस्ते शरणं गताः ।। १०.

देवतांनी पाहिलं की त्यांचं सगळं बलाढ्य सैन्य असुरांनी संपवलं आणि त्यांचे प्राण हिरावले, तेव्हा ते घाबरून आश्रय मागायला गेले.

क्षीराब्धौ यत्र देवेशो हरिः शेते स्वयं प्रभुः । तत्र विज्ञापयामासुः सर्वे प्रणतिपूर्वकम् ।। १०.

जिथे देवांचा स्वामी, हरि, स्वतः क्षीरसागरात विश्रांती घेतो, तिथे सगळ्या देवांनी नम्रतेने जाऊन त्याच्याकडे विनंती केली.

देवदेव हरे सर्वं सैन्यं त्वसुरसत्तमैः । पराजितं परित्राहि भीतं विह्वल्लोचनम् ।। १०.

"देवतांचा देव हरि, आमचं सगळं सैन्य या असुरश्रेष्ठांनी हरवलं आहे. आम्ही घाबरलो आहोत, आमचं मन गोंधळलं आहे, कृपया आम्हाला वाचवा."

त्वया देवासुरे युद्धे पूर्वं त्राताः स्म केशव । सहस्त्रबाहोः क्रूरस्य समरे कालनेमिनः ।। १०.

"केशवा, पूर्वी देव-असुरांच्या युद्धात, सहस्त्रबाहू काळनेमि या क्रूर असुराविरुद्ध, तूच आम्हाला वाचवलं होतंस."

इदानीमपि देवेश असुरौ देवकण्टकौ । हेतृप्रहेतृनामानौ बहुसैन्यपरिच्छदौ । तौ हत्वा त्राहि नः सर्वान् देवदेव जगत्पते ।। १०.

"आता देखील, देवाधिदेव, हे दोन असुर, हेतृ आणि प्रहेतृ, देवांसाठी काटे झाले आहेत आणि त्यांच्याकडे मोठं सैन्य आहे. त्यांना मार आणि आम्हा सर्वांना वाचव, जगाचा स्वामी!"

एवमुक्तस्ततो देवो विष्णुर्नारायणः प्रभुः । अहं यास्यामि तौ हन्तुमित्युवाच जगत्पतिः ।। १०.

त्यावर भगवान विष्णू, नारायण, जगाचा स्वामी म्हणाला, "मी त्या दोघांना मारायला जातो."

एवमुक्तास्ततो देवा मेरुपर्वतसन्निधौ । प्रतस्थुस्तेऽथ मनसा चिन्तयन्तो जनार्दनम् ।। १०.

असं ऐकून, देवता मेरू पर्वताजवळ निघाले आणि त्यांच्या मनात जनार्दनाचं चिंतन करत गेले.

तैः संचिन्तितमात्रस्तु देवश्चक्रगदाधरः । आवयोः सैन्यमाविश्य एक एव महाबलः ।। १०.

देवतांनी फक्त त्याचा विचार केला, आणि चक्र-गदा धारण करणारा देव, एकटाच पण अतिशय बलवान, आमच्या सैन्यात शिरला.

एकधा दशधात्मानं शतधा च सहस्त्रधा । लक्षधा कोटिधा कृत्वा स्वभूत्या च जगत्पतिः ।। १०.

जगाचा स्वामी आपल्या सामर्थ्याने एक, दहा, शंभर, हजार, लक्ष, कोटी असे अनेक रूपे धारण करू लागला.

एवं स्थिते देववरे अस्मत्सैन्ये महाबलः । यः कश्चिदसुरो राजन्नावयोर्बलमाश्रितः । स हतः पतितो भूमौ दृश्यते गतचेतनः ।। १०.

राजा, त्या बलाढ्य देवाने आमच्या सैन्यात उभं राहताच, आमच्यावर विसंबलेला कोणताही असुर मारला गेला, जमिनीवर पडला आणि शुद्ध हरपला.

एवं तत् सहसा सैन्यं मायया विश्वमूर्तिना । निहतं साश्वकलिलं पत्तिद्विपसमाकुलम् ।। १०.

अशा रीतीने, एका क्षणातच, घोडे, हत्ती आणि पायदळांनी भरलेलं सगळं सैन्य विश्वरूपाने नष्ट केलं.

चतुरङ्गं बलं सर्वं हत्वा देवो रथाङ्गधृक् । आवां शोषावथो दृष्ट्वा गतोऽन्तर्द्धानमीश्वरः ।। १०.

चतु:अंग असं सगळं सैन्य मारून, रथचक्र धारण करणारा देव आमचं सैन्य संपलेलं पाहून आमच्या नजरेआड गेला.

आवयोरीदृशं कर्म दृष्टं देवस्य शार्ङ्गिणः । ततस्तमेव शरणं गतावाराधनाय वै ।। १०.

शार्ङ्गधनुष्य धारण करणाऱ्या देवाचं असं अद्भुत कृत्य आम्ही पाहिलं. म्हणून आम्ही त्याच्याच शरण गेलो आणि त्याची पूजा करायला लागलो.

त्वं चास्मन्मित्रतनयः सुप्रतीकात्मजो नृप । इमे च आवयोः कन्ये गृहाण मनुजेश्वर । हेतृकन्या सुकेशी तु मिश्रकेशी प्रहेतृणः ।। १०.

राजा, तू आमच्या मित्र सुप्रतीकाचा मुलगा आहेस. या आमच्या कन्या आहेत, त्या स्वीकार. हेतृची मुलगी सुकेशी आणि प्रहेतृची मिश्रकेशी.

दुर्जयस्त्वेवमुक्तस्तु हेतृणा ते उभे शुभे । कन्ये जग्राह धर्मेण भार्यार्थं मनुजेश्वरः ।। १०.

मंगळसूचक अशा त्या दोन्ही कन्यांना योग्य रीतीने, वरपित्यांच्या सांगण्यावरून, दुर्जय राजाने पत्नी म्हणून स्वीकारले.

ते लब्ध्वा सहसा राजा मुदा परमया युतः । आजगाम स्वकं राष्ट्रं निजसैन्यसमावृतः ।। १०.

त्या दोघी मिळाल्यावर दुर्जय राजा अत्यंत आनंदित झाला आणि आपल्या सैन्यासह लवकरच आपल्या राज्यात परतला.