वराहपुराणम्

यस्मात् त्वया ममावज्ञा कृता मूढ दिवस्पते । ततस्त्वं चालितो राज्यादन्यलोके वसिष्यसि ।। १०.

हे मूढ देवराज, तू माझा अपमान केलास म्हणून, आता तू आपल्या राज्यातून खाली पाडला जाशील आणि दुसऱ्या लोकात राहशील.

एवमुक्त्वाऽपि कोपेन सुरेशं तं च भूपतिम् । उवाच राजन् पुत्रस्ते भविता दृढविक्रमः ।। १०.

असं रागाने इंद्राला बोलून, त्या ऋषीने राजालाही सांगितलं, 'राजा, तुझा मुलगा अत्यंत धैर्यवान आणि पराक्रमी होईल.'

इन्द्ररूपोपमः श्रीमानुद्यच्छस्त्रः प्रतापवान् । विद्याप्रभावकर्म्मज्ञः क्रूरकर्मा भविष्यति । दुर्जयोऽतिबली राजा एवमुक्त्वा गतो मुनिः ।। १०.

तो मुलगा इंद्रासारखा तेजस्वी, श्रीमंत, शस्त्रविद्येत पारंगत, विद्युत्प्रभेच्या कलेत निपुण आणि कृत्यांत कठोर असेल. पण तो कुणीही जिंकू शकणार नाही असा अतिशय बलाढ्य राजा होईल, असं सांगून ऋषी निघून गेला.

सोऽपि राजा सुप्रतीको भार्यायां गर्भमावहत् । विद्युत्प्रभायां धर्मज्ञः साऽपि काले त्वसूयत ।। १०.

मग सुप्रतीक राजाने धर्माने चालणाऱ्या विद्युत्प्रभा पत्नीच्या पोटी गर्भ धरण्यास लावलं. योग्य वेळी तिने पुत्रास जन्म दिला.

तस्याः पुत्रः समभवद् दुर्जयाख्यो महाबलः । जातकर्मादिसंस्कारं तस्य चक्रे मुनिः स्वयम् । (दुर्वासा नाम तपसो तस्य देहमकल्मषः ।। १०.

तिच्या पोटी दुर्जय नावाचा, अत्यंत बलाढ्य असा मुलगा झाला. त्या मुलाचे जन्मादि संस्कार स्वतः ऋषीने केले. तोच ऋषी म्हणजे देहशुद्ध, तपस्वी दुर्वासा होता.

) तस्य चेष्टेर्बलेनासौ मुनेः सौम्यो बभूव ह । वेदशास्त्रार्थविद्यायां पारगो धर्मवान् शुचिः ।। १०.

त्या ऋषीच्या कृपेने तो मुलगा अत्यंत सौम्य झाला. त्याने वेद आणि शास्त्रांचा अर्थ जाणला, धर्मनिष्ठ आणि शुद्ध राहिला.

या द्वितीयाऽभवत् पत्नी तस्य राज्ञो महात्मनः । नाम्ना कीर्त्तिमती धन्या तस्याः पुत्रो बभूव ह । नाम्ना सुद्युम्न इत्येवं वेदवेदाङ्गपारगः ।। १०.

त्या महान राजाची दुसरी पत्नी कीर्तिमती नावाची होती, तीही भाग्यवान होती. तिच्या पोटी सुध्युम्न नावाचा पुत्र झाला, जो वेद आणि वेदांगात पारंगत होता.

अथ कालेन महता स राजा राजसत्तमः । सुप्रतीकः सुतं दृष्ट्वा दुर्जयं योग्यमन्तिके ।। १०.

नंतर बऱ्याच काळाने, श्रेष्ठ राजा सुप्रतीक याने दुर्जय हा राज्यासाठी योग्य आहे हे पाहून त्याला जवळ घेतलं.

आत्मनो वृद्धभावं च वाराणस्याधिपो बली । चिन्तयामास राज्यार्थं दुर्जयं प्रति भामिनि ।। १०.

वाऱाणसीचा बलाढ्य राजा वयाने वृद्ध झाल्यावर, दुर्जयच्या दृष्टीने राज्याच्या कारभाराचा विचार करू लागला, हे सुभगे.

एवं संचिन्त्य धर्मात्मा तस्य राज्यं ददौ नृपः । स्वयं च चित्रकूटाख्यं पर्वतं स जगाम ह ।। १०.

असा विचार करून, धर्मात्मा राजाने दुर्जयला राज्य दिलं आणि स्वतः चित्तरकूट नावाच्या पर्वतावर गेला.

दुर्जयोऽपि महद्राज्यं हस्त्यश्वरथवाजिभिः । संयोज्य चिन्तयामास राज्यवृद्धिं प्रति प्रभुः ।। १०.

दुर्जयाने मोठं राज्य, हत्ती, घोडे, रथ आणि सैन्य मिळवल्यावर, त्याने राज्य वाढवण्याचा विचार केला.

एवं संचिन्त्य मेधावी हस्त्यश्वरथपत्तिभिः । समेतां वाहिनीं कृत्वा उत्तरां दिशमाश्रितः । तस्य चोत्तरतो देशाः सर्वे सिद्धा महात्मनः ।। १०.

असा विचार करून, त्या बुद्धिमानाने हत्ती, घोडे, रथ आणि पायदळ सैनिकांची मोठी फौज जमवली आणि उत्तरेकडे गेला. त्या महान सिद्ध पुरुषाच्या उत्तरेला असलेले सर्व प्रदेश त्याचेच होते.

भारताख्यमिदं वर्षं साधयित्वा सुदुर्जयः । ततः किंपुरुषं नाम वर्षं तेनापि साधितम् ।। १०.

भारतानावाचा हा अतिशय जिंकायला कठीण असा देश जिंकून, त्याने पुढे किम्पुरुष नावाचा प्रदेशही आपल्या ताब्यात घेतला.

ततः परतरं चान्यद्धरिवर्षं जिगाय सः । रम्यं हिरण्मयं चापि कुरुभद्राश्वमेव च । इलावृतं मेरुमध्यमेतत् सर्वं जिगाय सः ।। १०.

त्याच्या पुढे त्याने रम्य आणि सोन्यासारखा हरिवर्ष, कुरुभद्राश्व आणि मेरूच्या मध्यभागी असलेला इलावृत ह्या सर्व प्रदेशांवर विजय मिळवला.

जित्वा जम्ब्वाख्यमेतद्धि द्वीपं यावदसौ नृपः । जगाम देवराजानं जेतुं सर्वसुरान्वितम् ।। १०.

जांबू नावाचा द्वीप जिंकल्यावर, तो राजा सर्व देवतांसह असलेल्या देवराजावर विजय मिळवण्यासाठी पुढे गेला.

मेरुपर्वतमारुह्य देवगन्धर्वदानवान् । गुह्यकान् किं नरान् दैत्यांस्ततो ब्रह्मसुतो मुनिः । नारदो दुर्जयजयं देवराजाय शंसत ।। १०.

मेरू पर्वतावर जाऊन, ब्रह्मपुत्र ऋषी नारदांनी, दुर्जयाने देव, गंधर्व, दानव, गुह्यक, किन्नर आणि दैत्य यांच्यावर मिळवलेल्या विजयाची बातमी देवराजाला सांगितली.

तत इन्द्रस्त्वरायुक्तो लोकपालैः समन्वितः । जगाम दुर्जयं हन्तुं सोऽचिरेणास्त्रनिर्ज्जितम् । विहाय पर्वतं मेरुं मर्त्यलोकमिहागतः ।। १०.

तेव्हा इंद्र, लोकपालांसह, दुर्जयाचा नाश करण्यासाठी घाईने निघाला. अस्त्रांच्या जोरावर दुर्जयाने पटकन जिंकले होते. मेरू पर्वत सोडून तो मर्त्यलोकात आला.

पूर्वदेशे च देवेन्द्रो लोकपालैः समं प्रभुः । स्थितवांस्तस्य सुमहच्चरितं संभविष्यति ।। १०.

पूर्व दिशेला, इंद्र आणि लोकपाल तिथेच थांबले; त्यांच्या बाबतीत एक मोठी घटना घडणार होती.

दुर्जयश्च सुराञ्जित्वा यावत् प्रतिनिवर्त्तते । गन्धमादनपृष्ठे तु स्कन्धावारनिवेशनम् । कृत्वाऽवस्थितसंभारमागतं तापसौ तु तम् ।। १०.

दुर्जयाने देवांना जिंकून परत येताना, गंधमादन पर्वताच्या उतारावर छावणी थाटली, सर्व सामान व्यवस्थित ठेवले; तेव्हा दोन तपस्वी त्याच्याकडे आले.

तावगतावथाब्रूतां राजन् दुर्ज्जय लोकपाः । निवारितास्त्वया सर्वं लोकपालैर्विना जगत् । न प्रवर्त्तत तस्मान् नौ देहि तत्पदमुत्तमम् ।। १०.

ते दोघे आल्यावर, राजा दुर्जय आणि लोकपाल म्हणाले, 'तू सर्व काही रोखलेस; लोकपालांशिवाय जग चालत नाही. म्हणून आम्हाला ते श्रेष्ठ स्थान दे.'

एवमुक्ते ततस्तौ तु दुर्ज्जयः प्राह धर्मवित् । कौ भवन्ताविति ततस्तावूचतुररिंदमौ । विद्युत्सुविद्युन्नामानावसुराविति मानद ।। १०.

असं म्हटल्यावर, धर्माची जाण असलेल्या दुर्जयाने विचारलं, 'तुम्ही कोण?' तेव्हा ते दोघे, शत्रूंचा नाश करणारे, म्हणाले, 'आम्ही विद्युत्सु आणि विद्युन या नावाचे असुर आहोत, हे मानदायक.'

त्वया सम्प्रति चेच्छामो धर्म्यं सत्सु सुसंस्कृतौ । लोकपालमतं सर्वमावां कुर्म सुदुर्जय ।। १०.

'आता तुझी इच्छा असेल, दुर्जया, तर आम्ही सगळ्या लोकपालांची कर्तव्ये योग्य आणि नीटनेटकेपणे, सज्जनांमध्ये पार पाडू.'

एवमुक्ते दुर्ज्जयेन तौ स्वर्गे सन्निवेशितौ । लौकपालौ कृतौ सद्यस्ततोऽन्तर्धानं जग्मतुः ।। १०.

दुर्जयाने असे सांगितल्यावर, ते दोघे स्वर्गात लोकपाल म्हणून नेमले गेले आणि लगेच अदृश्य झाले.

तयोरपि महत्कर्म चरितं च धराधरे । भविष्यति महाराजो दुर्जयो मन्दरोपरि ।। १०.

त्यांनी पर्वतावर केलेली मोठी कृत्येही सांगितली जातील; राजा दुर्जय मंदार पर्वतावर असेल.

धनदस्य वनं दिव्यं दृष्ट्वा नन्दनसन्निभम् । मुदा बभ्राम रम्येऽस्मिन् स यावद्राजसत्तमः ।। १०.

धनदाच्या नंदनवनासारख्या दिव्य वनाचे दर्शन घेऊन, तो श्रेष्ठ राजा आनंदाने त्या रम्य ठिकाणी फिरत राहिला.

तावत्सुवर्णवृक्षाधः कन्याद्वयमपश्यत । अतीवरूपसंपन्नमतीवाद्भुतदर्शनम् ।। १०.

तेथे सोन्याच्या झाडांखाली त्याने दोन अतिशय सुंदर आणि अद्भुत अशा कन्या पाहिल्या.

दृष्ट्वा तु विस्मयाविष्टः क इमे शुभलोचने । एवं संचिन्त्य यावत् स क्षणमेकं व्यवस्थितः । तस्मिन् वने तावदुभौ तापसौ सोऽवलोकयत् ।। १०.

त्यांना पाहून तो आश्चर्यचकित झाला आणि मनात विचार केला, 'ही शुभ नेत्रांची कोण आहेत?' असा विचार करत तो क्षणभर तिथेच उभा राहिला; तेवढ्यात त्याने त्या वनात दोन तपस्वी पाहिले.

तौ दृष्ट्वा सहसा राजा ययौ प्रीत्या परां मुदम् । अवतीर्य द्विपात् तूर्णं नमश्चक्रे तयोः स्वयम् ।। १०.

त्यांना पाहताच राजा मोठ्या आनंदाने तडक पुढे गेला, झपाट्याने हत्तीवरून खाली उतरला आणि स्वतः त्यांना नमस्कार केला.

उपविष्टः स ताभ्यां तु कौश्ये दत्ते वरासने । पृष्टः कस्त्वं कुतश्चासि कस्य वा किमिह स्थितः ।। १०.

रजईच्या मऊ आसनावर बसल्यावर, त्या दोघांनी त्याला विचारले, 'तू कोण आहेस? कुठून आला आहेस? कोणाचा आहेस आणि इथे का आला आहेस?'