वराहपुराणम्

मुक्त्वा नारायणं देवं वाराहं रूपमास्थितम्

नारायणाच्या, म्हणजे वराह रूपातील देवाची, भक्ती केल्यावर,

कुशिष्याय न दातव्यं ये च शास्त्रार्थदूषकाः

हा उपदेश अयोग्य शिष्याला किंवा शास्त्राचा अर्थ बिघडवणाऱ्यांना देऊ नये.

धनधर्मक्षयस्तेषां पठनादाशु जायते

अशा लोकांना हे वाचल्याने धन आणि धर्म लवकरच नष्ट होतात.

एतत्ते कथितं भद्रे पूर्वं यत्पृष्टवत्यसि

हे सौभाग्यवती, तू पूर्वी विचारले होतेस, ते मी तुला सांगितले आहे.

इति श्रीवराहपुराणे भगवच्छास्त्रे ऋतूपस्करणं नाम चतुर्विंशत्यधिकशततमोऽध्यायः

श्रीवराहपुराणातील या भगवद्शास्त्रात ऋतूपासना नावाचा एकशे चोवीसावा अध्याय संपला.

अथ मायाचक्रम् श्रुत्वा षडृतुकर्माणि पृथिवी संशितव्रता

मग, सहा ऋतूंचे कर्म ऐकून, व्रतात दृढ असलेल्या पृथ्वीने माया चक्राबद्दल विचारले.

मङ्गल्याश्च पवित्राश्च ये त्वया समुदाहृताः

तू सांगितलेली जी मंगलमय आणि पवित्र गोष्टी आहेत,

श्रुत्वा त्वेतानि कर्माणि त्वन्मुखोक्तानि माधव

हे माधव, तुझ्या तोंडून सांगितलेली ही कृत्ये मी ऐकली.

एतन्मे परमं गुह्यं परं कौतूहलं तथा

हे माझ्यासाठी अत्यंत गुप्त आहे आणि यात फार मोठी उत्सुकता निर्माण होते.

यामेनां भाषसे देव मम मायेति नित्यशः

देवा, तू नेहमी याला माझी माया असे म्हणतोस.

ज्ञातुमिच्छामि मायार्थं रहस्यं परमुत्तमम्

ही माया म्हणजे काय, हे गुप्त आणि श्रेष्ठ रहस्य मला जाणून घ्यायचे आहे.

प्रत्युवाच तदा वाक्यं प्रहस्य तु वसुन्धराम्

तेव्हा तो हसत वसुंधरेला असे बोलला.

वृथा क्लेशं किमर्थं त्वं प्राप्स्यते यद्विलोकनात्

जे तुला पाहायला मिळेल, त्यासाठी उगाचच कष्ट का करतेस?

मम मायां विशालाक्षि किं पुनस्त्वं वसुन्धरे

विशाल डोळ्यांची वसुंधरे, माझ्या मायेबद्दल मी तुला अजून काय सांगू?

देशो निर्जलतां याति एषा माया मम प्रिये। सोमो यत्क्षीयते पक्षे पक्षे वापि च वर्द्धते ।। 125.

कोणता प्रदेश कोरडा होतो—हेच माझी माया आहे, प्रिये; जसा चंद्र प्रत्येक पंधरवड्याला कमी-जास्त होतो.

अमायां न स दृश्येत मायेयं मम तत्त्वतः

अमावस्येला तो दिसत नाही; हेच खरेतर माझी माया आहे.

भवेच्च शीतलं ग्रीष्मे मायेयं मम तत्त्वतः

उन्हाळ्यात गारवा जाणवतो, हेच खरेतर माझी माया आहे.

उदेति पूर्वतः प्रातर्मायेयं मम सुन्दरि

सौंदर्यवान, सकाळी पूर्व दिशेला सूर्य उगवतो, हेच माझी माया आहे.

गर्भे च जायते जन्तुर्मायेयं मम सुन्दरि। जीवः प्रविश्य गर्भं तु सुखदुःखे च विन्दति

सुंदरी, गर्भात जीव जन्माला येतो, हेच माझी माया आहे; जीव गर्भात शिरून सुख-दुःख अनुभवतो.

जातश्च विस्मरेत्सर्वमेषा माया ममोत्तमा

जन्म झाल्यावर सर्व काही विसरतो—हीच माझी श्रेष्ठ माया आहे.

कर्मणा नीयतेऽन्यत्र मायैषा मम चोत्तमा

कर्मामुळे जीव दुसरीकडे जातो—हीही माझी श्रेष्ठ माया आहे.

अङ्गुल्यश्चरणौ चैव भुजौ शीर्षं कटिस्तथा

बोटे, पाय, हात, डोके आणि कंबर,

कर्णौ नेत्रे कपालौ च ललाटं जिह्वया सह

कान, डोळे, कवटी, कपाळ आणि जीभ,

तस्यैव जीर्यते भुक्तमग्निना पीतमेव च

त्याने खाल्लेले अन्न आणि प्यायलेले पाणी अग्निने पचवले जाते.

शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गन्धश्च पंचम 125.

शब्द, स्पर्श, रूप, रस आणि पाचवा म्हणजे गंध.

सर्वर्तुषु निजाकारः स्थावरे जङ्गमे तथा

सर्व ऋतूंमध्ये, स्थावर आणि जंगम सृष्टींमध्ये त्यांची स्वतःची रूपं असतात.

आपो दिव्यास्तथा भौमा आपो येषु प्रतिष्ठिताः

स्वर्गातील आणि पृथ्वीवरील पाण्यात सर्व काही स्थिर असतं.

वृष्टौ बहूदकाः सर्वे पल्वलानि सरांसि च

पावसाळ्यात सर्व तलाव आणि सरोवरं पाण्याने भरून जातात.

हिमवच्छिखरान्मुक्ता नाम्ना मन्दाकिनी नदी

हिमालयाच्या शिखरांमधून मंदाकिनी नावाची नदी वाहते.