वराहपुराणम्

चत्वारि तिलपात्राणि चतुर्दिक्षु प्रकल्पयेत्

चारही दिशांना चार तीळाच्या पानांच्या परात्या ठेवाव्यात.

कांस्योपदोहिनीं कृत्वा गन्धपुष्पैस्तु पूजिताम्

तांब्याची गाय तयार करून, तिला सुगंधी फुलांनी पूजून,

संक्रांत्यामुपरागे च सर्वकाले यदृच्छया

संक्रांतीच्या दिवशी, ग्रहणाच्या वेळी किंवा आपल्या इच्छेनुसार कोणत्याही वेळी,

ब्राह्मणाय दरिद्राय श्रोत्रियायाहिताग्नये 104.

जो ब्राह्मण गरीब आहे, वेदपाठी आहे आणि अग्नीची सेवा करतो,

तादृशाय प्रदातव्या मधु धेनुर्नरोत्तमे

अशा उत्तम ब्राह्मणाला मधासह सर्वोत्तम गाय द्यावी.

दद्याद्विप्राय धेनुं तां मन्त्रपूर्वां विचक्षणः आच्छाद्य वस्त्रयुग्मेन मुद्रिकावर्णमात्रकैः जलपूर्वं तु कर्त्तव्यं पश्चाद्यानं समर्पयेत्

ज्ञानी माणसाने ती गाय मंत्रोच्चारपूर्वक, दोन वस्त्रांनी झाकून, अंगठ्यांच्या अंगठ्या घालून, पाणी अर्पण करून मग ब्राह्मणाला द्यावी.

प्रीयन्तां पितरो देवा मधुधेनो नमोऽस्तु ते

माझे पितर आणि देवता संतुष्ट होवोत; मध असलेल्या गायी, तुला माझा नमस्कार.

अहं गृह्णामि त्वां देवि कुटुम्बार्थे विशेषतः

हे देवी, मी तुला खास माझ्या कुटुंबाच्या कल्याणासाठी स्वीकारतो.

मधुवातेति मन्त्रेण दद्यादाशुचिकेन तु

'मधुवात' या मंत्राने, जरी अशुद्ध असला तरी, ती गाय द्यावी.

एवं यः कुरुते भक्त्या मधुधेनुं नराधिप

जो कोणी भक्तीने मध असलेली गाय दान करतो, राजन,

ब्राह्मणश्च त्रिरात्रं तु मधुपायससंयुतम्

तो ब्राह्मण तीन रात्री मध आणि दूध मिसळून घेतो,

यत्र नद्यो मधुवहा यत्र पायसकर्दमाः

जिथे नद्या मध वाहतात आणि चिखल दूधाचा असतो,

तत्र भोगानथो भुङ्क्ते ब्रह्मलोकं स गच्छति

तेथे तो सर्व सुखांचा उपभोग घेतो आणि ब्रह्मलोकात जातो.

स भुक्त्वा विपुलान्भोगान्विष्णुलोकं स गच्छति 104.

तेथे विपुल सुखांचा अनुभव घेऊन, तो विष्णुलोकात पोहोचतो.

नयते विष्णुसायुज्यं मधुधेनुप्रदानतः सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति

मध असलेली गाय दान केल्यामुळे, तो सर्व पापांपासून मुक्त होऊन विष्णुसायुज्य प्राप्त करतो आणि विष्णुलोकात जातो.

इति श्रीवराहपुराणे श्वेतविनीताश्वोपाख्याने मधुधेनुमाहात्म्यं नाम चतुरधिकशततमोऽध्यायः

श्रीवराहपुराणातील श्वेत आणि विनीताश्व यांच्या कथेत 'मधुधेनूचे माहात्म्य' नावाचा एकशेचारवा अध्याय येथे संपला.

अथ क्षीरधेनुदानविधिः क्षीरधेनुं प्रवक्ष्यामि तां निबोध नराधिप

आता क्षीरधेनू दानाची पद्धत सांगतो, हे राजन, ती लक्षपूर्वक ऐक.

गोचर्ममात्रमानेन कुशानास्तीर्य सर्वतः

गायीच्या कातडीएवढ्या जागेत सर्वत्र कुश घालावेत.

तत्र कृत्वा कुण्डलिकां गोमयेन सुविस्तृताम्

त्या ठिकाणी गोमयाने नीट गोल वेदी तयार करावी.

सुवर्णमुखशृङ्गाणि चन्दनागुरुकाणि च

ती गाय सोन्याच्या शिंगांनी आणि चंदन, अगर यांच्या सुगंधाने सजवलेली असावी.

मुखं गुडमयं तस्या जिह्वां शर्करया तथा

तिचे तोंड गुळाचे, आणि जीभ साखरेची बनवलेली असावी.

इक्षुपादां दर्भरोमां सितकम्बलसंवृताम्

तिचे पाय ऊसाचे, केस कुशाचे, आणि ती पांढऱ्या चादरीने झाकलेली असावी.

पुच्छं च नृपशार्दूल नवनीतमयस्तनीम्

राजन, तिचे शेपूट आणि तिच्या स्तनांत ताजे लोणी भरलेले असावे.

चत्वारि तिलपात्राणि चतुर्दिक्ष्वपि विन्यसेत्

चारही दिशांना चार तिळाच्या वाट्या ठेवाव्यात.

धूपदीपादिकं कृत्वा ब्राह्मणाय निवेदयेत् 105.

धूप आणि दिवा दाखवून, ते ब्राह्मणाला अर्पण करावे.

पादुकोपानहौ छत्रं दत्त्वा दानं समर्पयेत्

पायातील चपला, पादत्राणे आणि छत्री देऊन दान अर्पण करावे.

आप्यायस्वेति मन्त्रेण वेदोक्तेन विधानतः

'आप्यायस्व' या मंत्राने, वेदांप्रमाणे विधीपूर्वक पूजा करावी.

आप्यायस्वेति मन्त्रेण क्षीरधेनुं प्रसादयेत्

'आप्यायस्व' या मंत्राने, दूध देणाऱ्या गायीला प्रसन्न करावे.

दीयमानां प्रपश्यन्ति ते यान्ति परमां गतिम्

जे हे दान होताना पाहतात, ते सर्वश्रेष्ठ स्थान प्राप्त करतात.