वराहपुराणम्

स्वशक्त्या दक्षिणा देया वित्तशाठ्यविवर्ज्जितः । हस्ते तु दक्षिणां दत्त्वा गन्धपुष्पसचन्दनाम् । धेनुं समर्पयेत्तस्य मुखञ्च च विलोकयेत्

आपल्या क्षमतेनुसार, कुठलाही लोभ न ठेवता दक्षिणा द्यावी; दक्षिणा ब्राह्मणाच्या हातात ठेवून, सुवासिक फुले आणि चंदनासह गाय अर्पण करावी आणि तिच्या चेहऱ्याकडे पाहावे.

एकाहं शर्कराहारो ब्राह्मणस्त्रिदिनं वसेत् । सर्वपापहरा धेनुः सर्वकामप्रदायिनी

ब्राह्मणाने एक दिवस फक्त साखर खावी आणि तीन दिवस राहावे; ही गाय सर्व पापे दूर करते आणि सर्व इच्छांची पूर्तता करते.

सर्वकामसमृद्धस्तु जायते नात्र संशयः । दीयमानं प्रपश्यन्ति ते यान्ति परमां गतिम्

सर्व इच्छा पूर्ण होतात—यात शंका नाही; आणि जे हे दान पाहतात, त्यांनाही उत्तम स्थान प्राप्त होते.

य इदं शृणुयाद् भक्त्या पठते वापि मानवः । मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं स गच्छति

जो कोणी हे भक्तीने ऐकतो किंवा म्हणतो, तो सर्व पापांतून मुक्त होतो आणि विष्णूच्या लोकात जातो.

अथ मधुधेनुदानमाहात्म्यम् मधुधेनुं प्रवक्ष्यामि सर्वपातकनाशिनीम्

आता मधुधेनू दानाचे महात्म्य सांगतो—ही मधुधेनू सर्व पापांचा नाश करणारी आहे.

धेनुं मधुमयीं कृत्वा सम्पूर्णघटषोडशाम्

मधाने बनवलेली गाय तयार करावी आणि सोळा भरलेली घागरी तिच्याजवळ ठेवाव्यात.

सौवर्णं तु मुखं कृत्वा शृङ्गाण्यगुरुचंदनैः

तिचे तोंड सोन्याचे करावे आणि शिंगे अगरू व चंदनाची बनवावी.

पादानिक्षुमयान्कृत्वा सितकम्बलसंवृतान्

तिचे पाय ऊसाचे करावेत आणि पांढऱ्या चादरींनी झाकावेत.

ओष्ठौ पुष्पमयौ तस्या दन्ताः फलमयाः स्मृताः

तिचे ओठ फुलांचे आणि दात फळांचे बनवावेत.

प्रशस्तपत्रश्रवणा प्रमाणात्परितस्तता

तिचे कान सुंदर पानांनी योग्य प्रमाणात सर्व बाजूंनी सजवावेत.

चत्वारि तिलपात्राणि चतुर्दिक्षु प्रकल्पयेत्

चारही दिशांना चार तीळाच्या पानांच्या परात्या ठेवाव्यात.

कांस्योपदोहिनीं कृत्वा गन्धपुष्पैस्तु पूजिताम्

तांब्याची गाय तयार करून, तिला सुगंधी फुलांनी पूजून,

संक्रांत्यामुपरागे च सर्वकाले यदृच्छया

संक्रांतीच्या दिवशी, ग्रहणाच्या वेळी किंवा आपल्या इच्छेनुसार कोणत्याही वेळी,

ब्राह्मणाय दरिद्राय श्रोत्रियायाहिताग्नये 104.

जो ब्राह्मण गरीब आहे, वेदपाठी आहे आणि अग्नीची सेवा करतो,

तादृशाय प्रदातव्या मधु धेनुर्नरोत्तमे

अशा उत्तम ब्राह्मणाला मधासह सर्वोत्तम गाय द्यावी.

दद्याद्विप्राय धेनुं तां मन्त्रपूर्वां विचक्षणः आच्छाद्य वस्त्रयुग्मेन मुद्रिकावर्णमात्रकैः जलपूर्वं तु कर्त्तव्यं पश्चाद्यानं समर्पयेत्

ज्ञानी माणसाने ती गाय मंत्रोच्चारपूर्वक, दोन वस्त्रांनी झाकून, अंगठ्यांच्या अंगठ्या घालून, पाणी अर्पण करून मग ब्राह्मणाला द्यावी.

प्रीयन्तां पितरो देवा मधुधेनो नमोऽस्तु ते

माझे पितर आणि देवता संतुष्ट होवोत; मध असलेल्या गायी, तुला माझा नमस्कार.

अहं गृह्णामि त्वां देवि कुटुम्बार्थे विशेषतः

हे देवी, मी तुला खास माझ्या कुटुंबाच्या कल्याणासाठी स्वीकारतो.

मधुवातेति मन्त्रेण दद्यादाशुचिकेन तु

'मधुवात' या मंत्राने, जरी अशुद्ध असला तरी, ती गाय द्यावी.

एवं यः कुरुते भक्त्या मधुधेनुं नराधिप

जो कोणी भक्तीने मध असलेली गाय दान करतो, राजन,

ब्राह्मणश्च त्रिरात्रं तु मधुपायससंयुतम्

तो ब्राह्मण तीन रात्री मध आणि दूध मिसळून घेतो,

यत्र नद्यो मधुवहा यत्र पायसकर्दमाः

जिथे नद्या मध वाहतात आणि चिखल दूधाचा असतो,

तत्र भोगानथो भुङ्क्ते ब्रह्मलोकं स गच्छति

तेथे तो सर्व सुखांचा उपभोग घेतो आणि ब्रह्मलोकात जातो.

स भुक्त्वा विपुलान्भोगान्विष्णुलोकं स गच्छति 104.

तेथे विपुल सुखांचा अनुभव घेऊन, तो विष्णुलोकात पोहोचतो.

नयते विष्णुसायुज्यं मधुधेनुप्रदानतः सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति

मध असलेली गाय दान केल्यामुळे, तो सर्व पापांपासून मुक्त होऊन विष्णुसायुज्य प्राप्त करतो आणि विष्णुलोकात जातो.

इति श्रीवराहपुराणे श्वेतविनीताश्वोपाख्याने मधुधेनुमाहात्म्यं नाम चतुरधिकशततमोऽध्यायः

श्रीवराहपुराणातील श्वेत आणि विनीताश्व यांच्या कथेत 'मधुधेनूचे माहात्म्य' नावाचा एकशेचारवा अध्याय येथे संपला.

अथ क्षीरधेनुदानविधिः क्षीरधेनुं प्रवक्ष्यामि तां निबोध नराधिप

आता क्षीरधेनू दानाची पद्धत सांगतो, हे राजन, ती लक्षपूर्वक ऐक.

गोचर्ममात्रमानेन कुशानास्तीर्य सर्वतः

गायीच्या कातडीएवढ्या जागेत सर्वत्र कुश घालावेत.

तत्र कृत्वा कुण्डलिकां गोमयेन सुविस्तृताम्

त्या ठिकाणी गोमयाने नीट गोल वेदी तयार करावी.