वराहपुराणम्

अथ कुर्यादष्टशतैरूर्ध्वं नृपतिसत्तम । स्वशक्त्या कारयेद्‌धेनुं तथात्मानं पीडयेत्

मग, राजन, आठशे किंवा त्याहून अधिक प्रमाणात, आपल्या सामर्थ्यानुसार गाय बनवावी आणि स्वतःला तसे झोकून द्यावे.

सर्वबीजानि संस्थाप्य चतुर्दिक्षु समन्ततः । सुवर्णस्य मुखं शृङ्गे मौक्तिकैर्नयने तथा

सर्व बिया चारही दिशांना ठेवाव्यात; तोंडाला सोन्याचे, शिंगांना मोत्यांचे डोळे लावावेत.

गुडेन तु मुख काये जिह्वा पिष्टमयी तथा । कम्बलं पट्टसूत्रेण कण्ठाभरणभूषिताम्

तोंड आणि शरीर साखरेचे, जिभ पीठाची, अंगावर चादर आणि रेशमी दोरा, गळ्यात हार घालून गाय सजवावी.

इक्षुपादां रौप्यखुरां तवनीतस्तनीं तथा । प्रशस्तपत्रश्रवणां सितचामरपभूषिताम्

ऊसाच्या पायांची, चांदीच्या खुरांची, लोण्याने भरलेल्या स्तनांची, सुंदर पानांनी सजवलेल्या कानांची आणि पांढऱ्या चामरांनी सजवलेली गाय तयार करावी.

पञ्चरत्नसमायुक्तां वस्त्रेणाच्छादितां तथा । गन्धपुष्पैरलंकृत्य ब्राह्मणाय निवेदयेत्

ती गाय पाच मौल्यवान रत्नांनी सजवावी, वस्त्राने झाकावी, सुवासिक फुलांनी अलंकृत करावी आणि ब्राह्मणाला अर्पण करावी.

श्रोत्रियाय दरिद्राय साधुवृत्ताय धीमते । वेदवेदाङ्‌गविदुषे साग्निकाय कुटुम्बिने । अदुष्टाय प्रदातव्या न तु मत्सरिणे द्विजे

ती गाय वेद आणि वेदांग जाणणाऱ्या, गरीब, सद्गुणी, बुद्धिमान, अग्निहोत्र करणाऱ्या, कुटुंब असलेल्या आणि दोषरहित अशा ब्राह्मणाला द्यावी; मत्सर असलेल्या ब्राह्मणाला कधीच देऊ नये.

अयने विषुवे पुण्ये व्यतीपाते दिनक्षये । एषु पुण्येषु कालेषु थथाविभवशक्तितः

उत्तरायण, दक्षिणायन, विषुव, शुभ योग किंवा दिवसाच्या शेवटी—अशा पवित्र काळात, आपल्या सामर्थ्यानुसार दान करावे.

सत्पात्रञ्च द्विजं दृष्ट्‍वा आगतं श्रोत्रियं गृहे । तादृशाय प्रदातव्या पुच्छदेशे विमृष्य च

घरात योग्य, श्रोत्रिय ब्राह्मण पाहिल्यावर, त्याच्या पात्रतेनुसार आणि गायच्या शेपटीचा भाग तपासून, ती गाय द्यावी.

पूर्वाभिमुखमास्थाय अथवा स उदङ्मुखः । गां पूर्वाभिमुखीं कृत्वा वत्समुत्तरतो न्यसेत्

पूर्वेकडे तोंड करून किंवा उत्तर दिशेला तोंड करून, गाय पूर्वेकडे आणि वासरू उत्तर दिशेला ठेवावे.

दानकाले तु ये मन्त्रास्तान्पठित्वा समर्पयेत् । सम्पूज्य विधिवद्विप्रं मुद्रिकाकर्णभूषणैः

दानाच्या वेळी, योग्य मंत्र म्हणावेत, ब्राह्मणाचे विधिपूर्वक पूजन करावे आणि त्याला अंगठ्या व कानातील दागिने घालावे.

स्वशक्त्या दक्षिणा देया वित्तशाठ्यविवर्ज्जितः । हस्ते तु दक्षिणां दत्त्वा गन्धपुष्पसचन्दनाम् । धेनुं समर्पयेत्तस्य मुखञ्च च विलोकयेत्

आपल्या क्षमतेनुसार, कुठलाही लोभ न ठेवता दक्षिणा द्यावी; दक्षिणा ब्राह्मणाच्या हातात ठेवून, सुवासिक फुले आणि चंदनासह गाय अर्पण करावी आणि तिच्या चेहऱ्याकडे पाहावे.

एकाहं शर्कराहारो ब्राह्मणस्त्रिदिनं वसेत् । सर्वपापहरा धेनुः सर्वकामप्रदायिनी

ब्राह्मणाने एक दिवस फक्त साखर खावी आणि तीन दिवस राहावे; ही गाय सर्व पापे दूर करते आणि सर्व इच्छांची पूर्तता करते.

सर्वकामसमृद्धस्तु जायते नात्र संशयः । दीयमानं प्रपश्यन्ति ते यान्ति परमां गतिम्

सर्व इच्छा पूर्ण होतात—यात शंका नाही; आणि जे हे दान पाहतात, त्यांनाही उत्तम स्थान प्राप्त होते.

य इदं शृणुयाद् भक्त्या पठते वापि मानवः । मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं स गच्छति

जो कोणी हे भक्तीने ऐकतो किंवा म्हणतो, तो सर्व पापांतून मुक्त होतो आणि विष्णूच्या लोकात जातो.

अथ मधुधेनुदानमाहात्म्यम् मधुधेनुं प्रवक्ष्यामि सर्वपातकनाशिनीम्

आता मधुधेनू दानाचे महात्म्य सांगतो—ही मधुधेनू सर्व पापांचा नाश करणारी आहे.

धेनुं मधुमयीं कृत्वा सम्पूर्णघटषोडशाम्

मधाने बनवलेली गाय तयार करावी आणि सोळा भरलेली घागरी तिच्याजवळ ठेवाव्यात.

सौवर्णं तु मुखं कृत्वा शृङ्गाण्यगुरुचंदनैः

तिचे तोंड सोन्याचे करावे आणि शिंगे अगरू व चंदनाची बनवावी.

पादानिक्षुमयान्कृत्वा सितकम्बलसंवृतान्

तिचे पाय ऊसाचे करावेत आणि पांढऱ्या चादरींनी झाकावेत.

ओष्ठौ पुष्पमयौ तस्या दन्ताः फलमयाः स्मृताः

तिचे ओठ फुलांचे आणि दात फळांचे बनवावेत.

प्रशस्तपत्रश्रवणा प्रमाणात्परितस्तता

तिचे कान सुंदर पानांनी योग्य प्रमाणात सर्व बाजूंनी सजवावेत.

चत्वारि तिलपात्राणि चतुर्दिक्षु प्रकल्पयेत्

चारही दिशांना चार तीळाच्या पानांच्या परात्या ठेवाव्यात.

कांस्योपदोहिनीं कृत्वा गन्धपुष्पैस्तु पूजिताम्

तांब्याची गाय तयार करून, तिला सुगंधी फुलांनी पूजून,

संक्रांत्यामुपरागे च सर्वकाले यदृच्छया

संक्रांतीच्या दिवशी, ग्रहणाच्या वेळी किंवा आपल्या इच्छेनुसार कोणत्याही वेळी,

ब्राह्मणाय दरिद्राय श्रोत्रियायाहिताग्नये 104.

जो ब्राह्मण गरीब आहे, वेदपाठी आहे आणि अग्नीची सेवा करतो,

तादृशाय प्रदातव्या मधु धेनुर्नरोत्तमे

अशा उत्तम ब्राह्मणाला मधासह सर्वोत्तम गाय द्यावी.

दद्याद्विप्राय धेनुं तां मन्त्रपूर्वां विचक्षणः आच्छाद्य वस्त्रयुग्मेन मुद्रिकावर्णमात्रकैः जलपूर्वं तु कर्त्तव्यं पश्चाद्यानं समर्पयेत्

ज्ञानी माणसाने ती गाय मंत्रोच्चारपूर्वक, दोन वस्त्रांनी झाकून, अंगठ्यांच्या अंगठ्या घालून, पाणी अर्पण करून मग ब्राह्मणाला द्यावी.

प्रीयन्तां पितरो देवा मधुधेनो नमोऽस्तु ते

माझे पितर आणि देवता संतुष्ट होवोत; मध असलेल्या गायी, तुला माझा नमस्कार.

अहं गृह्णामि त्वां देवि कुटुम्बार्थे विशेषतः

हे देवी, मी तुला खास माझ्या कुटुंबाच्या कल्याणासाठी स्वीकारतो.

मधुवातेति मन्त्रेण दद्यादाशुचिकेन तु

'मधुवात' या मंत्राने, जरी अशुद्ध असला तरी, ती गाय द्यावी.