वराहपुराणम्

तस्या यौवनकाले तु चिन्तयामास धर्मवित् । कस्येयं दीयते कन्या को वा योग्यश्च वै पुमान् ।। ८.

ती युवावस्थेला पोहोचल्यावर, धर्म जाणणाऱ्या त्या पित्याने विचार केला: 'ही कन्या कुणाला द्यावी? कोण योग्य वर आहे?'

इति चिन्तयतस्तस्य मतङ्गस्य सुतं प्रति । धर्मव्याधस्य सुव्यक्तं प्रसन्नाख्यं प्रति ब्रुवन् ।। ८.

अशा विचारात असताना, त्याने स्पष्टपणे माटंगाच्या पुत्राबद्दल, प्रसन्न नावाच्या धर्मपरायण व्याधाबद्दल सांगितले.

एवं संचिन्त्य मातङ्गः प्रसन्नं प्रति सोद्यतः । उवाच तस्य पितरं प्रसन्नायार्ज्जुनीं भवान् । गृहाण तपतां श्रेष्ठ स्वयं दत्तां महात्मने ।। ८.

अशा प्रकारे ठरवून, माटंगाने प्रसन्नसाठी पुढाकार घेतला आणि त्याच्या वडिलांना सांगितले: 'हे तपस्वी श्रेष्ठ, आपल्या कन्या अर्जुनीला स्वतःच्या हाताने या महात्मा प्रसन्नाला द्या.'

मतङ्ग उवाच । प्रसन्नोऽयं मम सुतः सर्वशास्त्रविशारदः । गृह्णाम्यर्जुनकीं कन्यां त्वत्सुतां व्याधसत्तम ।। ८.

मतंग म्हणाले, "माझा मुलगा आनंदी आहे आणि सर्व शास्त्रांत पारंगत आहे. मी तुझी मुलगी अर्जुनकी स्वीकारतो, हे श्रेष्ठ व्याधा."

एवमुक्ते तदा कन्यां धर्मव्याधो महातपाः । मतङ्गपुत्राय ददौ प्रसन्नाय च धीमते ।। ८.

असं म्हणताच, मोठ्या तपस्वी धर्मव्याधानं आपली कन्या प्रसन्न आणि बुद्धिमान मतंगपुत्राला दिली.

धर्मव्याधस्तदा कन्यां दत्वा स्वगृहमीयिवान् । साऽपि श्वशुरयोर्भर्तुः शुश्रीषणपराऽभवत् ।। ८.

धर्मव्याधानं आपली मुलगी दिल्यावर आपल्या घरी परत गेला. अर्जुनकीनं नवरा आणि सासू-सासऱ्यांची सेवा करायला स्वतःला वाहून घेतलं.

अथ कालेन महता सा कन्याऽर्जुनकी शुभा । उक्ता श्वश्रुवा सुता पुत्रि जीवहन्तुस्त्वमीदृशी । न जानासि तपश्चर्तुं भर्त्तुराराधनं तथा ।। ८.

खूप काळानंतर, शुभ्र अर्जुनकीला तिच्या सासूने म्हटलं, "मुली, तू जणू काही जीव घेणारी आहेस; तुला तप करायला किंवा नवऱ्याची नीट सेवा कशी करावी हे माहिती नाही."

साऽपि स्वल्पापराधेन भर्त्सिता तनुमध्यमा । पितुर्वेश्मगता बाला रोदमाना मुहुर्मुहुः ।। ८.

छोट्या चुकीसाठी तिला झिडकारण्यात आलं, तेव्हा ती बारीक बांध्याची, अजून लहान असलेली मुलगी रडत-रडत पुन्हा पुन्हा वडिलांच्या घरी गेली.

पित्रा पृष्टा किमेतत् ते पुत्रि रोदनकारणम् । एवमुक्ता तदा सा तु कथयामास भामिनी ।। ८.

वडिलांनी विचारलं, "मुली, हे काय? तू का रडतेस?" असं विचारल्यावर ती सुंदर मुलगी बोलू लागली.

श्वश्व्राऽहमुक्ता तीव्रेण कोपेन महता पितः । जीवहन्तुः सुतेत्युच्चैरसकृद् व्याधजेति च ।। ८.

ती म्हणाली, "बाबा, माझ्या सासूने मोठ्या रागाने मला 'जीव घेणाऱ्याची मुलगी' असं मोठ्याने आणि वारंवार म्हटलं, आणि 'व्याधाची मुलगी' असंही बोलली."

एतच्छ्रुत्वा स धर्मात्मा धर्मव्याधो रुषान्वितः । मतङ्गस्य गृहं सोऽथ गत्वा जनपदैर्वृतम् ।। ८.

हे ऐकून, धर्मात्मा धर्मव्याध रागाने भरून गेला आणि आपल्या गावकऱ्यांसह मतंगाच्या घरी गेला.

तस्यागतस्य संबन्धी मतङ्गो जयतां वरः । आसनाद्यर्ध्यपाद्येन पूजयित्वेदमब्रवीत् । किमागमनकृत्यं ते किं करोम्यागतक्रियाम् ।। ८.

त्याच्या आगमनावर, विजयी मतंग या नात्याने त्याचं आसन, पाय धुण्यासाठी पाणी आणि इतर सन्मान करून विचारलं, "तू कशासाठी आला आहेस? मी तुझ्यासाठी काय करू?"

व्याध उवाच । भोजनं किंचिदिच्छामि भोक्तुं चैतन्यवर्जितम् । कौतूहलेन येनाहमागतो भवतो गृहम् ।। ८.

व्याध म्हणाला, "मला असं अन्न हवं आहे ज्यात जाणीव नाही; केवळ कुतूहल म्हणून मी तुझ्या घरी आलो आहे."

मतङ्ग उवाच । गोधूमा व्रीमयश्चैव संस्कृता मम वेश्मनि । भुज्यतां धर्मविच्छ्रेष्ठ यथाकामं तपोधन ।। ८.

मतंग म्हणाले, "माझ्या घरी गहू, तांदूळ आणि जव नीट शिजवलेले आहेत. हे धर्म जाणणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेला, हे तपस्वी, तू हवे तसे जेव."

व्याध उवाच । पश्यामि कीदृशास्ते हि गोधूमा व्रीहयो यवाः । स्वरूपेण च सन्त्येते येन वो वेद्मि सत्तम ।। ८.

व्याध म्हणाला, "तुझे गहू, तांदूळ आणि जव कसे आहेत ते मला पाहू दे. त्यांचं खरं स्वरूप पाहून मी समजून घेईन, हे सज्जन."

श्रीवराह उवाच । एवमुक्ते मतङ्गेन शूर्पं गोधूमपूरितम् । अपरं तत्र व्रीहीणां धर्मव्याधाय दर्शितम् ।। ८.

श्रीवराह म्हणतात, "मतंगाने असं सांगितल्यावर, गव्हाने भरलेली आणि दुसरी तांदळाने भरलेली सुप धर्मव्याधाला दाखवली."

दृष्ट्वा व्रीहीन् सगोधूमान् धर्मव्याधो वरासनात् । उत्थाय गन्तुमारेभे मतङ्गेन निवारितः ।। ८.

गहू आणि तांदूळ पाहून धर्मव्याध आपल्या जागेवरून उठून जायला लागला, पण मतंगाने त्याला थांबवलं.

किमर्थं गन्तुमारब्धं त्वया वद महामते । अभुक्तेनैव संसिद्धं मद्गृहे चान्नमुत्तमम् । पाचयित्वा स्वयं चैव कस्मात् त्वं नाद्य भुञ्जसे ।। ८.

मतंग म्हणाले, "तू का निघायला लागलास, हे महाबुद्धी? अजून जेवलेस नाहीस, माझ्या घरी उत्तम अन्न तयार आहे, मी स्वतः ते शिजवलं आहे. मग तू का जेवत नाहीस?"

व्याध उवाच । सहस्त्रशः कोटिशश्च जीवान् हंसि दिने दिने । अथेदृशस्य पापस्य कोऽन्नं भुञ्जति सत्पुमान् ।। ८.

व्याध म्हणाला, "तू दररोज हजारो-लाखो जीव मारतोस; असा पापी माणूस ज्याचं अन्न आहे, ते सज्जन लोक कसे खातील?"

अचैतन्यं यदि गृहे विद्यतेऽन्नं सुसंस्कृतम् । इदानीमत्र संदृष्टा एते तु जलजन्तवः ।। ८.

तुझ्या घरी जर खरंच जाणीव नसलेलं, नीट शिजवलेलं अन्न असेल, तर इथे हे जलचर प्राणी मला का दिसतात?

(उप्ताः सहस्त्रतां यान्ति प्रतिसंवत्सरं मुने ।) ।। ८.२६ (१)।। अहमेकं कुटुम्बार्थे हन्म्यरण्ये पशुं दिने । तं चेत् पितृभ्यः संस्कृत्य दत्त्वा भुञ्जामि सानुगः ।। ८.

हे प्राणी दरवर्षी हजारोंनी वाढवले जातात, हे मुनी. मी मात्र माझ्या कुटुंबासाठी रोज फक्त एक प्राणी जंगलात मारतो; तो नीट शिजवून पितरांना अर्पण करून मग कुटुंबासह खातो.

त्वं तु जीवान् बहून् हत्वा स्वकुटुम्बेन सानुगः । भुञ्जन्नेतेन सततमभोज्यं तन्मतं मम ।। ८.

पण तू आणि तुझं कुटुंब, आपले लोक घेऊन, अनेक जीव मारून, नेहमी जे अन्न खातोस ते खाण्यायोग्य नाही; माझं असं मत आहे.

ब्रह्मणा तु पुरा सृष्टा ओषध्यः सर्ववीरुधः । यज्ञार्थं तत्तु भूतानां भक्ष्यमित्येव वै श्रुतिः ।। ८.

पूर्वी ब्रह्मदेवाने सर्व वनस्पती आणि औषधी निर्माण केल्या; वेद असं सांगतो की त्या यज्ञासाठी प्राण्यांनी खाव्यात.

दिव्यो भौतस्तथा पैत्रो मानुषो ब्राह्म एव च । एते पञ्च महायज्ञा ब्रह्मणा निर्मिताः पुरा ।। ८.

दैवी, भौतिक, पितृ, मानवी आणि ब्राह्मण — हे पाच महायज्ञ ब्रह्मदेवाने प्राचीन काळी स्थापले.

ब्राह्मणानां हितार्थाय इतरेषां च तन्मुखम् । इतरेषां तु वर्णानां ब्राह्मणैः कारिताः शुभाः ।। ८.

हे सर्व ब्राह्मणांच्या आणि इतरांच्या कल्याणासाठी निर्माण केलं; इतर वर्णांसाठीचे शुभ कर्म ब्राह्मणांनीच केले जातात.

एवं यदि विभागः स्याद् वरान्नं तद् विशुध्यति । अन्यथा व्रीहयोऽप्येते एकैके मृगपक्षिणः । मन्तव्या दातृभोक्तृणां महामांसं तु तत् स्मृतम् ।। ८.

जर हा क्रम पाळला गेला, तर अन्न शुद्ध होतं; नाहीतर हे तांदूळसुद्धा देणाऱ्याला आणि खाणाऱ्याला प्राण्यांच्या मांसासारखेच मानले जातात — ते मोठं मांस समजावं.

मया ते दुहिता दत्ता पुत्रार्थे देवरूपिणी । सा च त्वद्भार्यया प्रोक्ता दुहिता जन्तुघातिनः ।। ८.

मी तुला माझी कन्या, देवतुल्य रूप असलेली, पुत्रासाठी दिली; पण ती, जी तुझी पत्नी म्हणून ओळखली जाते, ती जीव मारणाऱ्याची मुलगी आहे.

अतोऽर्थमागतोऽहं ते गृहं प्रति समीक्षितुम् । आचारं देवपूजां च अतिथीनां च तर्पणम् ।। ८.

म्हणून मी तुझ्या घरी आलोय, तुझं वर्तन, देवपूजा आणि पाहुण्यांना दिलं जाणारं तर्पण पाहण्यासाठी.

एतेषामेकमप्यत्र कुर्वन्नपि न दृश्यते । तद् गृहं गन्तुमिच्छामि पितॄणां श्राद्धकाम्यया ।। ८.

पण इथे यापैकी एकही गोष्ट होत नाही; म्हणून मी या घरातून निघून जाण्याची इच्छा करतो, कारण मला पितरांसाठी श्राद्ध करायचं आहे.