वराहपुराणम्

अनृतं नाशमायाति गुडधेनो द्विजार्पिता । दीयमानां प्रपश्यन्ति ते यान्ति परमां गतिम् ॥ यत्र क्षोरवहा नद्यो घृतपायसकर्दमाः । ऋषयो मुनयः सिद्धास्तत्र गच्छन्ति धेनुदाः

गुळाची गाय ब्राह्मणाला दिल्यास असत्याचा नाश होत नाही. हे दान करणाऱ्यांना देवदूत पाहतात आणि ते उच्च स्थानाला पोहोचतात—जिथे नद्या तुप आणि दूधाने वाहतात, आणि जिथे ऋषी, मुनी आणि सिद्ध लोक जातात, तिथेच गायीचे दान करणारेही जातात.

दश पूर्वान्दश परानात्भानञ्चैकविंशतिम् । विष्णुलोकं नयत्याशु गुडधेनोः प्रसादतः

गुळाच्या गायीच्या कृपेने, दहा पूर्वज, दहा पुढील संतती आणि स्वतः—हे एकवीस जण—लवकरच विष्णुलोकात जातात.

अयने विषुवे पुण्ये व्यतीपाते दिनक्षये । सर्वदैव प्रदातव्या पात्रं दृष्ट्‍वा महामते

उत्तरायण, दक्षिणायन, विषुव, ग्रहण, दिवसाचा अंत या वेळी, हे नेहमीच द्यावे, पण पात्र व्यक्ती पाहूनच द्यावे, हे ज्ञानी.

श्रद्धान्वितेन दातव्या भुक्तिमुक्तिफलप्रदा । सर्वकामप्रदा नित्यं सर्वपापहरास्मृता

हे श्रद्धेने द्यावे, कारण हे भोग आणि मोक्ष दोन्ही फळ देणारे आहे; हे नेहमी सर्व इच्छा पूर्ण करणारे आणि सर्व पापे दूर करणारे मानले जाते.

गुडधेनोः प्रसादात्तु सौभाग्यमखिल भवेत् । वैष्णवं पदमाप्नोति दौर्गत्यन्तस्य नश्यति

गुळाच्या गायीच्या कृपेने सर्व सौभाग्य मिळते; वैष्णव स्थान प्राप्त होते आणि दारिद्र्याचा अंत होतो.

दशद्वादशसाहस्रा दश चाष्टौ च जन्मनि । न शोकदुःखदौर्गत्यं तस्य सञ्जायते क्वचित्

दहा, बारा हजार, दहा आणि आठ जन्मांसाठी, त्या व्यक्तीस कधीही शोक, दुःख किंवा दारिद्र्य येत नाही.

इति पठति शृणोति चेह सम्यक् मतिमपि ददाति योजनानाम् । स इह विभवैश्चिरं वसित्वा वसति चिरं दिवि देवतादिपूज्यः

जो कोणी हे नीट वाचतो किंवा ऐकतो आणि मन लावतो, तो येथे दीर्घकाळ संपन्नतेने जगतो आणि नंतर स्वर्गातही देवतांकडून सन्मान मिळवून दीर्घकाळ राहतो.

त्र्यधिकशततमोऽध्यायः होतोवाच तद्वच्च शर्कराधेनुं शृणु राजन् यथार्थतः । अनुलिप्ते महीपृष्ठे कृष्णाजिनकुशोत्तरे

शंभर तीनवा अध्याय. होताने म्हटले: राजन, जशी गुळाची गाय, तशीच साखरेची गाय कशी करावी ते खरेखुरे ऐक. काळ्या मृगचर्म आणि कुशांनी झाकलेल्या भूमीवर ती करावी.

धेनुं शर्करया राजन्कृत्वा भारचतुष्टयम् । उत्तमा कथ्यते सद्भिश्चतुर्थांशेन वत्सकम्

राजन, चार भार साखरेची गाय बनवावी, असे सज्जन सांगतात की ती उत्तम आहे; त्याच्या चौथ्या भागाने वासरू करावे.

तदर्धं मध्यमा प्रोक्ता कनिष्ठा भारकेण तु । तद्वद्वत्सं प्रकुर्वीत चतुर्थांशेन तत्त्वतः

त्याच्या अर्ध्या प्रमाणात मध्यम गाय मानली जाते; एक भार म्हणजे कनिष्ठ. त्याचप्रमाणे, वासरूही चौथ्या भागाने करावे.

अथ कुर्यादष्टशतैरूर्ध्वं नृपतिसत्तम । स्वशक्त्या कारयेद्‌धेनुं तथात्मानं पीडयेत्

मग, राजन, आठशे किंवा त्याहून अधिक प्रमाणात, आपल्या सामर्थ्यानुसार गाय बनवावी आणि स्वतःला तसे झोकून द्यावे.

सर्वबीजानि संस्थाप्य चतुर्दिक्षु समन्ततः । सुवर्णस्य मुखं शृङ्गे मौक्तिकैर्नयने तथा

सर्व बिया चारही दिशांना ठेवाव्यात; तोंडाला सोन्याचे, शिंगांना मोत्यांचे डोळे लावावेत.

गुडेन तु मुख काये जिह्वा पिष्टमयी तथा । कम्बलं पट्टसूत्रेण कण्ठाभरणभूषिताम्

तोंड आणि शरीर साखरेचे, जिभ पीठाची, अंगावर चादर आणि रेशमी दोरा, गळ्यात हार घालून गाय सजवावी.

इक्षुपादां रौप्यखुरां तवनीतस्तनीं तथा । प्रशस्तपत्रश्रवणां सितचामरपभूषिताम्

ऊसाच्या पायांची, चांदीच्या खुरांची, लोण्याने भरलेल्या स्तनांची, सुंदर पानांनी सजवलेल्या कानांची आणि पांढऱ्या चामरांनी सजवलेली गाय तयार करावी.

पञ्चरत्नसमायुक्तां वस्त्रेणाच्छादितां तथा । गन्धपुष्पैरलंकृत्य ब्राह्मणाय निवेदयेत्

ती गाय पाच मौल्यवान रत्नांनी सजवावी, वस्त्राने झाकावी, सुवासिक फुलांनी अलंकृत करावी आणि ब्राह्मणाला अर्पण करावी.

श्रोत्रियाय दरिद्राय साधुवृत्ताय धीमते । वेदवेदाङ्‌गविदुषे साग्निकाय कुटुम्बिने । अदुष्टाय प्रदातव्या न तु मत्सरिणे द्विजे

ती गाय वेद आणि वेदांग जाणणाऱ्या, गरीब, सद्गुणी, बुद्धिमान, अग्निहोत्र करणाऱ्या, कुटुंब असलेल्या आणि दोषरहित अशा ब्राह्मणाला द्यावी; मत्सर असलेल्या ब्राह्मणाला कधीच देऊ नये.

अयने विषुवे पुण्ये व्यतीपाते दिनक्षये । एषु पुण्येषु कालेषु थथाविभवशक्तितः

उत्तरायण, दक्षिणायन, विषुव, शुभ योग किंवा दिवसाच्या शेवटी—अशा पवित्र काळात, आपल्या सामर्थ्यानुसार दान करावे.

सत्पात्रञ्च द्विजं दृष्ट्‍वा आगतं श्रोत्रियं गृहे । तादृशाय प्रदातव्या पुच्छदेशे विमृष्य च

घरात योग्य, श्रोत्रिय ब्राह्मण पाहिल्यावर, त्याच्या पात्रतेनुसार आणि गायच्या शेपटीचा भाग तपासून, ती गाय द्यावी.

पूर्वाभिमुखमास्थाय अथवा स उदङ्मुखः । गां पूर्वाभिमुखीं कृत्वा वत्समुत्तरतो न्यसेत्

पूर्वेकडे तोंड करून किंवा उत्तर दिशेला तोंड करून, गाय पूर्वेकडे आणि वासरू उत्तर दिशेला ठेवावे.

दानकाले तु ये मन्त्रास्तान्पठित्वा समर्पयेत् । सम्पूज्य विधिवद्विप्रं मुद्रिकाकर्णभूषणैः

दानाच्या वेळी, योग्य मंत्र म्हणावेत, ब्राह्मणाचे विधिपूर्वक पूजन करावे आणि त्याला अंगठ्या व कानातील दागिने घालावे.

स्वशक्त्या दक्षिणा देया वित्तशाठ्यविवर्ज्जितः । हस्ते तु दक्षिणां दत्त्वा गन्धपुष्पसचन्दनाम् । धेनुं समर्पयेत्तस्य मुखञ्च च विलोकयेत्

आपल्या क्षमतेनुसार, कुठलाही लोभ न ठेवता दक्षिणा द्यावी; दक्षिणा ब्राह्मणाच्या हातात ठेवून, सुवासिक फुले आणि चंदनासह गाय अर्पण करावी आणि तिच्या चेहऱ्याकडे पाहावे.

एकाहं शर्कराहारो ब्राह्मणस्त्रिदिनं वसेत् । सर्वपापहरा धेनुः सर्वकामप्रदायिनी

ब्राह्मणाने एक दिवस फक्त साखर खावी आणि तीन दिवस राहावे; ही गाय सर्व पापे दूर करते आणि सर्व इच्छांची पूर्तता करते.

सर्वकामसमृद्धस्तु जायते नात्र संशयः । दीयमानं प्रपश्यन्ति ते यान्ति परमां गतिम्

सर्व इच्छा पूर्ण होतात—यात शंका नाही; आणि जे हे दान पाहतात, त्यांनाही उत्तम स्थान प्राप्त होते.

य इदं शृणुयाद् भक्त्या पठते वापि मानवः । मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं स गच्छति

जो कोणी हे भक्तीने ऐकतो किंवा म्हणतो, तो सर्व पापांतून मुक्त होतो आणि विष्णूच्या लोकात जातो.

अथ मधुधेनुदानमाहात्म्यम् मधुधेनुं प्रवक्ष्यामि सर्वपातकनाशिनीम्

आता मधुधेनू दानाचे महात्म्य सांगतो—ही मधुधेनू सर्व पापांचा नाश करणारी आहे.

धेनुं मधुमयीं कृत्वा सम्पूर्णघटषोडशाम्

मधाने बनवलेली गाय तयार करावी आणि सोळा भरलेली घागरी तिच्याजवळ ठेवाव्यात.

सौवर्णं तु मुखं कृत्वा शृङ्गाण्यगुरुचंदनैः

तिचे तोंड सोन्याचे करावे आणि शिंगे अगरू व चंदनाची बनवावी.

पादानिक्षुमयान्कृत्वा सितकम्बलसंवृतान्

तिचे पाय ऊसाचे करावेत आणि पांढऱ्या चादरींनी झाकावेत.

ओष्ठौ पुष्पमयौ तस्या दन्ताः फलमयाः स्मृताः

तिचे ओठ फुलांचे आणि दात फळांचे बनवावेत.