वराहपुराणम्

शृङ्गे त्वगुरुकाष्ठेन पृष्ठं ताम्रमयं तथा । पुच्छं क्षौममयं तस्याः सर्वाभरणभूषिताम्

शिंगे अगरूच्या लाकडाची, पाठ तांब्याची, शेपूट कापसाच्या वस्त्राचे, आणि तिला सर्व दागिन्यांनी सजवावे.

इक्षुपादां रौप्यखुरां कम्बलं पट्टसूत्रकम् । आच्छाद्य पट्टवस्त्रेण घण्टाचामरभूषिताम्

तिचे पाय ऊसाचे, खुर चांदीचे; अंगावर लोकरचे वस्त्र आणि रेशमी दोरे घालावेत, आणि घंटा व चामरांनी तिला सजवावे.

प्रशस्तपत्रश्रवणां नवनीतस्तनीं बुधः । फलैर्नानाविधस्तस्या उपशोभाम्प्रकल्पयेत्

तिची कानं उत्तम पानांची, स्तन ताज्या लोण्याचे; ज्ञानी व्यक्तीने तिला विविध फळांनी अधिक सुंदर करावे.

उत्तमा गुडधेनुः स्यात्सदा धारचतुष्टयम् । भागार्धेन तु तौल्येन चतुर्थांशेन वत्सकम्

सर्वोत्तम गुळाची गाय नेहमी चार धारांनी युक्त असावी; वजनाच्या अर्ध्या भागाने वासरू तयार करावे, आणि त्यात चौथ्या भागाचा वापर करावा.

मध्यमा च तदर्धेन भारेणैकेन चाधमा । वित्तहीनो यथाशक्त्या शतैरष्टाभिरेव च

मध्यम गाय अर्ध्या वजनाने बनवावी, आणि कनिष्ठ एकाच भागाने; ज्याच्याकडे संपत्ती नाही त्याने आपल्या शक्तीनुसार, किंवा आठशे नाण्यांनी ती तयार करावी.

अत ऊर्ध्वन्तु कर्तव्या गृहवित्तानुसारतः । गन्धपुष्पादिभिः पूज्य ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥ श्रोत्रियाय प्रदातव्या सहस्रकनकेन तु । तदर्धेन महाराज तस्याप्यर्धेन वा पुनः

यानंतर आपल्या घरातील संपत्तीप्रमाणे, सुगंध, फुले वगैरे वापरून पूजन करावे आणि ते ब्राह्मणाला अर्पण करावे. हे विद्वान ब्राह्मणाला, हजार सोन्याच्या नाण्यांसह द्यावे, किंवा त्याच्या निम्म्या प्रमाणात, राजन, किंवा पुन्हा त्याच्या अर्ध्या प्रमाणात द्यावे.

शतेन वा शतार्धेन यथाशक्त्या निवेदयेत् । गन्धपुष्पदिभिः पूज्य मुद्रिकाकर्णपत्रकैः

किंवा शंभर नाण्यांनी, किंवा पन्नास नाण्यांनी, आपल्या सामर्थ्यानुसार अर्पण करावे. सुगंध, फुले वगैरे देऊन, अंगठ्या, कानातले आणि पानाच्या आकाराचे दागिने यांसह पूजन करावे.

छत्रिकापादुके दत्त्वा इमं मन्त्रमुदीरयेत् । गुडधेनो महावीर्ये सर्वसम्पत्प्रदे शुभे

छत्री आणि पादत्राणे देऊन, हा मंत्र म्हणावा: 'गुळाची गाय, तू महान सामर्थ्यवान, सर्व संपत्ती देणारी आणि मंगलमय आहेस.'

दानादस्माच्च भोदेवि भक्ष्यभोज्यं प्रयच्छ मे । प्राङ्‌मुखोवापि दाता च ब्राह्मणाय निवेदयेत्

'या दानामुळे, हे पावन पृथ्वीदेवी, मला खाण्यापिण्याची समृद्धी दे.' देणारा, पूर्वेकडे तोंड करून असला तरी, ब्राह्मणाला अर्पण करावे.

वाचा कृतं कर्मकृतं मनसा यद्विचिन्तितम् । मानकूटं तुलाकूटं कन्यागोऽर्थे उदाहृतम्

वाणीने, कृतीने किंवा मनाने जे काही केले आहे—किंवा वजन करताना, माप घेताना, किंवा कन्येच्या हेतूने जाहीर केले असेल—

अनृतं नाशमायाति गुडधेनो द्विजार्पिता । दीयमानां प्रपश्यन्ति ते यान्ति परमां गतिम् ॥ यत्र क्षोरवहा नद्यो घृतपायसकर्दमाः । ऋषयो मुनयः सिद्धास्तत्र गच्छन्ति धेनुदाः

गुळाची गाय ब्राह्मणाला दिल्यास असत्याचा नाश होत नाही. हे दान करणाऱ्यांना देवदूत पाहतात आणि ते उच्च स्थानाला पोहोचतात—जिथे नद्या तुप आणि दूधाने वाहतात, आणि जिथे ऋषी, मुनी आणि सिद्ध लोक जातात, तिथेच गायीचे दान करणारेही जातात.

दश पूर्वान्दश परानात्भानञ्चैकविंशतिम् । विष्णुलोकं नयत्याशु गुडधेनोः प्रसादतः

गुळाच्या गायीच्या कृपेने, दहा पूर्वज, दहा पुढील संतती आणि स्वतः—हे एकवीस जण—लवकरच विष्णुलोकात जातात.

अयने विषुवे पुण्ये व्यतीपाते दिनक्षये । सर्वदैव प्रदातव्या पात्रं दृष्ट्‍वा महामते

उत्तरायण, दक्षिणायन, विषुव, ग्रहण, दिवसाचा अंत या वेळी, हे नेहमीच द्यावे, पण पात्र व्यक्ती पाहूनच द्यावे, हे ज्ञानी.

श्रद्धान्वितेन दातव्या भुक्तिमुक्तिफलप्रदा । सर्वकामप्रदा नित्यं सर्वपापहरास्मृता

हे श्रद्धेने द्यावे, कारण हे भोग आणि मोक्ष दोन्ही फळ देणारे आहे; हे नेहमी सर्व इच्छा पूर्ण करणारे आणि सर्व पापे दूर करणारे मानले जाते.

गुडधेनोः प्रसादात्तु सौभाग्यमखिल भवेत् । वैष्णवं पदमाप्नोति दौर्गत्यन्तस्य नश्यति

गुळाच्या गायीच्या कृपेने सर्व सौभाग्य मिळते; वैष्णव स्थान प्राप्त होते आणि दारिद्र्याचा अंत होतो.

दशद्वादशसाहस्रा दश चाष्टौ च जन्मनि । न शोकदुःखदौर्गत्यं तस्य सञ्जायते क्वचित्

दहा, बारा हजार, दहा आणि आठ जन्मांसाठी, त्या व्यक्तीस कधीही शोक, दुःख किंवा दारिद्र्य येत नाही.

इति पठति शृणोति चेह सम्यक् मतिमपि ददाति योजनानाम् । स इह विभवैश्चिरं वसित्वा वसति चिरं दिवि देवतादिपूज्यः

जो कोणी हे नीट वाचतो किंवा ऐकतो आणि मन लावतो, तो येथे दीर्घकाळ संपन्नतेने जगतो आणि नंतर स्वर्गातही देवतांकडून सन्मान मिळवून दीर्घकाळ राहतो.

त्र्यधिकशततमोऽध्यायः होतोवाच तद्वच्च शर्कराधेनुं शृणु राजन् यथार्थतः । अनुलिप्ते महीपृष्ठे कृष्णाजिनकुशोत्तरे

शंभर तीनवा अध्याय. होताने म्हटले: राजन, जशी गुळाची गाय, तशीच साखरेची गाय कशी करावी ते खरेखुरे ऐक. काळ्या मृगचर्म आणि कुशांनी झाकलेल्या भूमीवर ती करावी.

धेनुं शर्करया राजन्कृत्वा भारचतुष्टयम् । उत्तमा कथ्यते सद्भिश्चतुर्थांशेन वत्सकम्

राजन, चार भार साखरेची गाय बनवावी, असे सज्जन सांगतात की ती उत्तम आहे; त्याच्या चौथ्या भागाने वासरू करावे.

तदर्धं मध्यमा प्रोक्ता कनिष्ठा भारकेण तु । तद्वद्वत्सं प्रकुर्वीत चतुर्थांशेन तत्त्वतः

त्याच्या अर्ध्या प्रमाणात मध्यम गाय मानली जाते; एक भार म्हणजे कनिष्ठ. त्याचप्रमाणे, वासरूही चौथ्या भागाने करावे.

अथ कुर्यादष्टशतैरूर्ध्वं नृपतिसत्तम । स्वशक्त्या कारयेद्‌धेनुं तथात्मानं पीडयेत्

मग, राजन, आठशे किंवा त्याहून अधिक प्रमाणात, आपल्या सामर्थ्यानुसार गाय बनवावी आणि स्वतःला तसे झोकून द्यावे.

सर्वबीजानि संस्थाप्य चतुर्दिक्षु समन्ततः । सुवर्णस्य मुखं शृङ्गे मौक्तिकैर्नयने तथा

सर्व बिया चारही दिशांना ठेवाव्यात; तोंडाला सोन्याचे, शिंगांना मोत्यांचे डोळे लावावेत.

गुडेन तु मुख काये जिह्वा पिष्टमयी तथा । कम्बलं पट्टसूत्रेण कण्ठाभरणभूषिताम्

तोंड आणि शरीर साखरेचे, जिभ पीठाची, अंगावर चादर आणि रेशमी दोरा, गळ्यात हार घालून गाय सजवावी.

इक्षुपादां रौप्यखुरां तवनीतस्तनीं तथा । प्रशस्तपत्रश्रवणां सितचामरपभूषिताम्

ऊसाच्या पायांची, चांदीच्या खुरांची, लोण्याने भरलेल्या स्तनांची, सुंदर पानांनी सजवलेल्या कानांची आणि पांढऱ्या चामरांनी सजवलेली गाय तयार करावी.

पञ्चरत्नसमायुक्तां वस्त्रेणाच्छादितां तथा । गन्धपुष्पैरलंकृत्य ब्राह्मणाय निवेदयेत्

ती गाय पाच मौल्यवान रत्नांनी सजवावी, वस्त्राने झाकावी, सुवासिक फुलांनी अलंकृत करावी आणि ब्राह्मणाला अर्पण करावी.

श्रोत्रियाय दरिद्राय साधुवृत्ताय धीमते । वेदवेदाङ्‌गविदुषे साग्निकाय कुटुम्बिने । अदुष्टाय प्रदातव्या न तु मत्सरिणे द्विजे

ती गाय वेद आणि वेदांग जाणणाऱ्या, गरीब, सद्गुणी, बुद्धिमान, अग्निहोत्र करणाऱ्या, कुटुंब असलेल्या आणि दोषरहित अशा ब्राह्मणाला द्यावी; मत्सर असलेल्या ब्राह्मणाला कधीच देऊ नये.

अयने विषुवे पुण्ये व्यतीपाते दिनक्षये । एषु पुण्येषु कालेषु थथाविभवशक्तितः

उत्तरायण, दक्षिणायन, विषुव, शुभ योग किंवा दिवसाच्या शेवटी—अशा पवित्र काळात, आपल्या सामर्थ्यानुसार दान करावे.

सत्पात्रञ्च द्विजं दृष्ट्‍वा आगतं श्रोत्रियं गृहे । तादृशाय प्रदातव्या पुच्छदेशे विमृष्य च

घरात योग्य, श्रोत्रिय ब्राह्मण पाहिल्यावर, त्याच्या पात्रतेनुसार आणि गायच्या शेपटीचा भाग तपासून, ती गाय द्यावी.

पूर्वाभिमुखमास्थाय अथवा स उदङ्मुखः । गां पूर्वाभिमुखीं कृत्वा वत्समुत्तरतो न्यसेत्

पूर्वेकडे तोंड करून किंवा उत्तर दिशेला तोंड करून, गाय पूर्वेकडे आणि वासरू उत्तर दिशेला ठेवावे.