वराहपुराणम्

दाता च ग्राहकश्चैव एककालमभोजनः 101.

गाय देणारा आणि घेणारा, दोघांनीही त्या दिवशी एक वेळच जेवावे.

दीयमानां तु पश्यन्ति ते च यान्ति परां गतिम्

गाय दिली जाताना जे पाहतात, त्यांनाही श्रेष्ठ अवस्था मिळते.

पूर्वोक्तैरेव मन्त्रैस्तु ततस्तां प्रार्थयेत्सुधीः

मागे सांगितलेल्या मंत्रांनी मग ज्ञानी व्यक्तीने तिची प्रार्थना करावी.

दशपूर्वान्परांश्चैव आत्मानं चैकविंशकम्

दहा पूर्वज, दहा वंशज आणि स्वतः असा एकवीस जण तिच्या दानाला अर्पण करावेत.

एषा ते कथिता राजन्रसधेनुरनुत्तमा

राजा, अशी ही गोड रस देणारी श्रेष्ठ गाय मी तुला सांगितली.

य इदं पठते नित्यं शृणुयादथ भक्तितः

जो कोणी हे रोज भक्तीने वाचतो किंवा ऐकतो—

इति श्रीवराहपुराणे श्वेतविनीताश्वोपाख्याने रसधेनुदानमाहात्म्यं नाम एकाधिकशततमोऽध्यायः

श्रीवराहपुराणातील श्वेत आणि विनीताश्व यांच्या कथेत, 'रसधेनू दानाचे माहात्म्य' या एकशेएकव्या अध्यायाचा येथे समाप्ती.

गुडधेनुमाहात्म्यम् होतोवाच - गुडधेनुं प्रवक्ष्यामि सर्वकामार्थसाधिनीम् । अनुलिप्ते महीपृष्ठे कृष्णाजिनकुशास्तृते

गुळाच्या गायीचे माहात्म्य होत म्हणाले— सर्व इच्छा पूर्ण करणारी गुळाची गाय मी सांगतो. न लेपलेल्या जमिनीवर काळ्या कृष्णमृगाच्या कातडीवर आणि कुशाच्या गादीवर,

तस्योपरिकृतं वस्त्रं गुडमानीय पुष्कलम् । कृत्वा गुडमयीं धेनुं सवसाङ्‌कास्यदेहिनीम्

त्या वर एक वस्त्र पसरून, भरपूर गूळ आणावा. सर्व अंगांसह आणि भागांसह गुळाची गाय तयार करावी.

सौवर्णे मुखशृङ्गे च दन्ताश्च मणिमौक्तिकैः । ग्रीवा रत्नमयी त्वस्या घ्राणं गन्धमयन्तथा

तिचे तोंड आणि शिंगे सोन्याची, दात रत्न आणि मोत्यांचे; गळा रत्नांनी सजवलेला, आणि नाकाला सुगंधी द्रव्य लावावे.

शृङ्गे त्वगुरुकाष्ठेन पृष्ठं ताम्रमयं तथा । पुच्छं क्षौममयं तस्याः सर्वाभरणभूषिताम्

शिंगे अगरूच्या लाकडाची, पाठ तांब्याची, शेपूट कापसाच्या वस्त्राचे, आणि तिला सर्व दागिन्यांनी सजवावे.

इक्षुपादां रौप्यखुरां कम्बलं पट्टसूत्रकम् । आच्छाद्य पट्टवस्त्रेण घण्टाचामरभूषिताम्

तिचे पाय ऊसाचे, खुर चांदीचे; अंगावर लोकरचे वस्त्र आणि रेशमी दोरे घालावेत, आणि घंटा व चामरांनी तिला सजवावे.

प्रशस्तपत्रश्रवणां नवनीतस्तनीं बुधः । फलैर्नानाविधस्तस्या उपशोभाम्प्रकल्पयेत्

तिची कानं उत्तम पानांची, स्तन ताज्या लोण्याचे; ज्ञानी व्यक्तीने तिला विविध फळांनी अधिक सुंदर करावे.

उत्तमा गुडधेनुः स्यात्सदा धारचतुष्टयम् । भागार्धेन तु तौल्येन चतुर्थांशेन वत्सकम्

सर्वोत्तम गुळाची गाय नेहमी चार धारांनी युक्त असावी; वजनाच्या अर्ध्या भागाने वासरू तयार करावे, आणि त्यात चौथ्या भागाचा वापर करावा.

मध्यमा च तदर्धेन भारेणैकेन चाधमा । वित्तहीनो यथाशक्त्या शतैरष्टाभिरेव च

मध्यम गाय अर्ध्या वजनाने बनवावी, आणि कनिष्ठ एकाच भागाने; ज्याच्याकडे संपत्ती नाही त्याने आपल्या शक्तीनुसार, किंवा आठशे नाण्यांनी ती तयार करावी.

अत ऊर्ध्वन्तु कर्तव्या गृहवित्तानुसारतः । गन्धपुष्पादिभिः पूज्य ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥ श्रोत्रियाय प्रदातव्या सहस्रकनकेन तु । तदर्धेन महाराज तस्याप्यर्धेन वा पुनः

यानंतर आपल्या घरातील संपत्तीप्रमाणे, सुगंध, फुले वगैरे वापरून पूजन करावे आणि ते ब्राह्मणाला अर्पण करावे. हे विद्वान ब्राह्मणाला, हजार सोन्याच्या नाण्यांसह द्यावे, किंवा त्याच्या निम्म्या प्रमाणात, राजन, किंवा पुन्हा त्याच्या अर्ध्या प्रमाणात द्यावे.

शतेन वा शतार्धेन यथाशक्त्या निवेदयेत् । गन्धपुष्पदिभिः पूज्य मुद्रिकाकर्णपत्रकैः

किंवा शंभर नाण्यांनी, किंवा पन्नास नाण्यांनी, आपल्या सामर्थ्यानुसार अर्पण करावे. सुगंध, फुले वगैरे देऊन, अंगठ्या, कानातले आणि पानाच्या आकाराचे दागिने यांसह पूजन करावे.

छत्रिकापादुके दत्त्वा इमं मन्त्रमुदीरयेत् । गुडधेनो महावीर्ये सर्वसम्पत्प्रदे शुभे

छत्री आणि पादत्राणे देऊन, हा मंत्र म्हणावा: 'गुळाची गाय, तू महान सामर्थ्यवान, सर्व संपत्ती देणारी आणि मंगलमय आहेस.'

दानादस्माच्च भोदेवि भक्ष्यभोज्यं प्रयच्छ मे । प्राङ्‌मुखोवापि दाता च ब्राह्मणाय निवेदयेत्

'या दानामुळे, हे पावन पृथ्वीदेवी, मला खाण्यापिण्याची समृद्धी दे.' देणारा, पूर्वेकडे तोंड करून असला तरी, ब्राह्मणाला अर्पण करावे.

वाचा कृतं कर्मकृतं मनसा यद्विचिन्तितम् । मानकूटं तुलाकूटं कन्यागोऽर्थे उदाहृतम्

वाणीने, कृतीने किंवा मनाने जे काही केले आहे—किंवा वजन करताना, माप घेताना, किंवा कन्येच्या हेतूने जाहीर केले असेल—

अनृतं नाशमायाति गुडधेनो द्विजार्पिता । दीयमानां प्रपश्यन्ति ते यान्ति परमां गतिम् ॥ यत्र क्षोरवहा नद्यो घृतपायसकर्दमाः । ऋषयो मुनयः सिद्धास्तत्र गच्छन्ति धेनुदाः

गुळाची गाय ब्राह्मणाला दिल्यास असत्याचा नाश होत नाही. हे दान करणाऱ्यांना देवदूत पाहतात आणि ते उच्च स्थानाला पोहोचतात—जिथे नद्या तुप आणि दूधाने वाहतात, आणि जिथे ऋषी, मुनी आणि सिद्ध लोक जातात, तिथेच गायीचे दान करणारेही जातात.

दश पूर्वान्दश परानात्भानञ्चैकविंशतिम् । विष्णुलोकं नयत्याशु गुडधेनोः प्रसादतः

गुळाच्या गायीच्या कृपेने, दहा पूर्वज, दहा पुढील संतती आणि स्वतः—हे एकवीस जण—लवकरच विष्णुलोकात जातात.

अयने विषुवे पुण्ये व्यतीपाते दिनक्षये । सर्वदैव प्रदातव्या पात्रं दृष्ट्‍वा महामते

उत्तरायण, दक्षिणायन, विषुव, ग्रहण, दिवसाचा अंत या वेळी, हे नेहमीच द्यावे, पण पात्र व्यक्ती पाहूनच द्यावे, हे ज्ञानी.

श्रद्धान्वितेन दातव्या भुक्तिमुक्तिफलप्रदा । सर्वकामप्रदा नित्यं सर्वपापहरास्मृता

हे श्रद्धेने द्यावे, कारण हे भोग आणि मोक्ष दोन्ही फळ देणारे आहे; हे नेहमी सर्व इच्छा पूर्ण करणारे आणि सर्व पापे दूर करणारे मानले जाते.

गुडधेनोः प्रसादात्तु सौभाग्यमखिल भवेत् । वैष्णवं पदमाप्नोति दौर्गत्यन्तस्य नश्यति

गुळाच्या गायीच्या कृपेने सर्व सौभाग्य मिळते; वैष्णव स्थान प्राप्त होते आणि दारिद्र्याचा अंत होतो.

दशद्वादशसाहस्रा दश चाष्टौ च जन्मनि । न शोकदुःखदौर्गत्यं तस्य सञ्जायते क्वचित्

दहा, बारा हजार, दहा आणि आठ जन्मांसाठी, त्या व्यक्तीस कधीही शोक, दुःख किंवा दारिद्र्य येत नाही.

इति पठति शृणोति चेह सम्यक् मतिमपि ददाति योजनानाम् । स इह विभवैश्चिरं वसित्वा वसति चिरं दिवि देवतादिपूज्यः

जो कोणी हे नीट वाचतो किंवा ऐकतो आणि मन लावतो, तो येथे दीर्घकाळ संपन्नतेने जगतो आणि नंतर स्वर्गातही देवतांकडून सन्मान मिळवून दीर्घकाळ राहतो.

त्र्यधिकशततमोऽध्यायः होतोवाच तद्वच्च शर्कराधेनुं शृणु राजन् यथार्थतः । अनुलिप्ते महीपृष्ठे कृष्णाजिनकुशोत्तरे

शंभर तीनवा अध्याय. होताने म्हटले: राजन, जशी गुळाची गाय, तशीच साखरेची गाय कशी करावी ते खरेखुरे ऐक. काळ्या मृगचर्म आणि कुशांनी झाकलेल्या भूमीवर ती करावी.

धेनुं शर्करया राजन्कृत्वा भारचतुष्टयम् । उत्तमा कथ्यते सद्भिश्चतुर्थांशेन वत्सकम्

राजन, चार भार साखरेची गाय बनवावी, असे सज्जन सांगतात की ती उत्तम आहे; त्याच्या चौथ्या भागाने वासरू करावे.