वराहपुराणम्

इति श्रीवराहपुराणे श्वेतविनीताश्वोपाख्याने जलधेनुविधिर्नाम शततमोऽध्यायः

श्रीवराहपुराणातील श्वेतविनीताश्व कथेत जलधेनूविधी नावाचा शंभरावा अध्याय येथे संपला.

अथ रस धेनुदानमाहात्म्यम् रसधेनुविधानं ते कथयामि समासतः

आता रसधेनू दानाचे महत्त्व सांगतो. रसधेनू कशी करावी ते मी तुला थोडक्यात सांगतो.

रसस्य तु घटं राजन् सम्पूर्णं त्वैक्षवस्य तु

राजा, रसाने भरलेला एक घडा आणि तसाच ऊसाच्या रसाने भरलेला एक घडा घ्यावा.

तुरीयांशेन वत्सं तु तत्पार्श्वे स्थापयेत्सुधीः

शहाण्या माणसाने त्या घड्याच्या बाजूला, त्याच्या चौथ्या भागाने वासरू तयार करून ठेवावे.

एवं कार्या रसैर्धेनुरिक्षुपादसमन्विता

अशा प्रकारे रसाने बनवलेली, ऊसाच्या पायांची गाय तयार करावी.

सुवर्णशृंगाभरणा वस्त्रपुच्छा घृतस्तनी

तिचे शिंग आणि दागिने सोन्याचे असावेत, शेपटीसाठी वस्त्र असावे, आणि स्तन तुपाचे असावेत.

दन्ताः फलमयास्तस्याः पृष्ठं ताम्रमयं शुभम्

तिचे दात फळांचे असावेत आणि पाठ शुभ, तांब्याची असावी.

सप्तव्रीहिसमायुक्तां चतुर्दिक्षु च दीपिताम्

सात तांदळाच्या कणांनी सजवलेली आणि चारही दिशांना उजळून निघालेली,

चत्वारि तिलपात्राणि चतुर्दिक्षु निवेशयेत्

चारही दिशांना चार तिळाच्या वाट्या ठेवाव्यात.

रसधेनुः प्रदातव्या स्वर्गकामेन नित्यदा

स्वर्गाची इच्छा असणाऱ्याने नेहमी गोड रस देणारी गाय द्यावी.

दाता च ग्राहकश्चैव एककालमभोजनः 101.

गाय देणारा आणि घेणारा, दोघांनीही त्या दिवशी एक वेळच जेवावे.

दीयमानां तु पश्यन्ति ते च यान्ति परां गतिम्

गाय दिली जाताना जे पाहतात, त्यांनाही श्रेष्ठ अवस्था मिळते.

पूर्वोक्तैरेव मन्त्रैस्तु ततस्तां प्रार्थयेत्सुधीः

मागे सांगितलेल्या मंत्रांनी मग ज्ञानी व्यक्तीने तिची प्रार्थना करावी.

दशपूर्वान्परांश्चैव आत्मानं चैकविंशकम्

दहा पूर्वज, दहा वंशज आणि स्वतः असा एकवीस जण तिच्या दानाला अर्पण करावेत.

एषा ते कथिता राजन्रसधेनुरनुत्तमा

राजा, अशी ही गोड रस देणारी श्रेष्ठ गाय मी तुला सांगितली.

य इदं पठते नित्यं शृणुयादथ भक्तितः

जो कोणी हे रोज भक्तीने वाचतो किंवा ऐकतो—

इति श्रीवराहपुराणे श्वेतविनीताश्वोपाख्याने रसधेनुदानमाहात्म्यं नाम एकाधिकशततमोऽध्यायः

श्रीवराहपुराणातील श्वेत आणि विनीताश्व यांच्या कथेत, 'रसधेनू दानाचे माहात्म्य' या एकशेएकव्या अध्यायाचा येथे समाप्ती.

गुडधेनुमाहात्म्यम् होतोवाच - गुडधेनुं प्रवक्ष्यामि सर्वकामार्थसाधिनीम् । अनुलिप्ते महीपृष्ठे कृष्णाजिनकुशास्तृते

गुळाच्या गायीचे माहात्म्य होत म्हणाले— सर्व इच्छा पूर्ण करणारी गुळाची गाय मी सांगतो. न लेपलेल्या जमिनीवर काळ्या कृष्णमृगाच्या कातडीवर आणि कुशाच्या गादीवर,

तस्योपरिकृतं वस्त्रं गुडमानीय पुष्कलम् । कृत्वा गुडमयीं धेनुं सवसाङ्‌कास्यदेहिनीम्

त्या वर एक वस्त्र पसरून, भरपूर गूळ आणावा. सर्व अंगांसह आणि भागांसह गुळाची गाय तयार करावी.

सौवर्णे मुखशृङ्गे च दन्ताश्च मणिमौक्तिकैः । ग्रीवा रत्नमयी त्वस्या घ्राणं गन्धमयन्तथा

तिचे तोंड आणि शिंगे सोन्याची, दात रत्न आणि मोत्यांचे; गळा रत्नांनी सजवलेला, आणि नाकाला सुगंधी द्रव्य लावावे.

शृङ्गे त्वगुरुकाष्ठेन पृष्ठं ताम्रमयं तथा । पुच्छं क्षौममयं तस्याः सर्वाभरणभूषिताम्

शिंगे अगरूच्या लाकडाची, पाठ तांब्याची, शेपूट कापसाच्या वस्त्राचे, आणि तिला सर्व दागिन्यांनी सजवावे.

इक्षुपादां रौप्यखुरां कम्बलं पट्टसूत्रकम् । आच्छाद्य पट्टवस्त्रेण घण्टाचामरभूषिताम्

तिचे पाय ऊसाचे, खुर चांदीचे; अंगावर लोकरचे वस्त्र आणि रेशमी दोरे घालावेत, आणि घंटा व चामरांनी तिला सजवावे.

प्रशस्तपत्रश्रवणां नवनीतस्तनीं बुधः । फलैर्नानाविधस्तस्या उपशोभाम्प्रकल्पयेत्

तिची कानं उत्तम पानांची, स्तन ताज्या लोण्याचे; ज्ञानी व्यक्तीने तिला विविध फळांनी अधिक सुंदर करावे.

उत्तमा गुडधेनुः स्यात्सदा धारचतुष्टयम् । भागार्धेन तु तौल्येन चतुर्थांशेन वत्सकम्

सर्वोत्तम गुळाची गाय नेहमी चार धारांनी युक्त असावी; वजनाच्या अर्ध्या भागाने वासरू तयार करावे, आणि त्यात चौथ्या भागाचा वापर करावा.

मध्यमा च तदर्धेन भारेणैकेन चाधमा । वित्तहीनो यथाशक्त्या शतैरष्टाभिरेव च

मध्यम गाय अर्ध्या वजनाने बनवावी, आणि कनिष्ठ एकाच भागाने; ज्याच्याकडे संपत्ती नाही त्याने आपल्या शक्तीनुसार, किंवा आठशे नाण्यांनी ती तयार करावी.

अत ऊर्ध्वन्तु कर्तव्या गृहवित्तानुसारतः । गन्धपुष्पादिभिः पूज्य ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥ श्रोत्रियाय प्रदातव्या सहस्रकनकेन तु । तदर्धेन महाराज तस्याप्यर्धेन वा पुनः

यानंतर आपल्या घरातील संपत्तीप्रमाणे, सुगंध, फुले वगैरे वापरून पूजन करावे आणि ते ब्राह्मणाला अर्पण करावे. हे विद्वान ब्राह्मणाला, हजार सोन्याच्या नाण्यांसह द्यावे, किंवा त्याच्या निम्म्या प्रमाणात, राजन, किंवा पुन्हा त्याच्या अर्ध्या प्रमाणात द्यावे.

शतेन वा शतार्धेन यथाशक्त्या निवेदयेत् । गन्धपुष्पदिभिः पूज्य मुद्रिकाकर्णपत्रकैः

किंवा शंभर नाण्यांनी, किंवा पन्नास नाण्यांनी, आपल्या सामर्थ्यानुसार अर्पण करावे. सुगंध, फुले वगैरे देऊन, अंगठ्या, कानातले आणि पानाच्या आकाराचे दागिने यांसह पूजन करावे.

छत्रिकापादुके दत्त्वा इमं मन्त्रमुदीरयेत् । गुडधेनो महावीर्ये सर्वसम्पत्प्रदे शुभे

छत्री आणि पादत्राणे देऊन, हा मंत्र म्हणावा: 'गुळाची गाय, तू महान सामर्थ्यवान, सर्व संपत्ती देणारी आणि मंगलमय आहेस.'

दानादस्माच्च भोदेवि भक्ष्यभोज्यं प्रयच्छ मे । प्राङ्‌मुखोवापि दाता च ब्राह्मणाय निवेदयेत्

'या दानामुळे, हे पावन पृथ्वीदेवी, मला खाण्यापिण्याची समृद्धी दे.' देणारा, पूर्वेकडे तोंड करून असला तरी, ब्राह्मणाला अर्पण करावे.