वराहपुराणम्

रैभ्य उवाच । गतिं मे देहि देवेश यत्र ते सनकादयः । वसेयं तत्र येनाहं त्वत्प्रसादाद् गदाधर ।। ७.

रायभ्य म्हणाला: "देवतांचे स्वामी, ज्या ठिकाणी सनकादी मुनी वास करतात, तिथे मला तुझ्या कृपेने जाऊ दे, अशी गती मला दे, गदाधर."

देव उवाच । एवमस्त्विति ते ब्रह्मन्नित्युक्त्वाऽन्तरधीयत । भगवानपि रैभ्यस्तु दिव्यज्ञानसमन्वितः ।। ७.

देव म्हणाले: "तसेच होईल." असे ब्राह्मणाला सांगून, तो भगवंत अदृश्य झाला. रायभ्यही दिव्य ज्ञानाने संपन्न होऊन अदृश्य झाला.

क्षणाद् बभूव देवेन परितुष्टेन चक्रिणा । जगाम यत्र ते सिद्धाः सनकाद्या महर्षयः ।। ७.

क्षणातच, चक्रधारी देवाच्या कृपेने, तो त्या ठिकाणी पोहोचला जिथे सनकादी सिद्ध ऋषी वास करतात.

एतच्च रैभ्यनिर्द्दिष्टं स्तोत्रं विष्णोर्गदाभृतः । यः पठेत् स गयां गत्वा पिण्डदानाद् विशिष्यते ।। ७.

रायभ्याने सांगितलेले हे विष्णूचे गदाधर स्तोत्र जो कोणी गायेला जाऊन, पिंडदान करून पठण करतो, तो इतरांपेक्षा श्रेष्ठ होतो.

श्रीवराह उवाच । योऽसौ वसोः शरीरे तुव्याधो भूत्वा नृपस्य ह । स स्ववृत्त्यां स्थितः कालं चतुर्वर्षसहस्त्रिकम् ।। ८.

श्रीवराह म्हणाले: जो वसुच्या शरीरात रोगरूपाने जन्मला आणि आपल्या स्वभावानुसार चार हजार वर्षे तेथे राहिला.

एकैकं स्वकुटुम्बार्थे हत्वा वनचरं मृगम् । भृत्यातिथिहुताशानां प्रीणनं कुरुते सदा ।। ८.

प्रत्येक वेळी आपल्या कुटुंबाच्या गरजेसाठी, तो वनातील एखादे प्राणी मारायचा आणि नेहमीच आपल्या नोकरांना, पाहुण्यांना आणि अग्नीला संतुष्ट करायचा.

मिथिलायां वरारोहे सदा पर्वणि पर्वणि । पितॄणां कुरुते श्राद्धं स्वाचारेण विचक्षणः ।। ८.

मिथिलेत, सुंदर स्त्री, प्रत्येक सणासुदीला, तो बुद्धिमान आपल्या परंपरेनुसार पितरांचे श्राद्ध करायचा.

अग्निं परिचरन् नित्यं वदन् सत्यं सुभाषितम् । प्राणयात्रानुसक्तस्तु योऽसौ जीवं न पातयेत् ।। ८.

तो नेहमी अग्नीची सेवा करायचा, सत्य आणि मधुर बोलायचा, जीवन जगण्यावर लक्ष ठेवून, कुठल्याही जीवाचे प्राण कधीच घेत नसे.

एवं तु वसतस्तस्य धर्मबुद्धिर्महातपाः । पुत्रस्त्वर्जुनको नाम बभूव मुनिवद्वशी ।। ८.

अशा प्रकारे, तेथे धर्मबुद्धी आणि मोठ्या तपाने वसत असताना, त्याला अर्जुनक नावाचा, ऋषीसारखा संयमी मुलगा झाला.

तस्य कालेन महता चारित्रेण च धीमतः । बभूवार्ज्जुनकी नाम कन्या च वरवर्णिनी ।। ८.

काळानुसार आणि त्याच्या सद्गुणांमुळे, त्याला अर्जुनकी नावाची, सुंदर वर्णाची कन्या झाली.

तस्या यौवनकाले तु चिन्तयामास धर्मवित् । कस्येयं दीयते कन्या को वा योग्यश्च वै पुमान् ।। ८.

ती युवावस्थेला पोहोचल्यावर, धर्म जाणणाऱ्या त्या पित्याने विचार केला: 'ही कन्या कुणाला द्यावी? कोण योग्य वर आहे?'

इति चिन्तयतस्तस्य मतङ्गस्य सुतं प्रति । धर्मव्याधस्य सुव्यक्तं प्रसन्नाख्यं प्रति ब्रुवन् ।। ८.

अशा विचारात असताना, त्याने स्पष्टपणे माटंगाच्या पुत्राबद्दल, प्रसन्न नावाच्या धर्मपरायण व्याधाबद्दल सांगितले.

एवं संचिन्त्य मातङ्गः प्रसन्नं प्रति सोद्यतः । उवाच तस्य पितरं प्रसन्नायार्ज्जुनीं भवान् । गृहाण तपतां श्रेष्ठ स्वयं दत्तां महात्मने ।। ८.

अशा प्रकारे ठरवून, माटंगाने प्रसन्नसाठी पुढाकार घेतला आणि त्याच्या वडिलांना सांगितले: 'हे तपस्वी श्रेष्ठ, आपल्या कन्या अर्जुनीला स्वतःच्या हाताने या महात्मा प्रसन्नाला द्या.'

मतङ्ग उवाच । प्रसन्नोऽयं मम सुतः सर्वशास्त्रविशारदः । गृह्णाम्यर्जुनकीं कन्यां त्वत्सुतां व्याधसत्तम ।। ८.

मतंग म्हणाले, "माझा मुलगा आनंदी आहे आणि सर्व शास्त्रांत पारंगत आहे. मी तुझी मुलगी अर्जुनकी स्वीकारतो, हे श्रेष्ठ व्याधा."

एवमुक्ते तदा कन्यां धर्मव्याधो महातपाः । मतङ्गपुत्राय ददौ प्रसन्नाय च धीमते ।। ८.

असं म्हणताच, मोठ्या तपस्वी धर्मव्याधानं आपली कन्या प्रसन्न आणि बुद्धिमान मतंगपुत्राला दिली.

धर्मव्याधस्तदा कन्यां दत्वा स्वगृहमीयिवान् । साऽपि श्वशुरयोर्भर्तुः शुश्रीषणपराऽभवत् ।। ८.

धर्मव्याधानं आपली मुलगी दिल्यावर आपल्या घरी परत गेला. अर्जुनकीनं नवरा आणि सासू-सासऱ्यांची सेवा करायला स्वतःला वाहून घेतलं.

अथ कालेन महता सा कन्याऽर्जुनकी शुभा । उक्ता श्वश्रुवा सुता पुत्रि जीवहन्तुस्त्वमीदृशी । न जानासि तपश्चर्तुं भर्त्तुराराधनं तथा ।। ८.

खूप काळानंतर, शुभ्र अर्जुनकीला तिच्या सासूने म्हटलं, "मुली, तू जणू काही जीव घेणारी आहेस; तुला तप करायला किंवा नवऱ्याची नीट सेवा कशी करावी हे माहिती नाही."

साऽपि स्वल्पापराधेन भर्त्सिता तनुमध्यमा । पितुर्वेश्मगता बाला रोदमाना मुहुर्मुहुः ।। ८.

छोट्या चुकीसाठी तिला झिडकारण्यात आलं, तेव्हा ती बारीक बांध्याची, अजून लहान असलेली मुलगी रडत-रडत पुन्हा पुन्हा वडिलांच्या घरी गेली.

पित्रा पृष्टा किमेतत् ते पुत्रि रोदनकारणम् । एवमुक्ता तदा सा तु कथयामास भामिनी ।। ८.

वडिलांनी विचारलं, "मुली, हे काय? तू का रडतेस?" असं विचारल्यावर ती सुंदर मुलगी बोलू लागली.

श्वश्व्राऽहमुक्ता तीव्रेण कोपेन महता पितः । जीवहन्तुः सुतेत्युच्चैरसकृद् व्याधजेति च ।। ८.

ती म्हणाली, "बाबा, माझ्या सासूने मोठ्या रागाने मला 'जीव घेणाऱ्याची मुलगी' असं मोठ्याने आणि वारंवार म्हटलं, आणि 'व्याधाची मुलगी' असंही बोलली."

एतच्छ्रुत्वा स धर्मात्मा धर्मव्याधो रुषान्वितः । मतङ्गस्य गृहं सोऽथ गत्वा जनपदैर्वृतम् ।। ८.

हे ऐकून, धर्मात्मा धर्मव्याध रागाने भरून गेला आणि आपल्या गावकऱ्यांसह मतंगाच्या घरी गेला.

तस्यागतस्य संबन्धी मतङ्गो जयतां वरः । आसनाद्यर्ध्यपाद्येन पूजयित्वेदमब्रवीत् । किमागमनकृत्यं ते किं करोम्यागतक्रियाम् ।। ८.

त्याच्या आगमनावर, विजयी मतंग या नात्याने त्याचं आसन, पाय धुण्यासाठी पाणी आणि इतर सन्मान करून विचारलं, "तू कशासाठी आला आहेस? मी तुझ्यासाठी काय करू?"

व्याध उवाच । भोजनं किंचिदिच्छामि भोक्तुं चैतन्यवर्जितम् । कौतूहलेन येनाहमागतो भवतो गृहम् ।। ८.

व्याध म्हणाला, "मला असं अन्न हवं आहे ज्यात जाणीव नाही; केवळ कुतूहल म्हणून मी तुझ्या घरी आलो आहे."

मतङ्ग उवाच । गोधूमा व्रीमयश्चैव संस्कृता मम वेश्मनि । भुज्यतां धर्मविच्छ्रेष्ठ यथाकामं तपोधन ।। ८.

मतंग म्हणाले, "माझ्या घरी गहू, तांदूळ आणि जव नीट शिजवलेले आहेत. हे धर्म जाणणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेला, हे तपस्वी, तू हवे तसे जेव."

व्याध उवाच । पश्यामि कीदृशास्ते हि गोधूमा व्रीहयो यवाः । स्वरूपेण च सन्त्येते येन वो वेद्मि सत्तम ।। ८.

व्याध म्हणाला, "तुझे गहू, तांदूळ आणि जव कसे आहेत ते मला पाहू दे. त्यांचं खरं स्वरूप पाहून मी समजून घेईन, हे सज्जन."

श्रीवराह उवाच । एवमुक्ते मतङ्गेन शूर्पं गोधूमपूरितम् । अपरं तत्र व्रीहीणां धर्मव्याधाय दर्शितम् ।। ८.

श्रीवराह म्हणतात, "मतंगाने असं सांगितल्यावर, गव्हाने भरलेली आणि दुसरी तांदळाने भरलेली सुप धर्मव्याधाला दाखवली."

दृष्ट्वा व्रीहीन् सगोधूमान् धर्मव्याधो वरासनात् । उत्थाय गन्तुमारेभे मतङ्गेन निवारितः ।। ८.

गहू आणि तांदूळ पाहून धर्मव्याध आपल्या जागेवरून उठून जायला लागला, पण मतंगाने त्याला थांबवलं.

किमर्थं गन्तुमारब्धं त्वया वद महामते । अभुक्तेनैव संसिद्धं मद्गृहे चान्नमुत्तमम् । पाचयित्वा स्वयं चैव कस्मात् त्वं नाद्य भुञ्जसे ।। ८.

मतंग म्हणाले, "तू का निघायला लागलास, हे महाबुद्धी? अजून जेवलेस नाहीस, माझ्या घरी उत्तम अन्न तयार आहे, मी स्वतः ते शिजवलं आहे. मग तू का जेवत नाहीस?"

व्याध उवाच । सहस्त्रशः कोटिशश्च जीवान् हंसि दिने दिने । अथेदृशस्य पापस्य कोऽन्नं भुञ्जति सत्पुमान् ।। ८.

व्याध म्हणाला, "तू दररोज हजारो-लाखो जीव मारतोस; असा पापी माणूस ज्याचं अन्न आहे, ते सज्जन लोक कसे खातील?"