वराहपुराणम्

पुष्यभद्रानदी तीरे महदाश्चर्यमुत्तमम्

पुष्यभद्रा नदीच्या काठी एक मोठे आणि अद्भुत असे चमत्कार घडले.

स्रवणं भस्मनश्चैव श्रुतं सर्वं शशंस ह

ते राखेच्या प्रवाहाबद्दल जे काही ऐकले होते, ते सर्व त्यांनी सांगितले.

आगच्छ विष्णो गच्छामो हिमवत्पार्श्वमुत्तमम्

'या विष्णू, आपण हिमालयाच्या उत्तम बाजूला जाऊया.'

एवमुक्तस्ततो विष्णुर्वाराहं रूपमग्रहीत्

अशा प्रकारे सांगितल्यावर, विष्णूंनी लगेच वराहाचं रूप घेतलं.

विष्णुर्वाराहरूपेण ऋषिदृष्टिपथे स्थितः

विष्णू वराहाच्या रूपात ऋषींच्या नजरेसमोर उभा राहिला.

तावदिन्द्रो धनुष्पाणिस्तीक्ष्णसायकधृग्वने ९८.

तेवढ्यात, इंद्र धनुष्य आणि तीक्ष्ण बाण घेऊन जंगलात होता.

भगवन्निह दृष्टस्ते वराहः पृथुलो महान्

भगवंत, इथे आम्ही तुम्हाला मोठ्या आणि बलाढ्य वराहाच्या रूपात पाहिलं.

एवमुक्तो मुनिस्तेन चिन्तयामास तत्क्षणात्

असा संबोधल्यावर, त्या ऋषींनी त्या क्षणीच विचार सुरू केला.

नो चेत्कुटुंबः क्षुधया सीदत्यस्य न संशयः

नाहीतर माझं घरकुल उपाशी राहून नक्कीच नष्ट होईल, यात शंका नाही.

सशल्यश्च वराहोऽयं ममाश्रममुपागतः

हा वराह बाणाने जखमी होऊन माझ्या आश्रमात आला आहे.

नाध्यगच्छत बुद्धिश्च क्षणात्तस्य व्यजायत

त्याला काहीच सुचत नव्हतं, पण थोड्याच वेळात त्याच्या मनात एक विचार आला.

दृष्टं चक्षुर्निहितं जङ्गमेषु जिह्वा वक्तुं मृगयौ तद्विसृष्टम्

त्याचं लक्ष जिवंत प्राण्यांकडे होतं, त्याची जीभ बोलायला उत्सुक होती, आणि त्याला सोडलेलं मिळवायची इच्छा होती.

न चातिरिक्तोऽस्ति वरः पृथिव्यां यद्दृष्टो मे पुरतो देवदेवाः

देवाधिदेव, पृथ्वीवर मला समोर तुम्हाला पाहण्यासारखा मोठा वर मला नाही मिळू शकत.

मुक्तिं चाहं व्रजामीति द्वितीयोऽस्तु वरो मम ९८.

आणि दुसरा वर म्हणजे मला मुक्ती मिळू दे, मी मोक्ष प्राप्त करू दे.

अदर्शनं गतौ देवो सोऽपि तत्र व्यवस्थितः

तो देव अदृश्य झाला आणि तिथेच स्थिर राहिला.

यावदास्ते शुभे देशे कृतकृत्यो महामुनिः

तो महर्षी त्या पवित्र स्थळी राहिला, कारण त्याचं कार्य पूर्ण झालं होतं.

पृथ्वीं प्रदक्षिणीकृत्य तीर्थहेतोर्विचक्षण

तीर्थासाठी, तो बुद्धिमान पृथ्वीची प्रदक्षिणा करू लागला.

पाद्याचमनगोदानेः कृतासनपरिग्रहः

पाय धुणं, आचमन करणं आणि गायींचं दान केल्यावर त्याने आसन घेतलं.

उवाच विनयापन्नं प्राञ्जलिं पुरतः स्थितम् पुत्र सिद्धोऽसि तपसा ब्रह्मभूतोऽसि सुव्रत

तो विनयाने हात जोडून समोर उभा असलेल्या पुत्राला म्हणाला, 'बाळा, तुझ्या तपामुळे तू सिद्ध झाला आहेस; उत्तम व्रताने तू ब्रह्मरूप झाला आहेस.'

इदानीमात्मना सार्द्धं मुक्तिकालो मतोऽस्ति ते

आता तुझ्या आत्म्यासह मुक्ती मिळण्याची वेळ आली आहे.

यद्गत्वा न पुनर्जन्म भवतीति न संशयः

जिथे गेल्यावर पुन्हा जन्म नाही, यात काहीच शंका नाही.

ध्यात्वा नारायणं देवं तद्देहे तौ लयं गतौ

नारायण या देवाचे ध्यान करत, त्या दोघांनी त्या देहात एकरूपता मिळवली.

श्रावयेद्वापि स नरो गतिमिष्टामवाप्नुयात्

कोणी हा ग्रंथ इतरांना ऐकवला तरी, त्याला हवी असलेली अवस्था मिळते.

अथ तिलधेनुमाहात्म्यम् या सा माया शरीरात्तु ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः

आता तीळ-गायीचे महत्त्व सांगतो: तीच माया, ब्रह्माच्या, ज्याचा जन्म प्रकट नाही, त्या देहातून उत्पन्न झाली.

सैव नन्दा भवेद्देवी देवकार्यचिकीर्षया

तीच देवी, देवांच्या कार्यासाठी, नंदा म्हणून प्रकट होते.

वैष्णव्याख्या ततो देव कथमेतद्धि शंस मे द्वयं जगद्धिता देवी गङ्गा शङ्करसुप्रिया

देवा, या गोष्टीचा वैष्णव अर्थ मला समजावून सांग. जगाच्या कल्याणासाठी देवी गंगा, शंकराला प्रिय आहे.

क्वचित्किंचिद्भवेद्दत्तं स्वपदं वेद सर्ववित्

कधी कधी काहीतरी दिलं जातं; सर्वज्ञ आपल्या जागेची जाणीव ठेवतो.

महिषाख्यः परः पश्चात्स वै चैत्रासुरो हतः

नंतर, महिष नावाचा मोठा दैत्य त्याच्यामुळे मारला गेला.

अथवा ज्ञानशक्तिः सा महिषोऽज्ञानमूर्त्तिमान्

किंवा, ती ज्ञानशक्तीच महिष आहे, जो अज्ञानाचा मूर्तरूप आहे.