वराहपुराणम्

सुरासुरैरर्च्चितपादपङ्कजं केयूरहाराङ्गदमौलिधारिणम् । अब्धौ शयानं च रथाङ्गपाणिनं गदाधरं प्रणमति यः सुखं वसेत् ।। ७.

ज्याचे कमळपद देव आणि दैत्य पूजतात, जो कंकण, हार, अंगद आणि मुकुट घालतो, जो समुद्रावर शयन करतो, ज्याच्या हातात चक्र आहे — जो गदाधराला वंदन करतो, तो सुखात राहतो.

सितं कृते त्रेतायुगेऽरुणं विभुं तथा तृतीये पीतवर्णमच्युतम् । कलौ घनालिप्रतिमं महेश्वरं गदाधरं प्रणमति यः सुखं वसेत् ।। ७.

जो कृतयुगात पांढरा, त्रेतायुगात लाल, द्वापरयुगात पिवळा आणि कलियुगात मेघासारखा काळा आहे, तो महेश्वर — जो गदाधराला वंदन करतो, तो सुखात राहतो.

बीजोद्भवो यः सृजते चतुर्मुख- स्तथैव नारायणरूपतो जगत् । प्रपालयेद् रुद्रवपुस्तथान्तकृद् गदाधरो जयतु षडर्द्धमूर्तिमान् ।। ७.

ज्याच्यापासून बीजातून ब्रह्मा निर्माण होतो, जो नारायणरूपाने जग निर्माण करतो, रुद्ररूपाने पालन करतो आणि शेवटी संहार करतो — तो सहार्धमूर्ती गदाधर विजय मिळवो.

सत्त्वं रजश्चैव तमो गुणास्त्रय- स्त्वेतेषु नान्यस्य समुद्भवः किल । स चैक एव त्रिविधो गदाधरो दधातु धैर्यं मम धर्ममोक्षयोः ।। ७.

सत्त्व, रज आणि तम हे तीन गुण फक्त त्याच्यापासून उत्पन्न होतात, दुसऱ्या कोणापासून नाहीत; तो त्रिविध गदाधर मला धर्म आणि मोक्ष यासाठी धैर्य देवो.

संसारतोयार्णवदुःखतन्तुभि- र्वियोगनक्रक्रमणैः सुभीषणैः । मज्जन्तमुच्चैः सुतरां महाप्लवे गदाधरो मामु दधातु पोतवत् ।। ७.

या संसाराच्या दुःखाच्या समुद्रात, विरहाच्या भयंकर मगरांनी भरलेल्या या जीवनात, मी बुडत असताना, गदाधराने मला मोठ्या होडीसारखे तारावे.

स्वयं त्रिमूर्तिः स्वमिवात्मनात्मनि स्वशक्तितश्चाण्डमिदं ससर्ज्ज ह । तस्मिञ्जलोत्थासनमार्यतेजसं ससर्ज्ज यस्तं प्रणतोऽस्मि भूधरम् ।। ७.

स्वतः त्रिमूर्ती असलेल्या त्या परमेश्वराने आपल्या शक्तीने, स्वतःपासून हे विश्वरूप अंड निर्माण केले. त्या अंडातून, पाण्यातून प्रकट झालेली, तेजस्वी आणि पुण्यवान अशी पृथ्वी निर्माण केली. त्या पृथ्वीला धारण करणाऱ्या त्या भगवंतास मी नमस्कार करतो.

मत्स्यादिनामानि जगत्सु केवलं सुरादिसंरक्षणतो वृषाकपिः । मुख्यस्वरूपेण समन्ततो विभु- र्गदाधरो मे विदधातु सद्गतिम् ।। ७.

देवतांच्या आणि इतरांच्या रक्षणासाठी, मत्स्य वगैरे नावे घेणारा, वृषाकपी म्हणून ओळखला जाणारा, आपल्या खऱ्या रूपात सर्वत्र व्यापलेला आणि गदा धारण करणारा तो प्रभू मला उत्तम मार्ग देो.

श्रीवराह उवाच । एवं स्तुतस्तदा विष्णुर्भक्त्या रैभ्येण धीमता । प्रादुर्बभूव सहसा पीतवासा जनार्दनः ।। ७.

श्रीवराह म्हणाले: त्या वेळी, रायभ्याने भक्तीने केलेल्या स्तुतीमुळे, विष्णू, जनार्दन, पिवळ्या वस्त्रांनी सुशोभित होऊन, अचानक प्रकट झाला.

शङ्खचक्रगदापाणिर्गरुडस्थो वियद्गतः । उवाच मेघगम्भीरधीरवाक् पुरुषोत्तमः ।। ७.

शंख, चक्र आणि गदा हातात घेऊन, गरुडावर बसलेला, आकाशात संचार करणारा, गंभीर मेघासारखा आवाज असलेला आणि गंभीर वाणी बोलणारा तो पुरुषोत्तम बोलू लागला.

तुष्टोऽस्मि रैभ्य भक्त्या ते स्तुत्या च द्विजसत्तम । तीर्थस्नानेन च विभो ब्रूहि यत्तेऽभिवाञ्छितम् ।। ७.

"रायभ्य, तुझ्या भक्तीमुळे, तुझ्या स्तुतीमुळे आणि तीरथस्नानामुळे मी तृप्त झालो आहे. हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, तुला जे हवे आहे ते मला सांग."

रैभ्य उवाच । गतिं मे देहि देवेश यत्र ते सनकादयः । वसेयं तत्र येनाहं त्वत्प्रसादाद् गदाधर ।। ७.

रायभ्य म्हणाला: "देवतांचे स्वामी, ज्या ठिकाणी सनकादी मुनी वास करतात, तिथे मला तुझ्या कृपेने जाऊ दे, अशी गती मला दे, गदाधर."

देव उवाच । एवमस्त्विति ते ब्रह्मन्नित्युक्त्वाऽन्तरधीयत । भगवानपि रैभ्यस्तु दिव्यज्ञानसमन्वितः ।। ७.

देव म्हणाले: "तसेच होईल." असे ब्राह्मणाला सांगून, तो भगवंत अदृश्य झाला. रायभ्यही दिव्य ज्ञानाने संपन्न होऊन अदृश्य झाला.

क्षणाद् बभूव देवेन परितुष्टेन चक्रिणा । जगाम यत्र ते सिद्धाः सनकाद्या महर्षयः ।। ७.

क्षणातच, चक्रधारी देवाच्या कृपेने, तो त्या ठिकाणी पोहोचला जिथे सनकादी सिद्ध ऋषी वास करतात.

एतच्च रैभ्यनिर्द्दिष्टं स्तोत्रं विष्णोर्गदाभृतः । यः पठेत् स गयां गत्वा पिण्डदानाद् विशिष्यते ।। ७.

रायभ्याने सांगितलेले हे विष्णूचे गदाधर स्तोत्र जो कोणी गायेला जाऊन, पिंडदान करून पठण करतो, तो इतरांपेक्षा श्रेष्ठ होतो.

श्रीवराह उवाच । योऽसौ वसोः शरीरे तुव्याधो भूत्वा नृपस्य ह । स स्ववृत्त्यां स्थितः कालं चतुर्वर्षसहस्त्रिकम् ।। ८.

श्रीवराह म्हणाले: जो वसुच्या शरीरात रोगरूपाने जन्मला आणि आपल्या स्वभावानुसार चार हजार वर्षे तेथे राहिला.

एकैकं स्वकुटुम्बार्थे हत्वा वनचरं मृगम् । भृत्यातिथिहुताशानां प्रीणनं कुरुते सदा ।। ८.

प्रत्येक वेळी आपल्या कुटुंबाच्या गरजेसाठी, तो वनातील एखादे प्राणी मारायचा आणि नेहमीच आपल्या नोकरांना, पाहुण्यांना आणि अग्नीला संतुष्ट करायचा.

मिथिलायां वरारोहे सदा पर्वणि पर्वणि । पितॄणां कुरुते श्राद्धं स्वाचारेण विचक्षणः ।। ८.

मिथिलेत, सुंदर स्त्री, प्रत्येक सणासुदीला, तो बुद्धिमान आपल्या परंपरेनुसार पितरांचे श्राद्ध करायचा.

अग्निं परिचरन् नित्यं वदन् सत्यं सुभाषितम् । प्राणयात्रानुसक्तस्तु योऽसौ जीवं न पातयेत् ।। ८.

तो नेहमी अग्नीची सेवा करायचा, सत्य आणि मधुर बोलायचा, जीवन जगण्यावर लक्ष ठेवून, कुठल्याही जीवाचे प्राण कधीच घेत नसे.

एवं तु वसतस्तस्य धर्मबुद्धिर्महातपाः । पुत्रस्त्वर्जुनको नाम बभूव मुनिवद्वशी ।। ८.

अशा प्रकारे, तेथे धर्मबुद्धी आणि मोठ्या तपाने वसत असताना, त्याला अर्जुनक नावाचा, ऋषीसारखा संयमी मुलगा झाला.

तस्य कालेन महता चारित्रेण च धीमतः । बभूवार्ज्जुनकी नाम कन्या च वरवर्णिनी ।। ८.

काळानुसार आणि त्याच्या सद्गुणांमुळे, त्याला अर्जुनकी नावाची, सुंदर वर्णाची कन्या झाली.

तस्या यौवनकाले तु चिन्तयामास धर्मवित् । कस्येयं दीयते कन्या को वा योग्यश्च वै पुमान् ।। ८.

ती युवावस्थेला पोहोचल्यावर, धर्म जाणणाऱ्या त्या पित्याने विचार केला: 'ही कन्या कुणाला द्यावी? कोण योग्य वर आहे?'

इति चिन्तयतस्तस्य मतङ्गस्य सुतं प्रति । धर्मव्याधस्य सुव्यक्तं प्रसन्नाख्यं प्रति ब्रुवन् ।। ८.

अशा विचारात असताना, त्याने स्पष्टपणे माटंगाच्या पुत्राबद्दल, प्रसन्न नावाच्या धर्मपरायण व्याधाबद्दल सांगितले.

एवं संचिन्त्य मातङ्गः प्रसन्नं प्रति सोद्यतः । उवाच तस्य पितरं प्रसन्नायार्ज्जुनीं भवान् । गृहाण तपतां श्रेष्ठ स्वयं दत्तां महात्मने ।। ८.

अशा प्रकारे ठरवून, माटंगाने प्रसन्नसाठी पुढाकार घेतला आणि त्याच्या वडिलांना सांगितले: 'हे तपस्वी श्रेष्ठ, आपल्या कन्या अर्जुनीला स्वतःच्या हाताने या महात्मा प्रसन्नाला द्या.'

मतङ्ग उवाच । प्रसन्नोऽयं मम सुतः सर्वशास्त्रविशारदः । गृह्णाम्यर्जुनकीं कन्यां त्वत्सुतां व्याधसत्तम ।। ८.

मतंग म्हणाले, "माझा मुलगा आनंदी आहे आणि सर्व शास्त्रांत पारंगत आहे. मी तुझी मुलगी अर्जुनकी स्वीकारतो, हे श्रेष्ठ व्याधा."

एवमुक्ते तदा कन्यां धर्मव्याधो महातपाः । मतङ्गपुत्राय ददौ प्रसन्नाय च धीमते ।। ८.

असं म्हणताच, मोठ्या तपस्वी धर्मव्याधानं आपली कन्या प्रसन्न आणि बुद्धिमान मतंगपुत्राला दिली.

धर्मव्याधस्तदा कन्यां दत्वा स्वगृहमीयिवान् । साऽपि श्वशुरयोर्भर्तुः शुश्रीषणपराऽभवत् ।। ८.

धर्मव्याधानं आपली मुलगी दिल्यावर आपल्या घरी परत गेला. अर्जुनकीनं नवरा आणि सासू-सासऱ्यांची सेवा करायला स्वतःला वाहून घेतलं.

अथ कालेन महता सा कन्याऽर्जुनकी शुभा । उक्ता श्वश्रुवा सुता पुत्रि जीवहन्तुस्त्वमीदृशी । न जानासि तपश्चर्तुं भर्त्तुराराधनं तथा ।। ८.

खूप काळानंतर, शुभ्र अर्जुनकीला तिच्या सासूने म्हटलं, "मुली, तू जणू काही जीव घेणारी आहेस; तुला तप करायला किंवा नवऱ्याची नीट सेवा कशी करावी हे माहिती नाही."

साऽपि स्वल्पापराधेन भर्त्सिता तनुमध्यमा । पितुर्वेश्मगता बाला रोदमाना मुहुर्मुहुः ।। ८.

छोट्या चुकीसाठी तिला झिडकारण्यात आलं, तेव्हा ती बारीक बांध्याची, अजून लहान असलेली मुलगी रडत-रडत पुन्हा पुन्हा वडिलांच्या घरी गेली.

पित्रा पृष्टा किमेतत् ते पुत्रि रोदनकारणम् । एवमुक्ता तदा सा तु कथयामास भामिनी ।। ८.

वडिलांनी विचारलं, "मुली, हे काय? तू का रडतेस?" असं विचारल्यावर ती सुंदर मुलगी बोलू लागली.