वराहपुराणम्

जन्मतश्च शिरो यद्धि पंचमं तज्जगाद ह

त्या वेळी, जन्माच्या क्षणी पाचवं डोकं असं बोललं.

कपालिन् रुद्र बभ्रोऽथ भव कैरात सुव्रत

कपालिन, रुद्र, बभ्रू, भव, कैरात, सुव्रत—

एवमुक्तस्तदा रुद्रो भविष्यैर्नामभिर्भवः

अशा प्रकारे त्याला हाक मारल्यावर रुद्र पुढे या नावांनी ओळखला जाऊ लागला.

वामाङ्गुष्ठनखेनाद्यं प्राजापत्यं विचक्षणः

डाव्या अंगठ्याच्या नखाने, बुद्धिमानाने प्रजापतीचं डोकं फोडलं.

तस्मिन्निकृत्ते शिरसि प्राजापत्यं त्रिलोचनः

ते प्रजापतीचं डोकं तुटल्यावर, त्रिनेत्री तिथे उभा राहिला.

रुद्र उवाच नश्यते च कथं पापं ममैतद्वद सुव्रत

रुद्र म्हणाले, माझं हे पाप कसं नाहीसं होईल? हे सुव्रता, मला सांग.

ब्रह्मोवाच समयाचारसंयुक्तं कृत्वा स्वेनैव तेजसा ।।97.

ब्रह्मा म्हणाले, योग्य आचरण आणि शिस्त पाळून, स्वतःच्या तेजाने हे शक्य आहे.

एवमुक्तस्तदा रुद्रो ब्रह्मणाऽव्यक्तमूर्त्तिना

असं सांगितल्यावर, ब्रह्माच्या अव्यक्त रूपामुळे रुद्र तिथे उभा राहिला.

तत्र स्थित्वा महादेवस्तच्छिरो बिभिदे त्रिधा

मग महादेवाने तिथे उभं राहून ते डोकं तीन भागांत विभागलं.

यज्ञोपवीतं केशं तु महास्थ्नाक्षमणींस्तथा

त्याने केसांचा यज्ञोपवीत केला आणि मोठ्या हाडांच्या माळा बनवल्या.

अपरं खण्डशः कृत्वा जटाजूटे न्यवेशयत्

दुसरा तुकडा तुकडे करून त्याने आपल्या जटांमध्ये ठेवला.

सप्तद्वीपवतीं पुण्यां मज्जंस्तीर्थेषु नित्यशः

तो सात द्वीपांनी वेढलेल्या पुण्यवान भूमीतील पवित्र तीर्थांमध्ये नेहमी स्नान करत असे.

सरस्वतीं ततो गत्वा यमुनासङ्गमं ततः

नंतर तो सरस्वतीला गेला आणि तिथून यमुनासंगमाकडे निघाला.

वितस्तां चन्द्रभागां च गोमतीं सिन्धुमेव च

तो विटस्ता, चंद्रभागा, गोमती आणि सिंधू या नद्यांकडे गेला.

नेपालं च ततो गत्वा ततो रुद्रमहालयम्

त्यानंतर तो नेपाळला गेला आणि मग रुद्राच्या महान मंदिरात पोहोचला.

महेश्वरं ततो गत्वा गयां पुण्यामथागमत्

मग तो महेश्वराकडे गेला आणि त्यानंतर पवित्र गया येथे पोहोचला.

एवं वेगेन सकलं ब्रह्माण्डं भूतधारिणि 97.

अशीच गतीने, हे भूतांचे धारक, त्याने संपूर्ण ब्रह्मांड फिरून पाहिले.

परिधानं तु कौपीनं नग्नः कापालिकोऽभवत्

त्याचे एकमेव वस्त्र कौपीन होते; तो नग्न होता आणि कपाळधारी संन्यासी झाला.

तस्मिंस्तु पतिते देवि नग्नः कापालिकोऽभवत्

हे देवी, ते पडल्यावर तो नग्न कपाळधारी संन्यासी झाला.

पुनरब्दद्वयं भ्रान्तस्तीर्थे तीर्थे हरः स्वयम् ।। कपालं त्यक्तुकामः सन्तद्धस्तात्तत्तु नापतत्

पुढची दोन वर्षे हराने स्वतः प्रत्येक तीर्थात फिरत कपाळ टाकण्याचा प्रयत्न केला, पण ते त्याच्या हातातून पडलं नाही.

पुनरब्दद्वयं भ्रान्तो ब्रह्माण्डं तीर्थकारणात्

पुन्हा दोन वर्षे त्याने तीर्थांच्या शोधात संपूर्ण ब्रह्मांडात भ्रमण केले.

त्यजतोऽपि न तद्धस्ताच्च्यवते भूतधारिणि

त्याने सोडण्याचा प्रयत्न केला तरी, हे भूतांचे धारक, ते त्याच्या हातातून काही केल्या पडत नव्हते.

ततोऽन्यद्वर्षमेकं तु वर्त्तते हिमवद्गिरौ

मग आणखी एक वर्ष तो हिमालय पर्वतावर राहिला.

पुनरब्दद्वयं चान्यत्परमेष्ठी वृषाकपिः

पुन्हा दोन वर्षे परमेश्वर वृषाकपीने भ्रमण केले.

कस्यचित्त्वथ कालस्य द्वादशेऽब्दे धराधरे

काही काळानंतर, बाराव्या वर्षी, त्या पर्वतावर,

गङ्गायां देवदेवेशो यावन्मज्जति भामिनि

हे सुंदरि, देवांचा स्वामी गंगेत स्नान करीत असताना,

कपालमोचनं नाम ततस्तीर्थमनुत्तमम् 97.

मग ते तीर्थ 'कपाळमोचन' या श्रेष्ठ नावाने प्रसिद्ध झाले.

गत्वा हरिहरक्षेत्रं स्नात्वा देवाङ्गदे तथा

हरि आणि हर यांच्या पवित्र क्षेत्रात जाऊन, तिथल्या दिव्य संगमावर स्नान केलं,

तत्र स्नात्वा तथा नत्वा त्रिजलेश्वरसंज्ञितम्

तिथे स्नान करून, त्रिजलेश्वर म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या स्थळी वाकून नमस्कार केला,