वराहपुराणम्

अत्र पिण्डप्रदानेन एतौ तव पितामहौ । दुर्गतावपि संसिद्धौ पापकृद्विकृतिं गतौ ।। ७.

इथे पिंड दान केल्यामुळे, तुझे हे दोघे आजोबा, जरी वाईट अवस्थेत असले तरी, पाप केल्यावरही त्यांनी उत्तम स्थिती मिळवली आहे.

तीर्थप्रभाव एषोऽस्मिन् ब्रह्मघ्नस्यापि तत्सुतः । पुतः पिण्डप्रदानेन कुर्यादुद्धरणं पुनः ।। ७.

या तीर्थाचे असे सामर्थ्य आहे की, ब्रह्महत्येच्या पुत्रालाही पिंड दानाने शुद्ध करता येते आणि तो पुन्हा उन्नतीला जाऊ शकतो.

एतस्मात् कारणात् पुत्र अहमेतौ विगृह्य वै । आगतोऽस्मि भवन्तं वै द्रष्टुं यास्यामि साम्प्रतम् । एतस्मात् कारणाद् रैभ्य भवान् धन्यो मयोच्यते ।। ७.

या कारणासाठी, मुला, मी हे दोघे वेगळे करून तुझ्या भेटीस आलो आहे; आता मी निघतो. या कारणासाठी, रैभ्य, मी तुला धन्य म्हणतो.

सकृद् गयाभिगमनं सकृत्पिण्डप्रदापनम् । दुर्लभं त्वं पुनर्नित्यमस्मिन्नेव व्यवस्थितः ।। ७.

एकदाच गया येथे जाणे, एकदाच पिंड दान करणे हे दुर्मिळ आहे; पण तू सतत या कार्यात मग्न राहिला आहेस.

किमनु प्रोच्यते रैभ्य तव पुण्यमिदं प्रभो । येन साक्षाद् गदापाणिर्दृष्टो नारायणः स्वयम् ।। ७.

रैभ्य, तुझ्या पुण्याबद्दल आणखी काय सांगावे, ज्यामुळे तू स्वतः गदाधर नारायणाचे दर्शन केलेस.

ततो गदाधरः साक्षादस्मिंस्तीर्थे व्यवस्थितः । अतोऽतिविख्याततमं तीर्थमेतद् द्विजोत्तम ।। ७.

म्हणून गदाधर स्वतः या तीर्थात आहे; म्हणून, द्विजश्रेष्ठा, हे तीर्थ फार प्रसिद्ध आहे.

श्रीवराह उवाच । एवमुक्त्वा महायोगी तत्रैवान्तरधीयत । रैभ्योऽपि च गदापाणेर्हरेः स्तोत्रमथाकरोत् ।। ७.

श्रीवराह म्हणाले: असे म्हणून तो महायोगी तिथेच अदृश्य झाला; आणि रैभ्याने मग गदापाणी हरिचे स्तोत्र केले.

रैभ्य उवाच । गदाधरं विबुधजनैरभिष्टुतं धृतक्षमं क्षुधितजनार्त्तिनाशनम् । शिवं विशालासुरसैन्यमर्दनं नमाम्यहं हतसकलाशुभं स्मृतौ ।। ७.

रैभ्य म्हणाला: मी त्या गदाधराला वंदन करतो, ज्याचे देवांनी स्तुती केली आहे, जो सहनशील आहे, उपाशी लोकांचे दुःख दूर करणारा आहे, शुभ आहे, मोठ्या असुर सैन्यांचा नाश करणारा आहे आणि ज्याचे स्मरण केल्यावर सर्व अशुभ नाहीसे होते.

पुराणपूर्वं पुरुषं पुरुष्टृतं पुरातनं विमलमलं नृणां गतिम् । त्रिविक्रमं धृतधरणिं बलेर्हं गदाधरं रहसि नमामि केशवम् ।। ७.

मी त्या केशवाला गुप्तपणे वंदन करतो, जो आदिपुरुष आहे, श्रेष्ठ आहे, प्राचीन आहे, निर्मळ आहे, लोकांचा आधार आहे, त्रिविक्रम आहे, ज्याने बलीसाठी पृथ्वी धारण केली, आणि जो गदाधर आहे.

सुशुद्धभावं विभवैरुपावृतं श्रियावृतं विगतमलं विचक्षणम् । क्षितीश्वरैरपगतकिल्बिषैः स्तुतं गदाधरं प्रणमति यः सुखं वसेत् ।। ७.

जो शुद्ध मनाचा आहे, संपत्तीने वेढलेला आहे, लक्ष्मीने शोभलेला आहे, कलंकरहित आहे, बुद्धिमान आहे, पातकरहित राजांनी ज्याची स्तुती केली आहे — जो गदाधराला वंदन करतो, तो सुखात राहतो.

सुरासुरैरर्च्चितपादपङ्कजं केयूरहाराङ्गदमौलिधारिणम् । अब्धौ शयानं च रथाङ्गपाणिनं गदाधरं प्रणमति यः सुखं वसेत् ।। ७.

ज्याचे कमळपद देव आणि दैत्य पूजतात, जो कंकण, हार, अंगद आणि मुकुट घालतो, जो समुद्रावर शयन करतो, ज्याच्या हातात चक्र आहे — जो गदाधराला वंदन करतो, तो सुखात राहतो.

सितं कृते त्रेतायुगेऽरुणं विभुं तथा तृतीये पीतवर्णमच्युतम् । कलौ घनालिप्रतिमं महेश्वरं गदाधरं प्रणमति यः सुखं वसेत् ।। ७.

जो कृतयुगात पांढरा, त्रेतायुगात लाल, द्वापरयुगात पिवळा आणि कलियुगात मेघासारखा काळा आहे, तो महेश्वर — जो गदाधराला वंदन करतो, तो सुखात राहतो.

बीजोद्भवो यः सृजते चतुर्मुख- स्तथैव नारायणरूपतो जगत् । प्रपालयेद् रुद्रवपुस्तथान्तकृद् गदाधरो जयतु षडर्द्धमूर्तिमान् ।। ७.

ज्याच्यापासून बीजातून ब्रह्मा निर्माण होतो, जो नारायणरूपाने जग निर्माण करतो, रुद्ररूपाने पालन करतो आणि शेवटी संहार करतो — तो सहार्धमूर्ती गदाधर विजय मिळवो.

सत्त्वं रजश्चैव तमो गुणास्त्रय- स्त्वेतेषु नान्यस्य समुद्भवः किल । स चैक एव त्रिविधो गदाधरो दधातु धैर्यं मम धर्ममोक्षयोः ।। ७.

सत्त्व, रज आणि तम हे तीन गुण फक्त त्याच्यापासून उत्पन्न होतात, दुसऱ्या कोणापासून नाहीत; तो त्रिविध गदाधर मला धर्म आणि मोक्ष यासाठी धैर्य देवो.

संसारतोयार्णवदुःखतन्तुभि- र्वियोगनक्रक्रमणैः सुभीषणैः । मज्जन्तमुच्चैः सुतरां महाप्लवे गदाधरो मामु दधातु पोतवत् ।। ७.

या संसाराच्या दुःखाच्या समुद्रात, विरहाच्या भयंकर मगरांनी भरलेल्या या जीवनात, मी बुडत असताना, गदाधराने मला मोठ्या होडीसारखे तारावे.

स्वयं त्रिमूर्तिः स्वमिवात्मनात्मनि स्वशक्तितश्चाण्डमिदं ससर्ज्ज ह । तस्मिञ्जलोत्थासनमार्यतेजसं ससर्ज्ज यस्तं प्रणतोऽस्मि भूधरम् ।। ७.

स्वतः त्रिमूर्ती असलेल्या त्या परमेश्वराने आपल्या शक्तीने, स्वतःपासून हे विश्वरूप अंड निर्माण केले. त्या अंडातून, पाण्यातून प्रकट झालेली, तेजस्वी आणि पुण्यवान अशी पृथ्वी निर्माण केली. त्या पृथ्वीला धारण करणाऱ्या त्या भगवंतास मी नमस्कार करतो.

मत्स्यादिनामानि जगत्सु केवलं सुरादिसंरक्षणतो वृषाकपिः । मुख्यस्वरूपेण समन्ततो विभु- र्गदाधरो मे विदधातु सद्गतिम् ।। ७.

देवतांच्या आणि इतरांच्या रक्षणासाठी, मत्स्य वगैरे नावे घेणारा, वृषाकपी म्हणून ओळखला जाणारा, आपल्या खऱ्या रूपात सर्वत्र व्यापलेला आणि गदा धारण करणारा तो प्रभू मला उत्तम मार्ग देो.

श्रीवराह उवाच । एवं स्तुतस्तदा विष्णुर्भक्त्या रैभ्येण धीमता । प्रादुर्बभूव सहसा पीतवासा जनार्दनः ।। ७.

श्रीवराह म्हणाले: त्या वेळी, रायभ्याने भक्तीने केलेल्या स्तुतीमुळे, विष्णू, जनार्दन, पिवळ्या वस्त्रांनी सुशोभित होऊन, अचानक प्रकट झाला.

शङ्खचक्रगदापाणिर्गरुडस्थो वियद्गतः । उवाच मेघगम्भीरधीरवाक् पुरुषोत्तमः ।। ७.

शंख, चक्र आणि गदा हातात घेऊन, गरुडावर बसलेला, आकाशात संचार करणारा, गंभीर मेघासारखा आवाज असलेला आणि गंभीर वाणी बोलणारा तो पुरुषोत्तम बोलू लागला.

तुष्टोऽस्मि रैभ्य भक्त्या ते स्तुत्या च द्विजसत्तम । तीर्थस्नानेन च विभो ब्रूहि यत्तेऽभिवाञ्छितम् ।। ७.

"रायभ्य, तुझ्या भक्तीमुळे, तुझ्या स्तुतीमुळे आणि तीरथस्नानामुळे मी तृप्त झालो आहे. हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, तुला जे हवे आहे ते मला सांग."

रैभ्य उवाच । गतिं मे देहि देवेश यत्र ते सनकादयः । वसेयं तत्र येनाहं त्वत्प्रसादाद् गदाधर ।। ७.

रायभ्य म्हणाला: "देवतांचे स्वामी, ज्या ठिकाणी सनकादी मुनी वास करतात, तिथे मला तुझ्या कृपेने जाऊ दे, अशी गती मला दे, गदाधर."

देव उवाच । एवमस्त्विति ते ब्रह्मन्नित्युक्त्वाऽन्तरधीयत । भगवानपि रैभ्यस्तु दिव्यज्ञानसमन्वितः ।। ७.

देव म्हणाले: "तसेच होईल." असे ब्राह्मणाला सांगून, तो भगवंत अदृश्य झाला. रायभ्यही दिव्य ज्ञानाने संपन्न होऊन अदृश्य झाला.

क्षणाद् बभूव देवेन परितुष्टेन चक्रिणा । जगाम यत्र ते सिद्धाः सनकाद्या महर्षयः ।। ७.

क्षणातच, चक्रधारी देवाच्या कृपेने, तो त्या ठिकाणी पोहोचला जिथे सनकादी सिद्ध ऋषी वास करतात.

एतच्च रैभ्यनिर्द्दिष्टं स्तोत्रं विष्णोर्गदाभृतः । यः पठेत् स गयां गत्वा पिण्डदानाद् विशिष्यते ।। ७.

रायभ्याने सांगितलेले हे विष्णूचे गदाधर स्तोत्र जो कोणी गायेला जाऊन, पिंडदान करून पठण करतो, तो इतरांपेक्षा श्रेष्ठ होतो.

श्रीवराह उवाच । योऽसौ वसोः शरीरे तुव्याधो भूत्वा नृपस्य ह । स स्ववृत्त्यां स्थितः कालं चतुर्वर्षसहस्त्रिकम् ।। ८.

श्रीवराह म्हणाले: जो वसुच्या शरीरात रोगरूपाने जन्मला आणि आपल्या स्वभावानुसार चार हजार वर्षे तेथे राहिला.

एकैकं स्वकुटुम्बार्थे हत्वा वनचरं मृगम् । भृत्यातिथिहुताशानां प्रीणनं कुरुते सदा ।। ८.

प्रत्येक वेळी आपल्या कुटुंबाच्या गरजेसाठी, तो वनातील एखादे प्राणी मारायचा आणि नेहमीच आपल्या नोकरांना, पाहुण्यांना आणि अग्नीला संतुष्ट करायचा.

मिथिलायां वरारोहे सदा पर्वणि पर्वणि । पितॄणां कुरुते श्राद्धं स्वाचारेण विचक्षणः ।। ८.

मिथिलेत, सुंदर स्त्री, प्रत्येक सणासुदीला, तो बुद्धिमान आपल्या परंपरेनुसार पितरांचे श्राद्ध करायचा.

अग्निं परिचरन् नित्यं वदन् सत्यं सुभाषितम् । प्राणयात्रानुसक्तस्तु योऽसौ जीवं न पातयेत् ।। ८.

तो नेहमी अग्नीची सेवा करायचा, सत्य आणि मधुर बोलायचा, जीवन जगण्यावर लक्ष ठेवून, कुठल्याही जीवाचे प्राण कधीच घेत नसे.

एवं तु वसतस्तस्य धर्मबुद्धिर्महातपाः । पुत्रस्त्वर्जुनको नाम बभूव मुनिवद्वशी ।। ८.

अशा प्रकारे, तेथे धर्मबुद्धी आणि मोठ्या तपाने वसत असताना, त्याला अर्जुनक नावाचा, ऋषीसारखा संयमी मुलगा झाला.