वराहपुराणम्

तथैव योधाः स्थगितेतरेतरा - स्तितीर्षवः प्रवरास्तूर्णपाणयः । रणे रणे लब्धजयाः प्रहारिणो विरेजुरुच्चैरसुरानुगा भृशम् ।। ९५.

त्याचप्रमाणे, एकमेकांना झाकून उभे असलेले, पुढे जाण्यास उत्सुक, श्रेष्ठ आणि जलद हात असलेले, युद्धात वारंवार विजय मिळवणारे, असुरांचे अनुयायी योद्धे तेजाने उजळून निघाले.

देवेषु चैव भग्नेषु विनिर्गत्य जलात् ततः । चतुरङ्गबलोपेतः प्रायादिन्द्रपुरं प्रति ।। ९५.

देव पराभूत झाल्यावर, चतु:अंग सेना पाण्यातून बाहेर आली आणि इंद्राच्या नगरीकडे निघाली.

युयोध च सूरैः सार्द्धं रुरुर्दैत्यपतिस्तथा । मुद्गरैर्मुशलैः शूलैः शरैर्दण्डायुधैस्तथा । जघ्नुर्दैत्याः सुरान् संख्ये सुराश्चैव तथाऽसुरान् ।। ९५.

दैत्यांचा राजा रुरू आपल्या वीरांसह गदा, मुसळ, भाले, बाण आणि काठ्यांच्या शस्त्रांनी युद्ध करू लागला. त्या युद्धात दैत्यांनी देवांवर हल्ला केला आणि देवांनीही असुरांवर प्रतिहल्ला केला.

एवं क्षणमथो युद्धं तदा देवाः सवासवाः । असुरैर्निर्जिताः सद्यो दुद्रुवुर्विमुखा भृशम् ।। ९५.

अशा प्रकारे, थोड्या वेळातच, इंद्रासह सर्व देव असुरांकडून पराभूत होऊन मोठ्या घाईने पळाले.

देवेषु चैव भग्नेषु विद्रुतेषु विशेषतः । असुरः सर्वदेवानामन्वधावत वीर्यवान् ।। ९५.

देव पराभूत होऊन विशेषतः पांगले असताना, तो बलवान असुर सर्व देवांचा पाठलाग करू लागला.

ततो देवगणाः सर्वे द्रवन्तो भयविह्वलाः । नीलं गिरिवरं जग्मुर्यत्र देवी व्यवस्थिता ।। ९५.

मग सर्व देवगण घाबरून आणि पळत निघाले आणि जिथे देवी होती त्या निळ्या महान पर्वताकडे गेले.

ौद्री तपोरता देवी तामसी शक्तिरुत्तमा । संहारकारिणी देवी कालरात्रीति तां विदुः ।। ९५.

ती देवी, तपश्चर्येला वाहिलेली, तामसी आणि श्रेष्ठ शक्तीची, संहार करणारी आहे; तिला काळरात्री म्हणून ओळखतात.

सा दृष्ट्वा तान् तदा देवान् भयत्रस्तान् विचेतसः । मा भैष्टेत्युच्चकैर्देवी तानुवाच सुरोत्तमान् ।। ९५.

त्या वेळी देवीने भयाने घाबरलेल्या आणि गोंधळलेल्या देवांना पाहून मोठ्या आवाजात सांगितले, 'घाबरू नका.'

देव्युवाच । किमियं व्याकुला देवा गतिर्व उपलक्ष्यते । कथयध्वं द्रुतं देवाः सर्वथा भयकारणम् ।। ९५.

देवी म्हणाली: 'देवांनो, तुम्ही इतके व्याकुळ का आहात? कोणता धोका समोर दिसतोय? लवकर सांगा, तुमच्या भीतीचं कारण काय आहे?'

देवा ऊचुः । अयमायाति दैत्येन्द्रो रुरुर्भीमपराक्रमः । एतस्य भीतान् रक्षस्व त्वं देवान् परमेश्वरि ।। ९५.

देव म्हणाले: 'हा दैत्यांचा राजा रुरू, प्रचंड पराक्रमी, येत आहे. आम्ही घाबरलो आहोत, हे परमेश्वरी, आम्हा देवांचे रक्षण कर.'

एवमुक्ता तदा देवैर्देवी भीमपराक्रमा । जहास परया प्रीत्या देवानां पुरतः शुभा ।। ९५.

देवांनी असे म्हटल्यावर, ती भयंकर पराक्रमी आणि सुंदर देवी, देवांसमोर मोठ्या आनंदाने हसली.

तस्या हसन्त्या वक्त्रात् तु बह्व्यो देव्यो विनिर्ययुः । याभिर्विश्वमिदं व्याप्तं विकृताभिरनेकशः ।। ९५.

ती देवी हसताना तिच्या मुखातून अनेक देव्या बाहेर आल्या, ज्यांनी विविध भयंकर रूपे धारण करून हे संपूर्ण विश्व व्यापले.

पाशाङ्कुशधराः सर्वाः सर्वाः पीनपयोधराः । सर्वाः शूलधरा भीमाः सर्वाश्चापधराः शुभाः ।। ९५.

त्या सर्व देवींच्या हातात पाश आणि अंकुश होते, सर्वजणी उन्नत वक्षस्थळाच्या, भाले धारण करणाऱ्या, भयंकर आणि सुंदर धनुर्धारी होत्या.

ताः सर्वाः कोटिशो देव्यस्तां देवीं वेष्ट्य संस्थिताः । युयुधुदर्निवैः सार्द्धं बद्धतूणा महाबलाः । क्षणेन दानवबलं तत्सर्वं निहतं तु तैः ।। ९५.

त्या सर्व देवींनी, कोट्यावधी संख्येने, त्या मुख्य देवीला वेढा घातला आणि त्या एकत्र उभ्या राहिल्या. त्या सर्वांनी धनुष्ये हाती घेऊन, मोठ्या ताकदीने, दानवांच्या सैन्याशी युद्ध केले. क्षणातच त्या सर्व देवींनी दानवांचे सैन्य पूर्णपणे नष्ट केले.

देवाश्च सर्वे संयत्ता युयुधुर्दानवं बलम् । आदित्या वसवो रुद्रा विश्वेदेवास्तथाश्विनौ । सर्वे शस्त्राणि संगृह्य युयुधुर्दानवं बलम् ।। ९५.

सर्व देवतांनी एकत्र येऊन दानवांच्या सैन्याशी युद्ध केले. आदित्य, वसु, रुद्र, विश्वेदेव आणि अश्विनी हे सर्व शस्त्र घेऊन त्या दानव सैन्याशी लढले.

कालरात्र्या बलं यच्च यच्च देवबलं महत् । तत्सर्वं दानवबलमनयद् यमसादनम् ।। ९५.

कालरात्रीचे आणि देवतांचे जेवढे सामर्थ्य होते, ते सगळेच दानवांच्या सैन्यावर वज्रासारखे कोसळले आणि त्यांना यमाच्या घरात पोहोचवले.

एक एव महादैत्यो रुरुस्तस्थौ महामृधे । स च मायां महारौद्रीं रौरवीं विससर्ज ह ।। ९५.

त्या प्रचंड युद्धात फक्त एकच मोठा दानव, रुरू, उभा राहिला. त्याने अत्यंत भयंकर आणि भीतीदायक मायाजाळ निर्माण केले.

सा माया ववृधे भीमा सर्वदेवप्रमोहिनी । तया तु मोहिता देवाः सद्यो निद्रां तु भेजिरे ।। ९५.

ती माया फार मोठी आणि भयंकर झाली, तिने सर्व देवतांना भ्रमित केले. त्या मायेमुळे सर्व देवता ताबडतोब झोपेत गेले.

देवी च त्रिशिखेनाजौ तं दैत्यं समताड्यत् । तया तु ताडितान्तस्य दैत्यस्य शुभलोचने । चर्ममुण्डे उभे सम्यक् पृथग्भूते बभूवतुः ।। ९५.

पण देवीने रणांगणात त्रिशूळाने त्या दानवावर प्रहार केला. तिच्या प्रहाराने त्या दानवाच्या अंगातून दोन जिवंत रूपे—चर्म आणि मुंड—वेगवेगळी बाहेर आली.

रुरोस्तु दानवेन्द्रस्य चर्ममुण्डे क्षणाद् यतः । अपहृत्याहरद् देवी चामुण्डा तेन साभवत् ।। ९५.

रुरू या दानवांच्या राजाच्या अंगातून क्षणात चर्म आणि मुंड हे दोघे जन्मले. देवीने त्यांना जिंकून घेतले आणि म्हणून ती 'चामुंडा' म्हणून ओळखली जाऊ लागली.

सर्वभूतमहारौद्री या देवी परमेश्वरी । संहारिणी तु या चैव कालरात्रिः प्रकीर्तिता ।। ९५.

ती देवी, जी सर्व सृष्टीची मालकीण आहे, सर्वांत भयंकर आहे, संहार करणारी आहे आणि जिला कालरात्री म्हणतात—

तस्या ह्यनुचरा देव्यो या ह्यसंख्यातकोटयः । तास्तां देवीं महाभागां परिवार्य व्यवस्थिताः ।। ९५.

तिच्या असंख्य कोट्यावधी सेविका देवी, त्या महाभाग्यवती देवीला वेढा घालून तिच्या आजूबाजूला उभ्या राहिल्या.

या क्यामासुरव्यग्रास्तास्तां देवीं बुभुक्षिताः । बुभुक्षिता वयं देवि देहि नो भोजनं शुभे ।। ९५.

ज्या देवी दानवांचे मांस खाण्यास उत्सुक होत्या, त्या भुकेल्या देवी म्हणाल्या, 'आम्ही भुकेल्या आहोत, हे शुभे, आम्हाला काहीतरी खायला दे.'

एवमुक्ता तदा देवी दध्यौ तासां तु भोजनम् । न चाध्यगच्छच्च यदा तासां भोजनमन्तिकात् ।। ९५.

त्यांच्या बोलण्यावर देवीने त्यांना खायला काय द्यावे याचा विचार केला; पण जवळपास काहीच योग्य अन्न सापडले नाही.

ततो दध्यौ महादेवं रुद्रं पशुपतिं विभुम् । सोऽपि ध्यानात् समुत्तस्थौ परमात्मा त्रिलोचनः ।। ९५.

मग तिने महादेव, रुद्र, पशुपती या सर्वव्यापी परमेश्वराचा ध्यान केला. तेव्हा त्रिनेत्री, परमात्मा, ध्यानातून प्रकट झाले.

उवाच च द्रुतं देवीं किं ते कार्यं विवक्षितम् । ब्रूहि देवि वरारोहे यत् ते मनसि वर्त्तते ।। ९५.

तेव्हा त्यांनी देवीला पटकन विचारले, 'तुला कोणते कार्य करायचे आहे? सुंदर रूपवती देवी, तुझ्या मनात काय आहे ते सांग.'

देव्युवाच । भक्ष्यार्थमासां देवेश किञ्चिद् दातुमिहार्हसि । बलात्कुर्वन्ति मामेता भक्षार्थिन्यो महाबलाः । अन्यथा मामपि बलाद् भक्षयिष्यन्ति मां प्रभो ।। ९५.

देवी म्हणाली, 'देवतांचे स्वामी, या भुकेल्या देवींसाठी तुम्ही काहीतरी खायला द्या. या बलाढ्य देवी मला जबरदस्तीने अन्न मागत आहेत. नाहीतर, प्रभो, त्या मला देखील जबरदस्तीने खाऊन टाकतील.'

रुद्र उवाच । एतासां श्रृणु देवेशि भक्षमेकं मयोद्यतम् । कथ्यमानं वरारोहे कालरात्रि महाप्रभे ।। ९५.

रुद्र म्हणाले, 'देवतांच्या राणी, मी या देवींसाठी एक अन्न तयार केले आहे, ते ऐक. सुंदर रूपवती, कालरात्री, हे मी सांगतो.'

या स्त्री सगर्भा देवेशि अन्यस्त्रीपरिधानकम् । परिधत्ते स्पृशेच्चापि पुरुषस्य विशेषतः ।। ९५.

कोणतीही स्त्री, जी गर्भवती असताना दुसऱ्या स्त्रीचे किंवा विशेषतः पुरुषाचे कपडे घालते किंवा त्यांना स्पर्श करते—