वराहपुराणम्

तपः कृत्वा चिरं कालं पालयाम्यखिलं जगत् । एवमुद्दिश्य पञ्चाग्निं साधयामास भामिनी ।। ९५.

दीर्घ काळ कठोर तप करून तिने संपूर्ण जगाचे पालन केले. अशा प्रकारे त्या तेजस्विनीने पंचाग्नि साधना साधली.

तस्याः कालान्तरे देव्यास्तपन्त्यास्तप उत्तमम् । रुरुर्नाम महातेजा ब्रह्मदत्तवरोऽसुरः ।। ९५.

त्या देवी जेव्हा श्रेष्ठ तप करत होती, तेव्हा दुसऱ्या वेळी रुरु नावाचा, ब्रह्मदेवाचा वर मिळवलेला, तेजस्वी असुर होता.

समुद्रमध्ये रत्नाढ्यं पुरमस्ति महावनम् । तत्र राजा स दैत्येन्द्रः सर्वदेवभयंकरः ।। ९५.

समुद्राच्या मध्यभागी रत्नांनी समृद्ध असे एक नगर आणि मोठे वन होते. तिथे तो दैत्यराज सर्व देवांना भयभीत करणारा राज्य करत होता.

अनेकशतसाहस्त्रकोटिकोटिशतोत्तरैः । असुरैरन्वितः श्रीमान् द्वितीयो नमुचिर्यथा ।। ९५.

असंख्य लाखो, कोट्यवधी आणि शेकडो कोटी असुरांसह तो तेजस्वी दैत्यराज दुसऱ्या नमुचिसारखा होता.

कालेन महता चासौ लोकपालपुराण्यथ । जिगीषुः सैन्यसंवीतो देवैर्भयमरोचयत् ।। ९५.

कालांतराने, मोठ्या सैन्याने वेढलेला तो दैत्यराज सर्व लोकपालांच्या प्राचीन नगरी जिंकण्याची इच्छा करू लागला आणि देवांना भीती वाटू लागली.

उत्तिष्ठतस्तस्य महासुरस्य समुद्रतोयं ववृधेऽतिमात्रम् । अनेकनक्रग्रहमीनजुष्ट - माप्लावयत् पर्वतसानुदेशान् ।। ९५.

त्या महाबलवान असुराच्या उठण्याने समुद्राचं पाणी फारच वाढलं आणि अनेक मगर, मासे, शार्क यांनी गजबजलेल्या त्या पाण्याने पर्वतांच्या उतारांवर पूर आला.

अन्तः स्थितानेकसुरारिसंघं विचित्रचर्मायुधचित्रशोभम् । भीमं बलं बलिनं चारुयोधं विनिर्ययौ सिन्धुजलाद् विशालम् ।। ९५.

त्या समुद्राच्या पाण्यातून विविध कवच आणि शस्त्रांनी सजलेली, असंख्य देवद्वेष्ट्या असुरांनी भरलेली, मोठी आणि बलवान अशी एक भयंकर आणि सुंदर सेना बाहेर आली.

तत्र द्विपा दैत्यवरैरुपेता समानघण्टासुसमूहयुक्ताः । विनिर्ययुः स्वाकृतिभीषणानि समन्तमुच्चैः खलु दर्शयन्तः ।। ९५.

तेथे, दैत्यश्रेष्ठांनी भरलेली, मोठ्या घंटांच्या गजराने गूंजणारी आणि स्वतःच्या भीषण रूपांनी भयंकर वाटणारी बेटे सर्व बाजूंनी मोठ्या गर्जनेने बाहेर आली.

अश्वास्तथा काञ्चनपीडनद्धा रोहीतमत्स्यैः समतां जलान्तः । व्यवस्थितास्ते सममेव तूर्णं विनिर्ययुः लक्षशः कोटिशश्च ।। ९५.

सोन्याच्या अलंकारांनी सजलेले, पाण्यात लाल मास्यांसारखे दिसणारे घोडे तयार उभे होते आणि ते लाखोंच्या, कोट्यवधी संख्येने वेगाने बाहेर पडले.

रथा रविस्यन्दनतुल्यवेगाः सुचक्रदण्डाक्षत्रिवेणुयुक्ताः । सुशस्त्रयन्त्राः परिपीडिताङ्गा - श्चलत्पताकास्त्वरितं विशङ्काः ।। ९५.

सूर्याच्या रथासारख्या वेगवान, उत्तम चाक, दांडे आणि त्रिवेणी असलेले, उत्तम शस्त्रांनी सजलेले, योद्ध्यांनी भरलेले आणि फडकणाऱ्या पताका असलेले रथ शंका न करता जलदपणे निघाले.

तथैव योधाः स्थगितेतरेतरा - स्तितीर्षवः प्रवरास्तूर्णपाणयः । रणे रणे लब्धजयाः प्रहारिणो विरेजुरुच्चैरसुरानुगा भृशम् ।। ९५.

त्याचप्रमाणे, एकमेकांना झाकून उभे असलेले, पुढे जाण्यास उत्सुक, श्रेष्ठ आणि जलद हात असलेले, युद्धात वारंवार विजय मिळवणारे, असुरांचे अनुयायी योद्धे तेजाने उजळून निघाले.

देवेषु चैव भग्नेषु विनिर्गत्य जलात् ततः । चतुरङ्गबलोपेतः प्रायादिन्द्रपुरं प्रति ।। ९५.

देव पराभूत झाल्यावर, चतु:अंग सेना पाण्यातून बाहेर आली आणि इंद्राच्या नगरीकडे निघाली.

युयोध च सूरैः सार्द्धं रुरुर्दैत्यपतिस्तथा । मुद्गरैर्मुशलैः शूलैः शरैर्दण्डायुधैस्तथा । जघ्नुर्दैत्याः सुरान् संख्ये सुराश्चैव तथाऽसुरान् ।। ९५.

दैत्यांचा राजा रुरू आपल्या वीरांसह गदा, मुसळ, भाले, बाण आणि काठ्यांच्या शस्त्रांनी युद्ध करू लागला. त्या युद्धात दैत्यांनी देवांवर हल्ला केला आणि देवांनीही असुरांवर प्रतिहल्ला केला.

एवं क्षणमथो युद्धं तदा देवाः सवासवाः । असुरैर्निर्जिताः सद्यो दुद्रुवुर्विमुखा भृशम् ।। ९५.

अशा प्रकारे, थोड्या वेळातच, इंद्रासह सर्व देव असुरांकडून पराभूत होऊन मोठ्या घाईने पळाले.

देवेषु चैव भग्नेषु विद्रुतेषु विशेषतः । असुरः सर्वदेवानामन्वधावत वीर्यवान् ।। ९५.

देव पराभूत होऊन विशेषतः पांगले असताना, तो बलवान असुर सर्व देवांचा पाठलाग करू लागला.

ततो देवगणाः सर्वे द्रवन्तो भयविह्वलाः । नीलं गिरिवरं जग्मुर्यत्र देवी व्यवस्थिता ।। ९५.

मग सर्व देवगण घाबरून आणि पळत निघाले आणि जिथे देवी होती त्या निळ्या महान पर्वताकडे गेले.

ौद्री तपोरता देवी तामसी शक्तिरुत्तमा । संहारकारिणी देवी कालरात्रीति तां विदुः ।। ९५.

ती देवी, तपश्चर्येला वाहिलेली, तामसी आणि श्रेष्ठ शक्तीची, संहार करणारी आहे; तिला काळरात्री म्हणून ओळखतात.

सा दृष्ट्वा तान् तदा देवान् भयत्रस्तान् विचेतसः । मा भैष्टेत्युच्चकैर्देवी तानुवाच सुरोत्तमान् ।। ९५.

त्या वेळी देवीने भयाने घाबरलेल्या आणि गोंधळलेल्या देवांना पाहून मोठ्या आवाजात सांगितले, 'घाबरू नका.'

देव्युवाच । किमियं व्याकुला देवा गतिर्व उपलक्ष्यते । कथयध्वं द्रुतं देवाः सर्वथा भयकारणम् ।। ९५.

देवी म्हणाली: 'देवांनो, तुम्ही इतके व्याकुळ का आहात? कोणता धोका समोर दिसतोय? लवकर सांगा, तुमच्या भीतीचं कारण काय आहे?'

देवा ऊचुः । अयमायाति दैत्येन्द्रो रुरुर्भीमपराक्रमः । एतस्य भीतान् रक्षस्व त्वं देवान् परमेश्वरि ।। ९५.

देव म्हणाले: 'हा दैत्यांचा राजा रुरू, प्रचंड पराक्रमी, येत आहे. आम्ही घाबरलो आहोत, हे परमेश्वरी, आम्हा देवांचे रक्षण कर.'

एवमुक्ता तदा देवैर्देवी भीमपराक्रमा । जहास परया प्रीत्या देवानां पुरतः शुभा ।। ९५.

देवांनी असे म्हटल्यावर, ती भयंकर पराक्रमी आणि सुंदर देवी, देवांसमोर मोठ्या आनंदाने हसली.

तस्या हसन्त्या वक्त्रात् तु बह्व्यो देव्यो विनिर्ययुः । याभिर्विश्वमिदं व्याप्तं विकृताभिरनेकशः ।। ९५.

ती देवी हसताना तिच्या मुखातून अनेक देव्या बाहेर आल्या, ज्यांनी विविध भयंकर रूपे धारण करून हे संपूर्ण विश्व व्यापले.

पाशाङ्कुशधराः सर्वाः सर्वाः पीनपयोधराः । सर्वाः शूलधरा भीमाः सर्वाश्चापधराः शुभाः ।। ९५.

त्या सर्व देवींच्या हातात पाश आणि अंकुश होते, सर्वजणी उन्नत वक्षस्थळाच्या, भाले धारण करणाऱ्या, भयंकर आणि सुंदर धनुर्धारी होत्या.

ताः सर्वाः कोटिशो देव्यस्तां देवीं वेष्ट्य संस्थिताः । युयुधुदर्निवैः सार्द्धं बद्धतूणा महाबलाः । क्षणेन दानवबलं तत्सर्वं निहतं तु तैः ।। ९५.

त्या सर्व देवींनी, कोट्यावधी संख्येने, त्या मुख्य देवीला वेढा घातला आणि त्या एकत्र उभ्या राहिल्या. त्या सर्वांनी धनुष्ये हाती घेऊन, मोठ्या ताकदीने, दानवांच्या सैन्याशी युद्ध केले. क्षणातच त्या सर्व देवींनी दानवांचे सैन्य पूर्णपणे नष्ट केले.

देवाश्च सर्वे संयत्ता युयुधुर्दानवं बलम् । आदित्या वसवो रुद्रा विश्वेदेवास्तथाश्विनौ । सर्वे शस्त्राणि संगृह्य युयुधुर्दानवं बलम् ।। ९५.

सर्व देवतांनी एकत्र येऊन दानवांच्या सैन्याशी युद्ध केले. आदित्य, वसु, रुद्र, विश्वेदेव आणि अश्विनी हे सर्व शस्त्र घेऊन त्या दानव सैन्याशी लढले.

कालरात्र्या बलं यच्च यच्च देवबलं महत् । तत्सर्वं दानवबलमनयद् यमसादनम् ।। ९५.

कालरात्रीचे आणि देवतांचे जेवढे सामर्थ्य होते, ते सगळेच दानवांच्या सैन्यावर वज्रासारखे कोसळले आणि त्यांना यमाच्या घरात पोहोचवले.

एक एव महादैत्यो रुरुस्तस्थौ महामृधे । स च मायां महारौद्रीं रौरवीं विससर्ज ह ।। ९५.

त्या प्रचंड युद्धात फक्त एकच मोठा दानव, रुरू, उभा राहिला. त्याने अत्यंत भयंकर आणि भीतीदायक मायाजाळ निर्माण केले.

सा माया ववृधे भीमा सर्वदेवप्रमोहिनी । तया तु मोहिता देवाः सद्यो निद्रां तु भेजिरे ।। ९५.

ती माया फार मोठी आणि भयंकर झाली, तिने सर्व देवतांना भ्रमित केले. त्या मायेमुळे सर्व देवता ताबडतोब झोपेत गेले.

देवी च त्रिशिखेनाजौ तं दैत्यं समताड्यत् । तया तु ताडितान्तस्य दैत्यस्य शुभलोचने । चर्ममुण्डे उभे सम्यक् पृथग्भूते बभूवतुः ।। ९५.

पण देवीने रणांगणात त्रिशूळाने त्या दानवावर प्रहार केला. तिच्या प्रहाराने त्या दानवाच्या अंगातून दोन जिवंत रूपे—चर्म आणि मुंड—वेगवेगळी बाहेर आली.