वराहपुराणम्

सर्वदेवरहस्यानां सर्वसत्त्ववतां शुभे । त्वमेव शरणं देवि विद्येऽविद्ये श्रियेऽम्बिके । विरूपाक्षि तथा क्षान्ति क्षोभितान्तर्जलेऽविले ।। ९४.

सर्व देवांच्या रहस्यांची जाणणारी, सर्व सत्त्वांमध्ये अवतरलेली शुभे, हे देवी, ज्ञान-अज्ञान, श्री आणि अंबिका, तूच आमचे आश्रय आहेस. विचित्र डोळ्यांची, सहनशील, अंतःकरणातील अस्थिर जलात लपलेली आहेस.

नमोऽस्तु ते महादेवि नमोऽस्तु परमेश्वरि । नमस्ते सर्वदेवानां भावनित्येऽक्षयेऽव्यये ।। ९४.

तुला नमस्कार असो, हे महादेवी. तुला नमस्कार असो, हे परमेच्छवरी. सर्व देवांमध्ये सदैव राहणारी, अक्षय, अविनाशी तुला नमस्कार असो.

शरणं त्वां प्रपद्यन्ते ये देवि परमेश्वरि । न तेषां जायते किञ्चिदशुभं रणसङ्कटे ।। ९४.

हे देवी, परमेच्छवरी, जे तुझ्या चरणी शरण येतात, त्यांना युद्धाच्या संकटात कधीच अशुभ घडत नाही.

यश्च व्याघ्रभये घोरे चौरराजभये तथा । स्तबवमेनं सदा देवि पठिष्यति यतात्मवान् ।। ९४.

जो कोणी वाघाच्या भीतीत किंवा चोरराजाच्या भीतीत असताना, हे देवी, नेहमी आत्मसंयमाने हा स्तोत्र पाठ करतो—

निगडस्थोऽपि यो देवि त्वां स्मरिष्यति मानवः । सोऽपि बन्धैर्विमुक्तस्ते सुसुखं वसते सुखी ।। ९४.

जो माणूस बेड्यांत बांधलेला असूनही, हे देवी, तुझी आठवण काढतो, तोही बंधनातून मुक्त होतो आणि सुखाने, आनंदाने राहतो.

श्रीवराह उवाच । एवं स्तुता तदा देवी देवैः प्रणतिपूर्वकम् । उवाच देवान् सुश्रोणी वृणुध्वं वरमुत्तमम् ।। ९४.

श्रीवराह म्हणाले: त्या वेळी देवांनी नम्रतेने स्तुती केल्यावर, सुंदर कटिप्रदेश असलेल्या देवीने देवांना सांगितले, 'तुम्ही सर्वोच्च वर मागा.'

देवा ऊचुः । देवि स्तोत्रमिदं ये हि पठिष्यन्ति तवानघे । सर्वकामसमापन्नान् कुरु देवि स नो वरः ।। ९४.

देवांनी म्हणाले: हे निष्पाप देवी, जो कोणी तुझा हा स्तोत्र पाठ करेल, त्याच्या सर्व इच्छा पूर्ण कराव्यात, हाच आम्हाला वर दे.

एवमस्त्विति तान् देवानुक्त्वा देवी पराऽपरा । विससर्ज ततो देवान् स्वयं तत्रैव संस्थिता ।। ९४.

'तसेच होवो' असे सांगून, परात्पर देवीने देवांना परत पाठवले आणि ती स्वतः तिथेच राहिली.

एतद् द्वितीयं यो जन्म वेद देव्या धराधरे । स वीतशोको विरजाः पदं गच्छत्यनामयम् ।। ९४.

जो कोणी या देवीचे पृथ्वीवरील दुसरे जन्म जाणतो, तो शोकमुक्त, निर्मळ होतो आणि दुःखरहित स्थिती प्राप्त करतो.

श्रीवराह उवाच । या सा नीलगिरिं याता तपसे धृतमानसा । रौद्री तमोद्भवा शक्तिस्तस्याः श्रृणु धरे व्रतम् ।। ९५.

श्रीवराह म्हणाले: जी देवी नीलगिरी पर्वतावर तपासाठी गेली, कठोर मनाने, रौद्र आणि अंधकारातून जन्मलेली — हे धरित्री, तिच्या शक्तीचे व्रत ऐक.

तपः कृत्वा चिरं कालं पालयाम्यखिलं जगत् । एवमुद्दिश्य पञ्चाग्निं साधयामास भामिनी ।। ९५.

दीर्घ काळ कठोर तप करून तिने संपूर्ण जगाचे पालन केले. अशा प्रकारे त्या तेजस्विनीने पंचाग्नि साधना साधली.

तस्याः कालान्तरे देव्यास्तपन्त्यास्तप उत्तमम् । रुरुर्नाम महातेजा ब्रह्मदत्तवरोऽसुरः ।। ९५.

त्या देवी जेव्हा श्रेष्ठ तप करत होती, तेव्हा दुसऱ्या वेळी रुरु नावाचा, ब्रह्मदेवाचा वर मिळवलेला, तेजस्वी असुर होता.

समुद्रमध्ये रत्नाढ्यं पुरमस्ति महावनम् । तत्र राजा स दैत्येन्द्रः सर्वदेवभयंकरः ।। ९५.

समुद्राच्या मध्यभागी रत्नांनी समृद्ध असे एक नगर आणि मोठे वन होते. तिथे तो दैत्यराज सर्व देवांना भयभीत करणारा राज्य करत होता.

अनेकशतसाहस्त्रकोटिकोटिशतोत्तरैः । असुरैरन्वितः श्रीमान् द्वितीयो नमुचिर्यथा ।। ९५.

असंख्य लाखो, कोट्यवधी आणि शेकडो कोटी असुरांसह तो तेजस्वी दैत्यराज दुसऱ्या नमुचिसारखा होता.

कालेन महता चासौ लोकपालपुराण्यथ । जिगीषुः सैन्यसंवीतो देवैर्भयमरोचयत् ।। ९५.

कालांतराने, मोठ्या सैन्याने वेढलेला तो दैत्यराज सर्व लोकपालांच्या प्राचीन नगरी जिंकण्याची इच्छा करू लागला आणि देवांना भीती वाटू लागली.

उत्तिष्ठतस्तस्य महासुरस्य समुद्रतोयं ववृधेऽतिमात्रम् । अनेकनक्रग्रहमीनजुष्ट - माप्लावयत् पर्वतसानुदेशान् ।। ९५.

त्या महाबलवान असुराच्या उठण्याने समुद्राचं पाणी फारच वाढलं आणि अनेक मगर, मासे, शार्क यांनी गजबजलेल्या त्या पाण्याने पर्वतांच्या उतारांवर पूर आला.

अन्तः स्थितानेकसुरारिसंघं विचित्रचर्मायुधचित्रशोभम् । भीमं बलं बलिनं चारुयोधं विनिर्ययौ सिन्धुजलाद् विशालम् ।। ९५.

त्या समुद्राच्या पाण्यातून विविध कवच आणि शस्त्रांनी सजलेली, असंख्य देवद्वेष्ट्या असुरांनी भरलेली, मोठी आणि बलवान अशी एक भयंकर आणि सुंदर सेना बाहेर आली.

तत्र द्विपा दैत्यवरैरुपेता समानघण्टासुसमूहयुक्ताः । विनिर्ययुः स्वाकृतिभीषणानि समन्तमुच्चैः खलु दर्शयन्तः ।। ९५.

तेथे, दैत्यश्रेष्ठांनी भरलेली, मोठ्या घंटांच्या गजराने गूंजणारी आणि स्वतःच्या भीषण रूपांनी भयंकर वाटणारी बेटे सर्व बाजूंनी मोठ्या गर्जनेने बाहेर आली.

अश्वास्तथा काञ्चनपीडनद्धा रोहीतमत्स्यैः समतां जलान्तः । व्यवस्थितास्ते सममेव तूर्णं विनिर्ययुः लक्षशः कोटिशश्च ।। ९५.

सोन्याच्या अलंकारांनी सजलेले, पाण्यात लाल मास्यांसारखे दिसणारे घोडे तयार उभे होते आणि ते लाखोंच्या, कोट्यवधी संख्येने वेगाने बाहेर पडले.

रथा रविस्यन्दनतुल्यवेगाः सुचक्रदण्डाक्षत्रिवेणुयुक्ताः । सुशस्त्रयन्त्राः परिपीडिताङ्गा - श्चलत्पताकास्त्वरितं विशङ्काः ।। ९५.

सूर्याच्या रथासारख्या वेगवान, उत्तम चाक, दांडे आणि त्रिवेणी असलेले, उत्तम शस्त्रांनी सजलेले, योद्ध्यांनी भरलेले आणि फडकणाऱ्या पताका असलेले रथ शंका न करता जलदपणे निघाले.

तथैव योधाः स्थगितेतरेतरा - स्तितीर्षवः प्रवरास्तूर्णपाणयः । रणे रणे लब्धजयाः प्रहारिणो विरेजुरुच्चैरसुरानुगा भृशम् ।। ९५.

त्याचप्रमाणे, एकमेकांना झाकून उभे असलेले, पुढे जाण्यास उत्सुक, श्रेष्ठ आणि जलद हात असलेले, युद्धात वारंवार विजय मिळवणारे, असुरांचे अनुयायी योद्धे तेजाने उजळून निघाले.

देवेषु चैव भग्नेषु विनिर्गत्य जलात् ततः । चतुरङ्गबलोपेतः प्रायादिन्द्रपुरं प्रति ।। ९५.

देव पराभूत झाल्यावर, चतु:अंग सेना पाण्यातून बाहेर आली आणि इंद्राच्या नगरीकडे निघाली.

युयोध च सूरैः सार्द्धं रुरुर्दैत्यपतिस्तथा । मुद्गरैर्मुशलैः शूलैः शरैर्दण्डायुधैस्तथा । जघ्नुर्दैत्याः सुरान् संख्ये सुराश्चैव तथाऽसुरान् ।। ९५.

दैत्यांचा राजा रुरू आपल्या वीरांसह गदा, मुसळ, भाले, बाण आणि काठ्यांच्या शस्त्रांनी युद्ध करू लागला. त्या युद्धात दैत्यांनी देवांवर हल्ला केला आणि देवांनीही असुरांवर प्रतिहल्ला केला.

एवं क्षणमथो युद्धं तदा देवाः सवासवाः । असुरैर्निर्जिताः सद्यो दुद्रुवुर्विमुखा भृशम् ।। ९५.

अशा प्रकारे, थोड्या वेळातच, इंद्रासह सर्व देव असुरांकडून पराभूत होऊन मोठ्या घाईने पळाले.

देवेषु चैव भग्नेषु विद्रुतेषु विशेषतः । असुरः सर्वदेवानामन्वधावत वीर्यवान् ।। ९५.

देव पराभूत होऊन विशेषतः पांगले असताना, तो बलवान असुर सर्व देवांचा पाठलाग करू लागला.

ततो देवगणाः सर्वे द्रवन्तो भयविह्वलाः । नीलं गिरिवरं जग्मुर्यत्र देवी व्यवस्थिता ।। ९५.

मग सर्व देवगण घाबरून आणि पळत निघाले आणि जिथे देवी होती त्या निळ्या महान पर्वताकडे गेले.

ौद्री तपोरता देवी तामसी शक्तिरुत्तमा । संहारकारिणी देवी कालरात्रीति तां विदुः ।। ९५.

ती देवी, तपश्चर्येला वाहिलेली, तामसी आणि श्रेष्ठ शक्तीची, संहार करणारी आहे; तिला काळरात्री म्हणून ओळखतात.

सा दृष्ट्वा तान् तदा देवान् भयत्रस्तान् विचेतसः । मा भैष्टेत्युच्चकैर्देवी तानुवाच सुरोत्तमान् ।। ९५.

त्या वेळी देवीने भयाने घाबरलेल्या आणि गोंधळलेल्या देवांना पाहून मोठ्या आवाजात सांगितले, 'घाबरू नका.'

देव्युवाच । किमियं व्याकुला देवा गतिर्व उपलक्ष्यते । कथयध्वं द्रुतं देवाः सर्वथा भयकारणम् ।। ९५.

देवी म्हणाली: 'देवांनो, तुम्ही इतके व्याकुळ का आहात? कोणता धोका समोर दिसतोय? लवकर सांगा, तुमच्या भीतीचं कारण काय आहे?'