वराहपुराणम्

एवं वर्षहस्त्राणि दश तस्य तया सह । दिव्यानि विगतानि स्युर्युध्यतस्तस्य शोभने । बभ्राम सकलं त्वाजौ ब्रह्माण्डं भीतमानसम् ।। ९४.

असं करत करत, दहा हजार दिव्य वर्षं तो तिच्याशी लढत राहिला. संपूर्ण रणांगणात तो घाबरलेल्या मनाने भटकत होता.

ततः कालेन महता शतश्रृङ्गे महागिरौ । पद्भ्यामाक्रम्य शूलेन निहतो दैत्यसत्तमः ।। ९४.

खूप काळानंतर, शंभर शिखर असलेल्या मोठ्या पर्वतावर, देवीने पायांनी दाबून त्रिशूळाने त्या श्रेष्ठ दैत्याचा वध केला.

शिरश्चिच्छेद खङ्गेन तत्र चान्तःस्थितः पुमान् । निर्गत्य विगतः स्वर्गं देव्याः शस्त्रनिपातनात् ।। ९४.

तिथे तिने तलवारीने त्याचं डोकं छाटलं; आतला पुरुष बाहेर पडून, देवीच्या शस्त्रांच्या प्रहाराने, स्वर्गात गेला.

ततो देवगणाः सर्वे महिषं वीक्ष्य निर्जितम् । सब्रह्मका स्तुतिं चक्रुर्देव्यास्तुष्टेन चेतसा ।। ९४.

मग सर्व देवगण, ब्रह्मासह, महिषाचा पराभव पाहून, आनंदित मनाने देवीची स्तुती करू लागले.

देवा ऊचुः । नमो देवि महाभागे गम्भीरे भीमदर्शने । जयस्थे स्थितिसिद्धान्ते त्रिनेत्रे विश्वतोमुखि ।। ९४.

देव म्हणाले: 'नमस्कार देवी, तू महाभाग्यवती, गूढ आणि भयंकर स्वरूपाची आहेस; विजयी, स्थितीच्या तत्त्वात स्थिर, तीन डोळ्यांची, सर्वदिशांना तोंड असलेली.'

विद्याविद्ये जये याज्ये महिषासुरमर्दिनि । सर्वगे सर्वदेवेशि विश्वरूपिणि वैष्णवि ।। ९४.

'विद्या आणि अविद्येत, विजयात आणि यज्ञात, महिषासुराचा वध करणारी; सर्वत्र व्यापलेली, सर्व देवांची अधिष्ठात्री, विश्वरूपिणी, वैष्णवी.'

वीतशोके ध्रुवे देवि पद्मपत्रशुभेक्षणे । शुद्धसत्त्वव्रतस्थे च चण्डरूपे विभावरि ।। ९४.

'शोकमुक्त, अचल, देवी, कमळाच्या पानासारख्या सुंदर डोळ्यांची; शुद्ध सत्त्व आणि व्रतामध्ये स्थित, चंडरूप आणि तेजस्विनी.'

ऋद्धिसिद्धिप्रदे देवि विद्येऽविद्येऽमृते शिवे । शांकरी वैष्णवी ब्राह्मी सर्वदेवनमस्कृते ।। ९४.

हे देवी, तू समृद्धी आणि सिद्धी देणारी आहेस, ज्ञान आणि अज्ञान, अमृत आणि मंगल देणारी आहेस. शांकरि, वैष्णवी, ब्राह्मी, सर्व देवांनी वंदन केलेली तूच आहेस.

घण्टाहस्ते त्रिशूलास्त्रे महामहिषमर्दिनि । उग्ररूपे विरूपाक्षि महामायेऽमृतस्त्रवे ।। ९४.

तुझ्या हातात घंटा आणि त्रिशूळ आहे, तू महिषासुराचा संहार करणारी आहेस. तुझा रूप भयंकर आहे, डोळे विचित्र आहेत, तू महान मायावी आणि अमृताचा स्त्रोत आहेस.

सर्वसत्त्वहिते देवि सर्वसत्त्वमये ध्रुवे । विद्यापुराणशिल्पानां जननी भूतधारिणी ।। ९४.

हे देवी, तू सर्व जीवांची कल्याणकारी आहेस, सर्व सत्त्वांची मूर्ती आहेस, अचल आहेस. ज्ञान, पुराणे आणि कलांचा जन्म देणारी, सर्व भूतांचे आधार आहेस.

सर्वदेवरहस्यानां सर्वसत्त्ववतां शुभे । त्वमेव शरणं देवि विद्येऽविद्ये श्रियेऽम्बिके । विरूपाक्षि तथा क्षान्ति क्षोभितान्तर्जलेऽविले ।। ९४.

सर्व देवांच्या रहस्यांची जाणणारी, सर्व सत्त्वांमध्ये अवतरलेली शुभे, हे देवी, ज्ञान-अज्ञान, श्री आणि अंबिका, तूच आमचे आश्रय आहेस. विचित्र डोळ्यांची, सहनशील, अंतःकरणातील अस्थिर जलात लपलेली आहेस.

नमोऽस्तु ते महादेवि नमोऽस्तु परमेश्वरि । नमस्ते सर्वदेवानां भावनित्येऽक्षयेऽव्यये ।। ९४.

तुला नमस्कार असो, हे महादेवी. तुला नमस्कार असो, हे परमेच्छवरी. सर्व देवांमध्ये सदैव राहणारी, अक्षय, अविनाशी तुला नमस्कार असो.

शरणं त्वां प्रपद्यन्ते ये देवि परमेश्वरि । न तेषां जायते किञ्चिदशुभं रणसङ्कटे ।। ९४.

हे देवी, परमेच्छवरी, जे तुझ्या चरणी शरण येतात, त्यांना युद्धाच्या संकटात कधीच अशुभ घडत नाही.

यश्च व्याघ्रभये घोरे चौरराजभये तथा । स्तबवमेनं सदा देवि पठिष्यति यतात्मवान् ।। ९४.

जो कोणी वाघाच्या भीतीत किंवा चोरराजाच्या भीतीत असताना, हे देवी, नेहमी आत्मसंयमाने हा स्तोत्र पाठ करतो—

निगडस्थोऽपि यो देवि त्वां स्मरिष्यति मानवः । सोऽपि बन्धैर्विमुक्तस्ते सुसुखं वसते सुखी ।। ९४.

जो माणूस बेड्यांत बांधलेला असूनही, हे देवी, तुझी आठवण काढतो, तोही बंधनातून मुक्त होतो आणि सुखाने, आनंदाने राहतो.

श्रीवराह उवाच । एवं स्तुता तदा देवी देवैः प्रणतिपूर्वकम् । उवाच देवान् सुश्रोणी वृणुध्वं वरमुत्तमम् ।। ९४.

श्रीवराह म्हणाले: त्या वेळी देवांनी नम्रतेने स्तुती केल्यावर, सुंदर कटिप्रदेश असलेल्या देवीने देवांना सांगितले, 'तुम्ही सर्वोच्च वर मागा.'

देवा ऊचुः । देवि स्तोत्रमिदं ये हि पठिष्यन्ति तवानघे । सर्वकामसमापन्नान् कुरु देवि स नो वरः ।। ९४.

देवांनी म्हणाले: हे निष्पाप देवी, जो कोणी तुझा हा स्तोत्र पाठ करेल, त्याच्या सर्व इच्छा पूर्ण कराव्यात, हाच आम्हाला वर दे.

एवमस्त्विति तान् देवानुक्त्वा देवी पराऽपरा । विससर्ज ततो देवान् स्वयं तत्रैव संस्थिता ।। ९४.

'तसेच होवो' असे सांगून, परात्पर देवीने देवांना परत पाठवले आणि ती स्वतः तिथेच राहिली.

एतद् द्वितीयं यो जन्म वेद देव्या धराधरे । स वीतशोको विरजाः पदं गच्छत्यनामयम् ।। ९४.

जो कोणी या देवीचे पृथ्वीवरील दुसरे जन्म जाणतो, तो शोकमुक्त, निर्मळ होतो आणि दुःखरहित स्थिती प्राप्त करतो.

श्रीवराह उवाच । या सा नीलगिरिं याता तपसे धृतमानसा । रौद्री तमोद्भवा शक्तिस्तस्याः श्रृणु धरे व्रतम् ।। ९५.

श्रीवराह म्हणाले: जी देवी नीलगिरी पर्वतावर तपासाठी गेली, कठोर मनाने, रौद्र आणि अंधकारातून जन्मलेली — हे धरित्री, तिच्या शक्तीचे व्रत ऐक.

तपः कृत्वा चिरं कालं पालयाम्यखिलं जगत् । एवमुद्दिश्य पञ्चाग्निं साधयामास भामिनी ।। ९५.

दीर्घ काळ कठोर तप करून तिने संपूर्ण जगाचे पालन केले. अशा प्रकारे त्या तेजस्विनीने पंचाग्नि साधना साधली.

तस्याः कालान्तरे देव्यास्तपन्त्यास्तप उत्तमम् । रुरुर्नाम महातेजा ब्रह्मदत्तवरोऽसुरः ।। ९५.

त्या देवी जेव्हा श्रेष्ठ तप करत होती, तेव्हा दुसऱ्या वेळी रुरु नावाचा, ब्रह्मदेवाचा वर मिळवलेला, तेजस्वी असुर होता.

समुद्रमध्ये रत्नाढ्यं पुरमस्ति महावनम् । तत्र राजा स दैत्येन्द्रः सर्वदेवभयंकरः ।। ९५.

समुद्राच्या मध्यभागी रत्नांनी समृद्ध असे एक नगर आणि मोठे वन होते. तिथे तो दैत्यराज सर्व देवांना भयभीत करणारा राज्य करत होता.

अनेकशतसाहस्त्रकोटिकोटिशतोत्तरैः । असुरैरन्वितः श्रीमान् द्वितीयो नमुचिर्यथा ।। ९५.

असंख्य लाखो, कोट्यवधी आणि शेकडो कोटी असुरांसह तो तेजस्वी दैत्यराज दुसऱ्या नमुचिसारखा होता.

कालेन महता चासौ लोकपालपुराण्यथ । जिगीषुः सैन्यसंवीतो देवैर्भयमरोचयत् ।। ९५.

कालांतराने, मोठ्या सैन्याने वेढलेला तो दैत्यराज सर्व लोकपालांच्या प्राचीन नगरी जिंकण्याची इच्छा करू लागला आणि देवांना भीती वाटू लागली.

उत्तिष्ठतस्तस्य महासुरस्य समुद्रतोयं ववृधेऽतिमात्रम् । अनेकनक्रग्रहमीनजुष्ट - माप्लावयत् पर्वतसानुदेशान् ।। ९५.

त्या महाबलवान असुराच्या उठण्याने समुद्राचं पाणी फारच वाढलं आणि अनेक मगर, मासे, शार्क यांनी गजबजलेल्या त्या पाण्याने पर्वतांच्या उतारांवर पूर आला.

अन्तः स्थितानेकसुरारिसंघं विचित्रचर्मायुधचित्रशोभम् । भीमं बलं बलिनं चारुयोधं विनिर्ययौ सिन्धुजलाद् विशालम् ।। ९५.

त्या समुद्राच्या पाण्यातून विविध कवच आणि शस्त्रांनी सजलेली, असंख्य देवद्वेष्ट्या असुरांनी भरलेली, मोठी आणि बलवान अशी एक भयंकर आणि सुंदर सेना बाहेर आली.

तत्र द्विपा दैत्यवरैरुपेता समानघण्टासुसमूहयुक्ताः । विनिर्ययुः स्वाकृतिभीषणानि समन्तमुच्चैः खलु दर्शयन्तः ।। ९५.

तेथे, दैत्यश्रेष्ठांनी भरलेली, मोठ्या घंटांच्या गजराने गूंजणारी आणि स्वतःच्या भीषण रूपांनी भयंकर वाटणारी बेटे सर्व बाजूंनी मोठ्या गर्जनेने बाहेर आली.

अश्वास्तथा काञ्चनपीडनद्धा रोहीतमत्स्यैः समतां जलान्तः । व्यवस्थितास्ते सममेव तूर्णं विनिर्ययुः लक्षशः कोटिशश्च ।। ९५.

सोन्याच्या अलंकारांनी सजलेले, पाण्यात लाल मास्यांसारखे दिसणारे घोडे तयार उभे होते आणि ते लाखोंच्या, कोट्यवधी संख्येने वेगाने बाहेर पडले.