वराहपुराणम्

ततो यज्ञहनुर्नामा दैत्यो हस्तिस्वरूपवान् । उवाच भग्नमेतद्धि कुमारीभिः समन्ततः ।। ९४.

मग यज्ञहन् नावाचा, हत्तीच्या रूपातला दैत्य म्हणाला, 'या सगळ्या बाजूंनी कुमारिकांनीच आपल्याला हरवलं आहे.'

ततो दुद्राव महिषस्ताः कन्याः शुभलोचनाः । गदामादाय तरसा कन्या दुद्राव वेगवान् ।। ९४.

मग महिष त्या सुंदर डोळ्यांच्या कन्यांकडे धावला; त्याच वेळी एक कन्या गदा उचलून वेगाने त्याच्यावर तुटून पडली.

यत्र तिष्ठति सा देवी देवगन्धर्वपूजिता । तत्रैव सोऽसुरः प्रायाद् यत्र देवी व्यवस्थिता । सा च दृष्ट्वा तमायान्तं विंशद्धस्ता बभूव ह ।। ९४.

जिथे ती देवी उभी होती, जिची देव-गंधर्वांनी पूजा केली होती, तिथेच तो असुर गेला. देवीने त्याला येताना पाहिलं आणि ती वीस हातांची झाली.

धनुः खङ्गं तथा शक्तिं शरान् शूलं गदां तथा । परशुं डमरुं चैव तथा घण्टां विशालिनीम् । शतघ्नीं मुद्गरं घोरं भुशुण्डीं कुन्तमेव च ।। ९४.

तीने धनुष्य, तलवार, भाला, बाण, त्रिशूळ, गदा, कुऱ्हाड, डमरू, मोठी घंटा, शतघ्नी, भयंकर मल्ल, भुशुंडी आणि भाला असे शस्त्र उचलले.

मुसलं च तथा चक्रं भिन्दिपालं तथैव च । दण्डं पाशं ध्वजं चैव पद्मं चेति च विंशतिः ।। ९४.

तिने मुसळ, चक्र, भिंडिपाळ, दंड, दोर, ध्वज आणि कमळ असे मिळून वीस शस्त्र हातात घेतले.

भूत्वा विंशभुजा देवी सिंहमास्थाय दंशिता । सस्मार रुद्रं देवेशं रौद्रं संहारकारणम् ।। ९४.

वीस हातांची होऊन देवी सिंहावर बसली, ती अत्यंत भयंकर दिसत होती. तिने देवांचा स्वामी रुद्र, जो संहाराचा कारण आहे, त्याचा स्मरण केला.

ततो वृषध्वजः साक्षाद् रुद्रस्तत्रैव आययौ । तया प्रणम्य विज्ञप्तः सर्वान् दैत्यान् जयाम्यहम् ।। ९४.

मग वृषध्वज असलेला रुद्र स्वतः तिथे आला. देवीने त्याला वंदन करून सांगितले, 'मी सर्व दैत्यांना जिंकणार आहे.'

त्वयि सन्निधिमात्रे तु देवदेव सनातन । एवमुक्त्वाऽसुरान् सर्वान् जिगाय परमेश्वरी ।। ९४.

देवांचा सनातन स्वामी, तुझ्या फक्त उपस्थितीनेच, असं म्हणून परमेश्वरीने सर्व दैत्यांना हरवलं.

मुक्तवा तमेकं महिषं शेषं हत्वा तमभ्ययात् । यावद् देवी ततः साऽपि तां दृष्ट्वा सोऽपि दुद्रुवे ।। ९४.

महिषाला सोडून बाकी सर्वांना मारून, ती त्याच्याकडे गेली. देवीला पाहताच तोही पळून गेला.

क्वचिद् युध्यति दैत्येन्द्रः क्वचिच्चैव पलायति । क्वचित् पुनर्मृधं चक्रे क्वचित् पुनरुपारमत् ।। ९४.

कधी दैत्यराज लढत होता, कधी पळत होता; कधी पुन्हा युद्ध करत होता, तर कधी थांबत होता.

एवं वर्षहस्त्राणि दश तस्य तया सह । दिव्यानि विगतानि स्युर्युध्यतस्तस्य शोभने । बभ्राम सकलं त्वाजौ ब्रह्माण्डं भीतमानसम् ।। ९४.

असं करत करत, दहा हजार दिव्य वर्षं तो तिच्याशी लढत राहिला. संपूर्ण रणांगणात तो घाबरलेल्या मनाने भटकत होता.

ततः कालेन महता शतश्रृङ्गे महागिरौ । पद्भ्यामाक्रम्य शूलेन निहतो दैत्यसत्तमः ।। ९४.

खूप काळानंतर, शंभर शिखर असलेल्या मोठ्या पर्वतावर, देवीने पायांनी दाबून त्रिशूळाने त्या श्रेष्ठ दैत्याचा वध केला.

शिरश्चिच्छेद खङ्गेन तत्र चान्तःस्थितः पुमान् । निर्गत्य विगतः स्वर्गं देव्याः शस्त्रनिपातनात् ।। ९४.

तिथे तिने तलवारीने त्याचं डोकं छाटलं; आतला पुरुष बाहेर पडून, देवीच्या शस्त्रांच्या प्रहाराने, स्वर्गात गेला.

ततो देवगणाः सर्वे महिषं वीक्ष्य निर्जितम् । सब्रह्मका स्तुतिं चक्रुर्देव्यास्तुष्टेन चेतसा ।। ९४.

मग सर्व देवगण, ब्रह्मासह, महिषाचा पराभव पाहून, आनंदित मनाने देवीची स्तुती करू लागले.

देवा ऊचुः । नमो देवि महाभागे गम्भीरे भीमदर्शने । जयस्थे स्थितिसिद्धान्ते त्रिनेत्रे विश्वतोमुखि ।। ९४.

देव म्हणाले: 'नमस्कार देवी, तू महाभाग्यवती, गूढ आणि भयंकर स्वरूपाची आहेस; विजयी, स्थितीच्या तत्त्वात स्थिर, तीन डोळ्यांची, सर्वदिशांना तोंड असलेली.'

विद्याविद्ये जये याज्ये महिषासुरमर्दिनि । सर्वगे सर्वदेवेशि विश्वरूपिणि वैष्णवि ।। ९४.

'विद्या आणि अविद्येत, विजयात आणि यज्ञात, महिषासुराचा वध करणारी; सर्वत्र व्यापलेली, सर्व देवांची अधिष्ठात्री, विश्वरूपिणी, वैष्णवी.'

वीतशोके ध्रुवे देवि पद्मपत्रशुभेक्षणे । शुद्धसत्त्वव्रतस्थे च चण्डरूपे विभावरि ।। ९४.

'शोकमुक्त, अचल, देवी, कमळाच्या पानासारख्या सुंदर डोळ्यांची; शुद्ध सत्त्व आणि व्रतामध्ये स्थित, चंडरूप आणि तेजस्विनी.'

ऋद्धिसिद्धिप्रदे देवि विद्येऽविद्येऽमृते शिवे । शांकरी वैष्णवी ब्राह्मी सर्वदेवनमस्कृते ।। ९४.

हे देवी, तू समृद्धी आणि सिद्धी देणारी आहेस, ज्ञान आणि अज्ञान, अमृत आणि मंगल देणारी आहेस. शांकरि, वैष्णवी, ब्राह्मी, सर्व देवांनी वंदन केलेली तूच आहेस.

घण्टाहस्ते त्रिशूलास्त्रे महामहिषमर्दिनि । उग्ररूपे विरूपाक्षि महामायेऽमृतस्त्रवे ।। ९४.

तुझ्या हातात घंटा आणि त्रिशूळ आहे, तू महिषासुराचा संहार करणारी आहेस. तुझा रूप भयंकर आहे, डोळे विचित्र आहेत, तू महान मायावी आणि अमृताचा स्त्रोत आहेस.

सर्वसत्त्वहिते देवि सर्वसत्त्वमये ध्रुवे । विद्यापुराणशिल्पानां जननी भूतधारिणी ।। ९४.

हे देवी, तू सर्व जीवांची कल्याणकारी आहेस, सर्व सत्त्वांची मूर्ती आहेस, अचल आहेस. ज्ञान, पुराणे आणि कलांचा जन्म देणारी, सर्व भूतांचे आधार आहेस.

सर्वदेवरहस्यानां सर्वसत्त्ववतां शुभे । त्वमेव शरणं देवि विद्येऽविद्ये श्रियेऽम्बिके । विरूपाक्षि तथा क्षान्ति क्षोभितान्तर्जलेऽविले ।। ९४.

सर्व देवांच्या रहस्यांची जाणणारी, सर्व सत्त्वांमध्ये अवतरलेली शुभे, हे देवी, ज्ञान-अज्ञान, श्री आणि अंबिका, तूच आमचे आश्रय आहेस. विचित्र डोळ्यांची, सहनशील, अंतःकरणातील अस्थिर जलात लपलेली आहेस.

नमोऽस्तु ते महादेवि नमोऽस्तु परमेश्वरि । नमस्ते सर्वदेवानां भावनित्येऽक्षयेऽव्यये ।। ९४.

तुला नमस्कार असो, हे महादेवी. तुला नमस्कार असो, हे परमेच्छवरी. सर्व देवांमध्ये सदैव राहणारी, अक्षय, अविनाशी तुला नमस्कार असो.

शरणं त्वां प्रपद्यन्ते ये देवि परमेश्वरि । न तेषां जायते किञ्चिदशुभं रणसङ्कटे ।। ९४.

हे देवी, परमेच्छवरी, जे तुझ्या चरणी शरण येतात, त्यांना युद्धाच्या संकटात कधीच अशुभ घडत नाही.

यश्च व्याघ्रभये घोरे चौरराजभये तथा । स्तबवमेनं सदा देवि पठिष्यति यतात्मवान् ।। ९४.

जो कोणी वाघाच्या भीतीत किंवा चोरराजाच्या भीतीत असताना, हे देवी, नेहमी आत्मसंयमाने हा स्तोत्र पाठ करतो—

निगडस्थोऽपि यो देवि त्वां स्मरिष्यति मानवः । सोऽपि बन्धैर्विमुक्तस्ते सुसुखं वसते सुखी ।। ९४.

जो माणूस बेड्यांत बांधलेला असूनही, हे देवी, तुझी आठवण काढतो, तोही बंधनातून मुक्त होतो आणि सुखाने, आनंदाने राहतो.

श्रीवराह उवाच । एवं स्तुता तदा देवी देवैः प्रणतिपूर्वकम् । उवाच देवान् सुश्रोणी वृणुध्वं वरमुत्तमम् ।। ९४.

श्रीवराह म्हणाले: त्या वेळी देवांनी नम्रतेने स्तुती केल्यावर, सुंदर कटिप्रदेश असलेल्या देवीने देवांना सांगितले, 'तुम्ही सर्वोच्च वर मागा.'

देवा ऊचुः । देवि स्तोत्रमिदं ये हि पठिष्यन्ति तवानघे । सर्वकामसमापन्नान् कुरु देवि स नो वरः ।। ९४.

देवांनी म्हणाले: हे निष्पाप देवी, जो कोणी तुझा हा स्तोत्र पाठ करेल, त्याच्या सर्व इच्छा पूर्ण कराव्यात, हाच आम्हाला वर दे.

एवमस्त्विति तान् देवानुक्त्वा देवी पराऽपरा । विससर्ज ततो देवान् स्वयं तत्रैव संस्थिता ।। ९४.

'तसेच होवो' असे सांगून, परात्पर देवीने देवांना परत पाठवले आणि ती स्वतः तिथेच राहिली.

एतद् द्वितीयं यो जन्म वेद देव्या धराधरे । स वीतशोको विरजाः पदं गच्छत्यनामयम् ।। ९४.

जो कोणी या देवीचे पृथ्वीवरील दुसरे जन्म जाणतो, तो शोकमुक्त, निर्मळ होतो आणि दुःखरहित स्थिती प्राप्त करतो.