वराहपुराणम्

प्रणम्य देवीं सर्वेशीमुवाच च महातपाः । देवि देवैरहं प्रीतैः प्रेषितोऽस्मि तवान्तिकम् ।। ९४.

सर्वांच्या अधीश्वरी देवीला वंदन करून, त्या महान तपस्व्याने सांगितलं: देवी, देवांनी प्रसन्न होऊन मला तुझ्याकडे पाठवलं आहे.

विजिता देवि दैत्येन महिषाख्येन निर्जराः । त्वां गृहीतुं प्रयत्नं स कृतवान् देवि दैत्यराट् ।। ९४.

देवी, महिष नावाच्या दैत्याने अमर देवतांना जिंकून टाकलं आहे. त्या दैत्यराजाने तुला मिळवण्यासाठी प्रयत्न केले आहेत.

एवमुक्तोऽस्मि देवैस्त्वां बोधयामि वरानने । स्थिरीभूता महादेवि तं दैत्यं प्रतिघातय ।। ९४.

देवतांनी मला असंच सांगितलं, म्हणून मी तुला हे सांगतो, सुंदर मुखवाली देवी. आता, महादेवी, तू त्या दैत्याला ठामपणे विरोध कर.

उक्त्वैवान्तर्हितः सद्यो नारदः स्वेच्छया ययौ । देवी च कन्यास्ताः सर्वाः सन्नह्यन्तामुवाच ह ।। ९४.

असं म्हणून नारद क्षणात अदृश्य झाले. मग देवीने सर्व कुमारिकांना शस्त्रांनी सज्ज होण्याचा आदेश दिला.

ततः कन्या महाभागाः सर्वास्ता देविशासनात् । बभूवुर्घोररूपिण्यः खङ्गचर्मधनुर्धराः । संग्रामहेतोः संतस्थुर्दैत्यविध्वंसनाय ताः ।। ९४.

मग देवीच्या आज्ञेने त्या सर्व भाग्यवंत कुमारिका भयंकर रूप धारण करून, तलवार, ढाल आणि धनुष्य घेऊन उभ्या राहिल्या. त्या युद्धासाठी सज्ज झाल्या, दैत्यांचा नाश करण्यासाठी.

तावद् दैत्यबलं सर्वं मुक्त्वा देवचमूं द्रुतम् । आययौ यत्र तद् देव्याः संनद्धं स्त्रीबलं महत् ।। ९४.

तेवढ्यात, सर्व दैत्यांची सेना देवांच्या सैन्याला सोडून, वेगाने जिथे देवीचं मोठं स्त्रीसैन्य जमलं होतं तिथे आली.

ततस्ता युयुधुः कन्या दानवैः सह दर्पिताः । क्षणेन तद् बलं ताभिश्चतुरङ्गं निपातितम् ।। ९४.

मग त्या गर्विष्ठ कुमारिकांनी दैत्यांशी युद्ध केलं; क्षणात त्यांनी त्या चतुरंग सैन्याचा संहार केला.

शिरांसि तत्र केषांचिच्छिन्नानि पतितानि च । अपरेषां विदार्योरः क्रव्यादाः पान्ति शोणितम् ।। ९४.

तेथे काहींची डोकी छाटून पडली, तर काहींच्या छाती फाडून मांसाहारी प्राणी त्यांचं रक्त प्यायला लागले.

अन्ये कबन्धभूतास्तु ननृतुर्दैत्यनायकाः । एवं क्षणेन ते सर्वे विध्वस्ताः पापचेतसः । अपरे विद्रुताः सर्वे यत्रासौ महिषासुरः ।। ९४.

इतर दैत्यनायक कपाळ नसलेले धड झाले आणि नाचू लागले. अशा प्रकारे, क्षणातच ते सर्व पापी नष्ट झाले. उरलेले सगळे महिषासुराकडे पळाले.

ततो हाहाकृतं सर्वं यथा दैत्यबलं महत् । एवं तदाकुलं दृष्ट्वा महिषो वाक्यमब्रवीत् । सेनापते किमेतद्धि बलं भग्नं ममाग्रतः ।। ९४.

मग सगळ्या सैन्यात गोंधळ माजला, जसा दैत्यांचा मोठा सैन्यदल गडबडला होता. हे पाहून महिषाने विचारले, 'सेनापती, हे काय? माझ्या डोळ्यांसमोर माझं सैन्य तुटून पडलं आहे.'

ततो यज्ञहनुर्नामा दैत्यो हस्तिस्वरूपवान् । उवाच भग्नमेतद्धि कुमारीभिः समन्ततः ।। ९४.

मग यज्ञहन् नावाचा, हत्तीच्या रूपातला दैत्य म्हणाला, 'या सगळ्या बाजूंनी कुमारिकांनीच आपल्याला हरवलं आहे.'

ततो दुद्राव महिषस्ताः कन्याः शुभलोचनाः । गदामादाय तरसा कन्या दुद्राव वेगवान् ।। ९४.

मग महिष त्या सुंदर डोळ्यांच्या कन्यांकडे धावला; त्याच वेळी एक कन्या गदा उचलून वेगाने त्याच्यावर तुटून पडली.

यत्र तिष्ठति सा देवी देवगन्धर्वपूजिता । तत्रैव सोऽसुरः प्रायाद् यत्र देवी व्यवस्थिता । सा च दृष्ट्वा तमायान्तं विंशद्धस्ता बभूव ह ।। ९४.

जिथे ती देवी उभी होती, जिची देव-गंधर्वांनी पूजा केली होती, तिथेच तो असुर गेला. देवीने त्याला येताना पाहिलं आणि ती वीस हातांची झाली.

धनुः खङ्गं तथा शक्तिं शरान् शूलं गदां तथा । परशुं डमरुं चैव तथा घण्टां विशालिनीम् । शतघ्नीं मुद्गरं घोरं भुशुण्डीं कुन्तमेव च ।। ९४.

तीने धनुष्य, तलवार, भाला, बाण, त्रिशूळ, गदा, कुऱ्हाड, डमरू, मोठी घंटा, शतघ्नी, भयंकर मल्ल, भुशुंडी आणि भाला असे शस्त्र उचलले.

मुसलं च तथा चक्रं भिन्दिपालं तथैव च । दण्डं पाशं ध्वजं चैव पद्मं चेति च विंशतिः ।। ९४.

तिने मुसळ, चक्र, भिंडिपाळ, दंड, दोर, ध्वज आणि कमळ असे मिळून वीस शस्त्र हातात घेतले.

भूत्वा विंशभुजा देवी सिंहमास्थाय दंशिता । सस्मार रुद्रं देवेशं रौद्रं संहारकारणम् ।। ९४.

वीस हातांची होऊन देवी सिंहावर बसली, ती अत्यंत भयंकर दिसत होती. तिने देवांचा स्वामी रुद्र, जो संहाराचा कारण आहे, त्याचा स्मरण केला.

ततो वृषध्वजः साक्षाद् रुद्रस्तत्रैव आययौ । तया प्रणम्य विज्ञप्तः सर्वान् दैत्यान् जयाम्यहम् ।। ९४.

मग वृषध्वज असलेला रुद्र स्वतः तिथे आला. देवीने त्याला वंदन करून सांगितले, 'मी सर्व दैत्यांना जिंकणार आहे.'

त्वयि सन्निधिमात्रे तु देवदेव सनातन । एवमुक्त्वाऽसुरान् सर्वान् जिगाय परमेश्वरी ।। ९४.

देवांचा सनातन स्वामी, तुझ्या फक्त उपस्थितीनेच, असं म्हणून परमेश्वरीने सर्व दैत्यांना हरवलं.

मुक्तवा तमेकं महिषं शेषं हत्वा तमभ्ययात् । यावद् देवी ततः साऽपि तां दृष्ट्वा सोऽपि दुद्रुवे ।। ९४.

महिषाला सोडून बाकी सर्वांना मारून, ती त्याच्याकडे गेली. देवीला पाहताच तोही पळून गेला.

क्वचिद् युध्यति दैत्येन्द्रः क्वचिच्चैव पलायति । क्वचित् पुनर्मृधं चक्रे क्वचित् पुनरुपारमत् ।। ९४.

कधी दैत्यराज लढत होता, कधी पळत होता; कधी पुन्हा युद्ध करत होता, तर कधी थांबत होता.

एवं वर्षहस्त्राणि दश तस्य तया सह । दिव्यानि विगतानि स्युर्युध्यतस्तस्य शोभने । बभ्राम सकलं त्वाजौ ब्रह्माण्डं भीतमानसम् ।। ९४.

असं करत करत, दहा हजार दिव्य वर्षं तो तिच्याशी लढत राहिला. संपूर्ण रणांगणात तो घाबरलेल्या मनाने भटकत होता.

ततः कालेन महता शतश्रृङ्गे महागिरौ । पद्भ्यामाक्रम्य शूलेन निहतो दैत्यसत्तमः ।। ९४.

खूप काळानंतर, शंभर शिखर असलेल्या मोठ्या पर्वतावर, देवीने पायांनी दाबून त्रिशूळाने त्या श्रेष्ठ दैत्याचा वध केला.

शिरश्चिच्छेद खङ्गेन तत्र चान्तःस्थितः पुमान् । निर्गत्य विगतः स्वर्गं देव्याः शस्त्रनिपातनात् ।। ९४.

तिथे तिने तलवारीने त्याचं डोकं छाटलं; आतला पुरुष बाहेर पडून, देवीच्या शस्त्रांच्या प्रहाराने, स्वर्गात गेला.

ततो देवगणाः सर्वे महिषं वीक्ष्य निर्जितम् । सब्रह्मका स्तुतिं चक्रुर्देव्यास्तुष्टेन चेतसा ।। ९४.

मग सर्व देवगण, ब्रह्मासह, महिषाचा पराभव पाहून, आनंदित मनाने देवीची स्तुती करू लागले.

देवा ऊचुः । नमो देवि महाभागे गम्भीरे भीमदर्शने । जयस्थे स्थितिसिद्धान्ते त्रिनेत्रे विश्वतोमुखि ।। ९४.

देव म्हणाले: 'नमस्कार देवी, तू महाभाग्यवती, गूढ आणि भयंकर स्वरूपाची आहेस; विजयी, स्थितीच्या तत्त्वात स्थिर, तीन डोळ्यांची, सर्वदिशांना तोंड असलेली.'

विद्याविद्ये जये याज्ये महिषासुरमर्दिनि । सर्वगे सर्वदेवेशि विश्वरूपिणि वैष्णवि ।। ९४.

'विद्या आणि अविद्येत, विजयात आणि यज्ञात, महिषासुराचा वध करणारी; सर्वत्र व्यापलेली, सर्व देवांची अधिष्ठात्री, विश्वरूपिणी, वैष्णवी.'

वीतशोके ध्रुवे देवि पद्मपत्रशुभेक्षणे । शुद्धसत्त्वव्रतस्थे च चण्डरूपे विभावरि ।। ९४.

'शोकमुक्त, अचल, देवी, कमळाच्या पानासारख्या सुंदर डोळ्यांची; शुद्ध सत्त्व आणि व्रतामध्ये स्थित, चंडरूप आणि तेजस्विनी.'

ऋद्धिसिद्धिप्रदे देवि विद्येऽविद्येऽमृते शिवे । शांकरी वैष्णवी ब्राह्मी सर्वदेवनमस्कृते ।। ९४.

हे देवी, तू समृद्धी आणि सिद्धी देणारी आहेस, ज्ञान आणि अज्ञान, अमृत आणि मंगल देणारी आहेस. शांकरि, वैष्णवी, ब्राह्मी, सर्व देवांनी वंदन केलेली तूच आहेस.

घण्टाहस्ते त्रिशूलास्त्रे महामहिषमर्दिनि । उग्ररूपे विरूपाक्षि महामायेऽमृतस्त्रवे ।। ९४.

तुझ्या हातात घंटा आणि त्रिशूळ आहे, तू महिषासुराचा संहार करणारी आहेस. तुझा रूप भयंकर आहे, डोळे विचित्र आहेत, तू महान मायावी आणि अमृताचा स्त्रोत आहेस.