वराहपुराणम्

एवमुक्त्वा तु सा पीत्वा तच्छुक्रं मुनिसंभवम् । प्राप्ता गर्भं मुनेर्बीजात् सुषाव च तदा सतो ।। ९४.

असं म्हणून तिने ते पाणी आणि ऋषीचे वीर्य प्यायलं. त्यामुळे तिला ऋषीच्या बीजापासून गर्भ राहिला आणि त्याच वेळी तिने पुत्रास जन्म दिला.

तस्याः पुत्रोऽभवद् धीमान् महाबलपराक्रमः । महिषेति स्मृतो नाम्ना ब्रह्मवंशविवर्धनः । स त्वां वरयते देवि देवसैन्यविमर्दनः ।। ९४.

तीचा मुलगा अत्यंत बुद्धिमान, बलाढ्य आणि शूर होता. त्याचं नाव महिष होतं, आणि तो ब्रह्मवंश वाढवणारा म्हणून ओळखला जायचा. तोच आता, देवी, देवांच्या सैन्याचा पराभव करणाऱ्या तुझ्या मागणीसाठी आला आहे.

स सुरानपि जित्वाऽऽजौ त्रैलोक्यं च तवानघे । दास्यते देवि सुप्रोतस्तव सर्वं महासुरः । तस्यात्मोपप्रदानेन कुरु देवि महत् कृतम् ।। ९४.

त्या महाबलवान असुराने युद्धात देवांनाही जिंकून, तिन्ही लोकांवर सत्ता मिळवली आहे. तो तुला, देवी, सर्व काही देईल आणि स्वतःलाही तुझ्यासाठी अर्पण करील. त्याच्या या समर्पणामुळे, देवी, एक मोठं कार्य साध्य कर.

एवमुक्ता तदा देवी तेन दूतेन शोभना । जहास परमा देवी वाक्यं नोवाच किञ्चन ।। ९४.

त्या दूताने असं सांगितल्यावर, तेजस्वी देवी हसली; पण ती परमेश्वरी एकही शब्द बोलली नाही.

तस्या हसन्त्या दूतोऽसौ त्रैलोक्यं सचराचरम् । ददर्श कुक्षौ संभ्रान्तस्तत्क्षणात् समपद्यत ।। ९४.

देवी हसत असताना, तो दूत गोंधळून गेला आणि त्याला तिच्या पोटात सर्व चराचर जग दिसलं. त्या क्षणी तो पूर्णपणे भांबावला.

ततो देव्याः प्रतीहारी जया नामातितेजना । देव्या हृदि स्थितं वाक्यमुवाच तनुमध्यमा ।। ९४.

मग देवीची अतिशय सामर्थ्यशाली सेविका जयाने, जी कणखर आणि सडपातळ होती, देवीच्या मनातलं बोलणं तिच्या वतीने सांगितलं.

जया उवाच । कन्यार्थी वदते यद्धि तत्त्वया समुदीरितम् । यदि नाम व्रतं चास्याः कौमारं सार्वकालिकम् । अपि चान्याः कुमार्योऽत्र सन्ति देव्याः पदानुगाः ।। ९४.

जया म्हणाली: तू कन्येसाठी मागणी केलीस, ते खरं आहे. पण जर तिचं कुमारव्रत कायमचं असेल, तर इथे देवीच्या इतरही काही कुमारिका आहेत.

तासामेकाऽपि नो लभ्या किमु देवी स्वयं शुभा । याहि दूत त्वरन् मा ते किञ्चिदन्यद् भविष्यति ।। ९४.

त्यांपैकी एकही तुला मिळणार नाही, तर मग शुभ्र देवी स्वतः तर अजूनच नाही. जा, दूत, लवकर निघून जा; तुला यापुढे काहीच मिळणार नाही.

एवमुक्तो गतो दूतस्तावद् व्योम्नि महामुनिः । आयातो नारदस्तूर्णं नृत्यन्नुच्चैर्महातपाः ।। ९४.

असं ऐकून तो दूत निघून गेला. त्याच वेळी, आकाशातून मोठ्या वेगाने, नाचत आणि मोठं तप केल्यासारखा, नारद ऋषी तेथे आले.

दिष्ट्या दिष्ट्येति वदतस्तां देवीं शुभलोचनाम् । उपविष्टो जगादाथ आसने परमेऽर्चितः ।। ९४.

'भाग्याने, भाग्याने!' असं म्हणत नारदांनी सुंदर डोळ्यांच्या देवीला संबोधलं. ते अत्यंत सन्मानाने आसनावर बसले आणि मग बोलू लागले.

प्रणम्य देवीं सर्वेशीमुवाच च महातपाः । देवि देवैरहं प्रीतैः प्रेषितोऽस्मि तवान्तिकम् ।। ९४.

सर्वांच्या अधीश्वरी देवीला वंदन करून, त्या महान तपस्व्याने सांगितलं: देवी, देवांनी प्रसन्न होऊन मला तुझ्याकडे पाठवलं आहे.

विजिता देवि दैत्येन महिषाख्येन निर्जराः । त्वां गृहीतुं प्रयत्नं स कृतवान् देवि दैत्यराट् ।। ९४.

देवी, महिष नावाच्या दैत्याने अमर देवतांना जिंकून टाकलं आहे. त्या दैत्यराजाने तुला मिळवण्यासाठी प्रयत्न केले आहेत.

एवमुक्तोऽस्मि देवैस्त्वां बोधयामि वरानने । स्थिरीभूता महादेवि तं दैत्यं प्रतिघातय ।। ९४.

देवतांनी मला असंच सांगितलं, म्हणून मी तुला हे सांगतो, सुंदर मुखवाली देवी. आता, महादेवी, तू त्या दैत्याला ठामपणे विरोध कर.

उक्त्वैवान्तर्हितः सद्यो नारदः स्वेच्छया ययौ । देवी च कन्यास्ताः सर्वाः सन्नह्यन्तामुवाच ह ।। ९४.

असं म्हणून नारद क्षणात अदृश्य झाले. मग देवीने सर्व कुमारिकांना शस्त्रांनी सज्ज होण्याचा आदेश दिला.

ततः कन्या महाभागाः सर्वास्ता देविशासनात् । बभूवुर्घोररूपिण्यः खङ्गचर्मधनुर्धराः । संग्रामहेतोः संतस्थुर्दैत्यविध्वंसनाय ताः ।। ९४.

मग देवीच्या आज्ञेने त्या सर्व भाग्यवंत कुमारिका भयंकर रूप धारण करून, तलवार, ढाल आणि धनुष्य घेऊन उभ्या राहिल्या. त्या युद्धासाठी सज्ज झाल्या, दैत्यांचा नाश करण्यासाठी.

तावद् दैत्यबलं सर्वं मुक्त्वा देवचमूं द्रुतम् । आययौ यत्र तद् देव्याः संनद्धं स्त्रीबलं महत् ।। ९४.

तेवढ्यात, सर्व दैत्यांची सेना देवांच्या सैन्याला सोडून, वेगाने जिथे देवीचं मोठं स्त्रीसैन्य जमलं होतं तिथे आली.

ततस्ता युयुधुः कन्या दानवैः सह दर्पिताः । क्षणेन तद् बलं ताभिश्चतुरङ्गं निपातितम् ।। ९४.

मग त्या गर्विष्ठ कुमारिकांनी दैत्यांशी युद्ध केलं; क्षणात त्यांनी त्या चतुरंग सैन्याचा संहार केला.

शिरांसि तत्र केषांचिच्छिन्नानि पतितानि च । अपरेषां विदार्योरः क्रव्यादाः पान्ति शोणितम् ।। ९४.

तेथे काहींची डोकी छाटून पडली, तर काहींच्या छाती फाडून मांसाहारी प्राणी त्यांचं रक्त प्यायला लागले.

अन्ये कबन्धभूतास्तु ननृतुर्दैत्यनायकाः । एवं क्षणेन ते सर्वे विध्वस्ताः पापचेतसः । अपरे विद्रुताः सर्वे यत्रासौ महिषासुरः ।। ९४.

इतर दैत्यनायक कपाळ नसलेले धड झाले आणि नाचू लागले. अशा प्रकारे, क्षणातच ते सर्व पापी नष्ट झाले. उरलेले सगळे महिषासुराकडे पळाले.

ततो हाहाकृतं सर्वं यथा दैत्यबलं महत् । एवं तदाकुलं दृष्ट्वा महिषो वाक्यमब्रवीत् । सेनापते किमेतद्धि बलं भग्नं ममाग्रतः ।। ९४.

मग सगळ्या सैन्यात गोंधळ माजला, जसा दैत्यांचा मोठा सैन्यदल गडबडला होता. हे पाहून महिषाने विचारले, 'सेनापती, हे काय? माझ्या डोळ्यांसमोर माझं सैन्य तुटून पडलं आहे.'

ततो यज्ञहनुर्नामा दैत्यो हस्तिस्वरूपवान् । उवाच भग्नमेतद्धि कुमारीभिः समन्ततः ।। ९४.

मग यज्ञहन् नावाचा, हत्तीच्या रूपातला दैत्य म्हणाला, 'या सगळ्या बाजूंनी कुमारिकांनीच आपल्याला हरवलं आहे.'

ततो दुद्राव महिषस्ताः कन्याः शुभलोचनाः । गदामादाय तरसा कन्या दुद्राव वेगवान् ।। ९४.

मग महिष त्या सुंदर डोळ्यांच्या कन्यांकडे धावला; त्याच वेळी एक कन्या गदा उचलून वेगाने त्याच्यावर तुटून पडली.

यत्र तिष्ठति सा देवी देवगन्धर्वपूजिता । तत्रैव सोऽसुरः प्रायाद् यत्र देवी व्यवस्थिता । सा च दृष्ट्वा तमायान्तं विंशद्धस्ता बभूव ह ।। ९४.

जिथे ती देवी उभी होती, जिची देव-गंधर्वांनी पूजा केली होती, तिथेच तो असुर गेला. देवीने त्याला येताना पाहिलं आणि ती वीस हातांची झाली.

धनुः खङ्गं तथा शक्तिं शरान् शूलं गदां तथा । परशुं डमरुं चैव तथा घण्टां विशालिनीम् । शतघ्नीं मुद्गरं घोरं भुशुण्डीं कुन्तमेव च ।। ९४.

तीने धनुष्य, तलवार, भाला, बाण, त्रिशूळ, गदा, कुऱ्हाड, डमरू, मोठी घंटा, शतघ्नी, भयंकर मल्ल, भुशुंडी आणि भाला असे शस्त्र उचलले.

मुसलं च तथा चक्रं भिन्दिपालं तथैव च । दण्डं पाशं ध्वजं चैव पद्मं चेति च विंशतिः ।। ९४.

तिने मुसळ, चक्र, भिंडिपाळ, दंड, दोर, ध्वज आणि कमळ असे मिळून वीस शस्त्र हातात घेतले.

भूत्वा विंशभुजा देवी सिंहमास्थाय दंशिता । सस्मार रुद्रं देवेशं रौद्रं संहारकारणम् ।। ९४.

वीस हातांची होऊन देवी सिंहावर बसली, ती अत्यंत भयंकर दिसत होती. तिने देवांचा स्वामी रुद्र, जो संहाराचा कारण आहे, त्याचा स्मरण केला.

ततो वृषध्वजः साक्षाद् रुद्रस्तत्रैव आययौ । तया प्रणम्य विज्ञप्तः सर्वान् दैत्यान् जयाम्यहम् ।। ९४.

मग वृषध्वज असलेला रुद्र स्वतः तिथे आला. देवीने त्याला वंदन करून सांगितले, 'मी सर्व दैत्यांना जिंकणार आहे.'

त्वयि सन्निधिमात्रे तु देवदेव सनातन । एवमुक्त्वाऽसुरान् सर्वान् जिगाय परमेश्वरी ।। ९४.

देवांचा सनातन स्वामी, तुझ्या फक्त उपस्थितीनेच, असं म्हणून परमेश्वरीने सर्व दैत्यांना हरवलं.

मुक्तवा तमेकं महिषं शेषं हत्वा तमभ्ययात् । यावद् देवी ततः साऽपि तां दृष्ट्वा सोऽपि दुद्रुवे ।। ९४.

महिषाला सोडून बाकी सर्वांना मारून, ती त्याच्याकडे गेली. देवीला पाहताच तोही पळून गेला.