वराहपुराणम्

भीषयित्वाहमेनं तु तापसं त्वाश्रमे स्वयम् । तिष्ठामि क्रीडती सार्धं सखीभिः परमार्चिता ।। ९४.

"मी स्वतः या तपस्व्याला या आश्रमात घाबरवेन आणि मग माझ्या सखींसोबत इथेच राहून खेळेन, आणि सर्वांच्या मानाने वागेन."

एवं संचिन्त्य सा देवी महिषी संबभूव ह । सखीभिः सह विश्वेशि तीक्ष्णश्रृङ्गाग्रधारिणी ।। ९४.

अशी कल्पना करताच, विश्वेश्वरी ती देवी आपल्या सखींसह, तीक्ष्ण शिंगे असलेल्या म्हशीच्या रूपात बदलली.

तमृषिं भीषितुं ताभिः सह गत्वा वरानना । असौ बिभीषितस्ताभिस्तां ज्ञात्वा ज्ञानचक्षुषा । आसुरीं क्रोधसंपन्नः शशाप शुभलोचनाम् ।। ९४.

त्या सुंदरमुखीने आपल्या सखींसोबत त्या ऋषीला घाबरवायला गेली. पण ऋषीने आपल्या ज्ञानदृष्टीने तिचा खरा स्वभाव ओळखला आणि रागाने त्या शुभ नेत्र असुरकन्येला शाप दिला.

यस्माद् भीषयसे मां त्वं महिषीरूपधारिणी । अतो भव महिष्येव पापकर्मे शतं समाः ।। ९४.

"तू म्हशीचे रूप घेऊन मला घाबरवत आहेस, म्हणून, वाईट कृत्य करणारी, आता शंभर वर्षे म्हशीच राहा."

एवमुक्ता ततः सा तु सखीभिः सह वेपती । पादयोर्न्यपतत् तस्य शापान्तं कुरु जल्पती ।। ९४.

असं ऐकून ती आणि तिच्या सख्या घाबरून थरथरू लागल्या. ती त्याच्या पायांवर पडली आणि कुजबुजली, "शापाचा अंत करा."

तस्यास्तद् वचनं श्रुत्वा स मुनिः करुणान्वितः । शापान्तमकरोत् तस्या वाक्यं चेदमुवाच ह ।। ९४.

तिचं बोलणं ऐकून, त्या ऋषीला दया आली. त्याने तिला शापमुक्ती दिली आणि असे शब्द सांगितले.

अनेनैव स्वरूपेण पुत्रमेकं प्रसूय वै । शापान्तो भविता भद्रे मद्वाक्यं न मृषा भवेत् ।। ९४.

"या रूपातच एक पुत्र जन्माला घाल, हे भाग्यवती. मग तुझा शाप संपेल. माझे शब्द खोटे ठरणार नाहीत."

एवमुक्ता गता सा तु नर्मदातीरमुत्तमम् । यत्र तेपे तपो घोरं सिन्धुद्वीपो महातपाः ।। ९४.

असं ऐकून ती उत्तम नर्मदा काठी गेली, जिथे सिंधुद्वीप नावाचा महान तपस्वी कठोर तप करत होता.

तत्र चेन्दुमती नाम दैत्यकन्याऽतिरूपिणी । सा दृष्टा तेन मुनिना विवस्त्रा मज्जती जले ।। ९४.

तिथे एंदुमती नावाची, फार सुंदर असुरकन्या त्या ऋषीला दिसली, ती पाण्यात बुडताना वस्त्ररहित होती.

चस्कन्द स मुनिः शुक्रं शिलाद्रोण्यां महातपाः । तच्च माहिष्मती दृष्ट्वा दिव्यगन्धि सुगन्धि च । ततः सखीरुवाचेदं पिबामीदं जलं शुभम् ।। ९४.

त्या महान तपस्व्याचे वीर्य शिलाखडकावर पडले. माहिष्मतीने ते दिव्य सुगंधी वीर्य पाहिले आणि आपल्या सखीला म्हणाली, "हे शुद्ध पाणी मी पिते."

एवमुक्त्वा तु सा पीत्वा तच्छुक्रं मुनिसंभवम् । प्राप्ता गर्भं मुनेर्बीजात् सुषाव च तदा सतो ।। ९४.

असं म्हणून तिने ते पाणी आणि ऋषीचे वीर्य प्यायलं. त्यामुळे तिला ऋषीच्या बीजापासून गर्भ राहिला आणि त्याच वेळी तिने पुत्रास जन्म दिला.

तस्याः पुत्रोऽभवद् धीमान् महाबलपराक्रमः । महिषेति स्मृतो नाम्ना ब्रह्मवंशविवर्धनः । स त्वां वरयते देवि देवसैन्यविमर्दनः ।। ९४.

तीचा मुलगा अत्यंत बुद्धिमान, बलाढ्य आणि शूर होता. त्याचं नाव महिष होतं, आणि तो ब्रह्मवंश वाढवणारा म्हणून ओळखला जायचा. तोच आता, देवी, देवांच्या सैन्याचा पराभव करणाऱ्या तुझ्या मागणीसाठी आला आहे.

स सुरानपि जित्वाऽऽजौ त्रैलोक्यं च तवानघे । दास्यते देवि सुप्रोतस्तव सर्वं महासुरः । तस्यात्मोपप्रदानेन कुरु देवि महत् कृतम् ।। ९४.

त्या महाबलवान असुराने युद्धात देवांनाही जिंकून, तिन्ही लोकांवर सत्ता मिळवली आहे. तो तुला, देवी, सर्व काही देईल आणि स्वतःलाही तुझ्यासाठी अर्पण करील. त्याच्या या समर्पणामुळे, देवी, एक मोठं कार्य साध्य कर.

एवमुक्ता तदा देवी तेन दूतेन शोभना । जहास परमा देवी वाक्यं नोवाच किञ्चन ।। ९४.

त्या दूताने असं सांगितल्यावर, तेजस्वी देवी हसली; पण ती परमेश्वरी एकही शब्द बोलली नाही.

तस्या हसन्त्या दूतोऽसौ त्रैलोक्यं सचराचरम् । ददर्श कुक्षौ संभ्रान्तस्तत्क्षणात् समपद्यत ।। ९४.

देवी हसत असताना, तो दूत गोंधळून गेला आणि त्याला तिच्या पोटात सर्व चराचर जग दिसलं. त्या क्षणी तो पूर्णपणे भांबावला.

ततो देव्याः प्रतीहारी जया नामातितेजना । देव्या हृदि स्थितं वाक्यमुवाच तनुमध्यमा ।। ९४.

मग देवीची अतिशय सामर्थ्यशाली सेविका जयाने, जी कणखर आणि सडपातळ होती, देवीच्या मनातलं बोलणं तिच्या वतीने सांगितलं.

जया उवाच । कन्यार्थी वदते यद्धि तत्त्वया समुदीरितम् । यदि नाम व्रतं चास्याः कौमारं सार्वकालिकम् । अपि चान्याः कुमार्योऽत्र सन्ति देव्याः पदानुगाः ।। ९४.

जया म्हणाली: तू कन्येसाठी मागणी केलीस, ते खरं आहे. पण जर तिचं कुमारव्रत कायमचं असेल, तर इथे देवीच्या इतरही काही कुमारिका आहेत.

तासामेकाऽपि नो लभ्या किमु देवी स्वयं शुभा । याहि दूत त्वरन् मा ते किञ्चिदन्यद् भविष्यति ।। ९४.

त्यांपैकी एकही तुला मिळणार नाही, तर मग शुभ्र देवी स्वतः तर अजूनच नाही. जा, दूत, लवकर निघून जा; तुला यापुढे काहीच मिळणार नाही.

एवमुक्तो गतो दूतस्तावद् व्योम्नि महामुनिः । आयातो नारदस्तूर्णं नृत्यन्नुच्चैर्महातपाः ।। ९४.

असं ऐकून तो दूत निघून गेला. त्याच वेळी, आकाशातून मोठ्या वेगाने, नाचत आणि मोठं तप केल्यासारखा, नारद ऋषी तेथे आले.

दिष्ट्या दिष्ट्येति वदतस्तां देवीं शुभलोचनाम् । उपविष्टो जगादाथ आसने परमेऽर्चितः ।। ९४.

'भाग्याने, भाग्याने!' असं म्हणत नारदांनी सुंदर डोळ्यांच्या देवीला संबोधलं. ते अत्यंत सन्मानाने आसनावर बसले आणि मग बोलू लागले.

प्रणम्य देवीं सर्वेशीमुवाच च महातपाः । देवि देवैरहं प्रीतैः प्रेषितोऽस्मि तवान्तिकम् ।। ९४.

सर्वांच्या अधीश्वरी देवीला वंदन करून, त्या महान तपस्व्याने सांगितलं: देवी, देवांनी प्रसन्न होऊन मला तुझ्याकडे पाठवलं आहे.

विजिता देवि दैत्येन महिषाख्येन निर्जराः । त्वां गृहीतुं प्रयत्नं स कृतवान् देवि दैत्यराट् ।। ९४.

देवी, महिष नावाच्या दैत्याने अमर देवतांना जिंकून टाकलं आहे. त्या दैत्यराजाने तुला मिळवण्यासाठी प्रयत्न केले आहेत.

एवमुक्तोऽस्मि देवैस्त्वां बोधयामि वरानने । स्थिरीभूता महादेवि तं दैत्यं प्रतिघातय ।। ९४.

देवतांनी मला असंच सांगितलं, म्हणून मी तुला हे सांगतो, सुंदर मुखवाली देवी. आता, महादेवी, तू त्या दैत्याला ठामपणे विरोध कर.

उक्त्वैवान्तर्हितः सद्यो नारदः स्वेच्छया ययौ । देवी च कन्यास्ताः सर्वाः सन्नह्यन्तामुवाच ह ।। ९४.

असं म्हणून नारद क्षणात अदृश्य झाले. मग देवीने सर्व कुमारिकांना शस्त्रांनी सज्ज होण्याचा आदेश दिला.

ततः कन्या महाभागाः सर्वास्ता देविशासनात् । बभूवुर्घोररूपिण्यः खङ्गचर्मधनुर्धराः । संग्रामहेतोः संतस्थुर्दैत्यविध्वंसनाय ताः ।। ९४.

मग देवीच्या आज्ञेने त्या सर्व भाग्यवंत कुमारिका भयंकर रूप धारण करून, तलवार, ढाल आणि धनुष्य घेऊन उभ्या राहिल्या. त्या युद्धासाठी सज्ज झाल्या, दैत्यांचा नाश करण्यासाठी.

तावद् दैत्यबलं सर्वं मुक्त्वा देवचमूं द्रुतम् । आययौ यत्र तद् देव्याः संनद्धं स्त्रीबलं महत् ।। ९४.

तेवढ्यात, सर्व दैत्यांची सेना देवांच्या सैन्याला सोडून, वेगाने जिथे देवीचं मोठं स्त्रीसैन्य जमलं होतं तिथे आली.

ततस्ता युयुधुः कन्या दानवैः सह दर्पिताः । क्षणेन तद् बलं ताभिश्चतुरङ्गं निपातितम् ।। ९४.

मग त्या गर्विष्ठ कुमारिकांनी दैत्यांशी युद्ध केलं; क्षणात त्यांनी त्या चतुरंग सैन्याचा संहार केला.

शिरांसि तत्र केषांचिच्छिन्नानि पतितानि च । अपरेषां विदार्योरः क्रव्यादाः पान्ति शोणितम् ।। ९४.

तेथे काहींची डोकी छाटून पडली, तर काहींच्या छाती फाडून मांसाहारी प्राणी त्यांचं रक्त प्यायला लागले.

अन्ये कबन्धभूतास्तु ननृतुर्दैत्यनायकाः । एवं क्षणेन ते सर्वे विध्वस्ताः पापचेतसः । अपरे विद्रुताः सर्वे यत्रासौ महिषासुरः ।। ९४.

इतर दैत्यनायक कपाळ नसलेले धड झाले आणि नाचू लागले. अशा प्रकारे, क्षणातच ते सर्व पापी नष्ट झाले. उरलेले सगळे महिषासुराकडे पळाले.