वराहपुराणम्

आनीयतां द्रुतं सैन्यं हस्त्यश्वरथपत्तिनाम् । येन देवान् सगन्धर्वान् जयामि युधि दुर्ज्जयान् ।। ९२.

'हत्ती, घोडे, रथ आणि पायदळांचे सैन्य लवकर आण, ज्याच्या जोरावर मी देव आणि गंधर्व यांना युद्धात जिंकू शकतो,' असे त्याने सांगितले.

एवमुक्ते विरूपाक्षस्तदा सेनापतिर्द्रुतम् । आनिनाय महत्सैन्यमनन्तमपराजितम् ।। ९२.

हे ऐकून सेनापती विरूपाक्षाने मोठे, अनंत आणि अजिंक्य असे सैन्य लगेचच आणले.

एकैको दानवस्तत्र वज्रहस्तसमो युधि । एकैकं स्पर्धते देवं जेतुं स्वेन बलेन ह ।। ९२.

तेथे प्रत्येक दानव युद्धात वज्रधारीसारखा बळवान होता; प्रत्येकजण स्वतःच्या बळावर एखाद्या देवाला जिंकण्याचा प्रयत्न करत होता.

तेषां प्रधानभूतानामर्बुदं नवकोटयः । येषामेकस्यानुयाति तावद् बलमर्थोर्ज्जितम् ।। ९२.

त्यात प्रमुख असलेल्या दानवांची नव्वद कोटी संख्या होती; आणि प्रत्येकाच्या मागे तितकेच बलाढ्य सैन्य उभे होते.

तेषां नैकसहस्त्राणि दैत्यानां तु महात्मनाम् । समितिं चक्रुरव्यग्रास्तदा दैत्याः प्रहारिणः । प्रयाणं कारयामासुर्देवसैन्यजिघांसया ।। ९२.

त्यात असंख्य थोर दैत्य हजारोंनी, एकाग्रतेने युद्धाची मांडणी केली; मग ते सर्व दैत्य, युद्धासाठी उत्सुक होऊन, देवांच्या सैन्याचा संहार करण्यासाठी निघाले.

विचित्रयाना विविधध्वजाग्रा विचित्रशस्त्रा विविधोग्ररूपाः । दैत्या सुराञ् जेतुमिच्छन्त उच्चैर् ननर्त्तुरात्तायुधभीमहस्ताः ।। ९२.

विविध रंगीबेरंगी रथांवर, वेगवेगळ्या झेंड्यांनी सजलेले, भयानक शस्त्रं हातात घेऊन, भीतीदायक रूपं धारण केलेले दैत्य, देवांना जिंकण्यासाठी मोठ्या उत्साहाने, उंचावलेल्या भयंकर हातांनी युद्धभूमीत नाचू लागले.

श्रीवराह उवाच । ततो महिषदैत्यस्तु कामरूपी महाबलः । मत्तहस्तिनामारुह्य यियासुर्मेरुपर्वतम् ।। ९३.

श्रीवराह म्हणाले: मग महाबलवान, इच्छेनुसार रूप बदलणारा महिष नावाचा दैत्य, मदाने भरलेल्या हत्तीवर बसून मेरू पर्वतावर जाण्याचा विचार करू लागला.

तत्रैन्द्रं पुरमासाद्य देवैः सह शतक्रतुम् । अभिदुद्राव दैत्येन्द्रस्ततो देवाः क्रुधान्विताः ।। ९३.

तेथे, इंद्राच्या नगरीत पोहोचल्यावर, दैत्यांचा राजा आपल्या सोबत्यांसह शतक्रतू इंद्रावर आणि देवांवर तुटून पडला. तेव्हा देवता रागाने भरून उत्तर देऊ लागले.

आदाय स्वानि शस्त्राणि वाहनानि विशेषतः । अधिष्ठायासुरानाजौ दुद्रुवुर्मुदिता भृशम् ।। ९३.

आपापली शस्त्रं आणि विशेषतः आपली वाहनं घेऊन, आनंदित झालेले देवता आपल्या वाहनांवर बसून असुरांवर चाल करून गेले.

तेषां प्रववृते युद्धं तुमुलं लोमहर्षणम् । घोरं प्रचण्डयोधानामन्योन्यमभिगर्जताम् ।। ९३.

त्यांच्यात भयंकर, अंगावर काटा आणणारे, मोठ्या रणवीरांनी एकमेकांवर गर्जना करत घनघोर युद्ध सुरू झाले.

तत्राञ्जनो नीलकुक्षिर्मेघवर्णो बलाहकः । उदराक्षो ललाटाक्षः सुभीमो भीमविक्रमः । स्वर्भानुश्चेति दैत्याष्टौ वसून् दुद्रुवुराहवे ।। ९३.

त्या युद्धात अंजन, नीलकुक्षी, मेघवर्ण, बलाहक, उदराक्ष, ललाटाक्ष, सुभीम, भीमविक्रम आणि स्वरभानू हे आठ दैत्य वसूंवर तुटून पडले.

यथासंख्येन तद्वच्च दैत्या द्वादश चापरे । आदित्यान् दैत्यवर्यास्तु तेषां प्राधान्यतः श्रृणु ।। ९३.

त्याचप्रमाणे, आणखी बारा दैत्य, आपापल्या संख्येनुसार, आदित्यांवर चालून गेले. त्यातले प्रमुख दैत्य ऐक.

भीमो ध्वङ्क्षो ध्वस्तकर्णः शङ्कुकर्णस्तथैव च । वज्रकायोऽतिवीर्यश्च विद्युन्माली तथैव च ।। ९३.

भीम, ध्वंक्ष, ध्वस्तकर्ण, शंकुकर्ण, अतिशक्तिशाली वज्रकाय आणि विद्युत्माळी हे,

रक्ताक्षो भीमदंष्ट्रस्तु विद्युज्जिह्वस्तथैव च । अतिकायो महाकायो दीर्घबाहुः कृतान्तकः ।। ९३.

रक्ताक्ष, भीमदंष्ट्र, विद्युत्जिह्व, अतिकाय, महाकाय, दीर्घबाहु आणि कृतांतक हे,

एते द्वादश दैत्येन्द्रा आदित्यान् युधि दुद्रुवुः । स्वकं सैन्यमुपादाय तद्वदन्येऽपि दानवाः । रुद्रान् दुद्रुवुरव्यग्रा यथासंख्येन कोपिताः ।। ९३.

हे बारा दैत्यराज आपापल्या सैन्यासह युद्धात आदित्यांवर चालून गेले. त्याचप्रमाणे, इतर दानवही रागावून, आपापल्या संख्येनुसार, रुद्रांवर तुटून पडले.

कालः कृतान्तो रक्ताक्षो हरणो मित्रहाऽनिलः । यज्ञहा ब्रह्महा गोघ्नः स्त्रीघ्नः संवर्त्तकस्तथा ।। ९३.

काळ, कृतांत, रक्ताक्ष, हरण, मित्रहा, अनिल, यज्ञहा, ब्रह्महा, गोघ्न, स्त्रीघ्न आणि संवर्तक हे,

इत्येते दश चैकश्च दैत्येन्द्रा युद्धदुर्मदाः । यथासंख्येन रुद्रांस्तु दुद्रुवुर्भीमविक्रमाः ।। ९३.

असे हे दहा आणि आणखी एक, एकूण अकरा दैत्यराज, युद्धाची उन्मत्तता घेऊन, आपापल्या संख्येनुसार, भीमविक्रमाने रुद्रांवर चालून गेले.

शेषान् देवान् शेषदैत्या यथायोगमुपाद्रवन् । स्वयं महिषदैत्यस्तु इन्द्रं दुद्राव वेगितः ।। ९३.

उरलेले दैत्य उरलेल्या देवांवर योग्य त्या प्रकारे चालून गेले. पण महिष दैत्य स्वतःच वेगाने इंद्रावर तुटून पडला.

स चापि बलवान् दैत्यो ब्रह्मणो वरदर्पितः । अवध्यः पुरुषेणाजौ यद्यपि स्यात् पिनाकधृक् ।। ९३.

तो महाबलवान दैत्य, ब्रह्मदेवाच्या वरामुळे, कोणत्याही पुरुषाने—even पिनाकधारी असला तरी—युद्धात मारता येणार नव्हता.

आदित्यैर्वसुभिः साध्यै रुद्रैश्च निहता भृशम् । असुरा यातुधानाश्च संख्यापूरणकेवलाः ।। ९३.

आदित्य, वसु, साध्य आणि रुद्र यांनी असुर आणि यातुधान मोठ्या संख्येने मारले गेले, पण त्यांची संख्या पुन्हा पुन्हा भरून येत होती.

देवानामपि सैन्यानि निहतान्यसुरैर्युधि । एवं भूते तदा भग्ने देवेन्द्रे विद्रुताः सुराः ।। ९३.

देवतांच्या सैन्यांनाही असुरांनी युद्धात मोठ्या प्रमाणात मारले. अशा प्रकारे, जेव्हा देवांचा पराभव झाला, तेव्हा सर्व देवता इंद्राला सोडून पळून गेले.

अर्दिता विविधैः शस्त्रैः शूलपट्टिशमुद्गरैः । गतवन्तो ब्रह्मलोकमसुरैरर्दिताः सुराः ।। ९३.

विविध शस्त्रांनी—शूल, पट्टिश, गदा—जखमी झालेल्या देवता, असुरांच्या छळामुळे, ब्रह्मलोकाकडे निघून गेले.

श्रीवराह उवाच । अथ विद्युत्प्रभो दैत्यस्तथा दूतो विसर्जितः । देव्याः सकाशं गत्वाऽसौ तामुवाच सुमध्यमाम् ।। ९४.

श्रीवराह म्हणाले: त्यानंतर, विद्युत्प्रभ नावाचा दैत्य दूत म्हणून पाठवला गेला. तो देवीकडे जाऊन, सुंदर बांध्याच्या त्या देवीला म्हणाला.

प्रणम्य प्रयतो भूत्वा कुमारीशतसंकुलाम् । आस्थाने विनयापन्नस्ततो वचनमब्रवीत् ।। ९४.

त्याने भक्तीभावाने आणि शांतपणे वाकून, शेकडो कुमारिका जिथे होत्या त्या ठिकाणी गेला. नम्रपणे तो तिथे उभा राहिला आणि मग त्याने आपले मनोगत सांगितले.

विद्युत्प्रभ उवाच । देवि पूर्वमृषिस्त्वासीदादिसर्गे कसंभवः । सखा सारस्वतो जातः सुपार्श्वो नाम वै विभुः ।। ९४.

विद्युत्प्रभा म्हणाली: देवी, सृष्टीच्या सुरुवातीला एक ऋषी जन्माला आला होता. त्याचे नाव सुपार्श्व होते. तो सरस्वताचा मित्र आणि फार प्रसिद्ध व सामर्थ्यवान होता.

तस्याभवन्महातेजाः सिन्धुद्वीपः प्रतापवान् । स हि तीव्रं तपस्तेपे माहिष्मत्यां पुरोत्तमे ।। ९४.

त्याचा मुलगा सिंधुद्वीप हा फार तेजस्वी आणि पराक्रमी होता. त्याने माहिष्मती या प्रसिद्ध नगरीत कठोर तपश्चर्या केली.

कुर्वतस्तु तपो घोरं निराहारस्य शोभने । आद्या तु विप्रचित्तेस्तु सुता सुरसुतोपमा । माहिष्मतीति विख्याता रूपेणासदृशी भुवि ।। ९४.

तो जेव्हा उपाशी राहून कठोर तप करत होता, तेव्हा विप्रचित्तीची ज्येष्ठ कन्या, जी देवकन्यांसारखीच होती, ती पृथ्वीवर माहिष्मती या नावाने प्रसिद्ध झाली. तिच्या सौंदर्याला तोड नव्हती.

सा सखीभिः परिवृता विहरन्ती यदृच्छया । आगता मन्दरद्रोणीं तत्रापश्यत् तपोवनम् । मुनेरम्बरसंज्ञस्य विविधद्रुममालिनम् ।। ९४.

ती आपल्या सखींसोबत मोकळेपणाने फिरत असताना, योगायोगाने मंदार पर्वताच्या कुशीत आली. तिथे तिने अंबर नावाच्या ऋषीचे विविध वृक्षांनी सजलेले आश्रम पाहिले.

लतागृहैस्तु विविधैर्वकुलैर्लकुचैस्तथा । चन्दनैः स्पन्दनैः शालैः सरलैरुपशोभितम् । विचित्रवनखण्डैश्च भूषितं तु महात्मनः ।। ९४.

त्या महात्म्याच्या आश्रमात वेगवेगळ्या वेलींनी बनवलेली घरं, वकुळ, लाकुच, चंदन, स्पंदन, शाल, सरळ असे वृक्ष आणि रंगीबेरंगी वनखंडांनी शोभा आली होती.