वराहपुराणम्

साधूक्तं विघसेनेदं यत् तां प्रति वराननाम् । तदेव क्रियतां शीघ्रं दूतस्तत्र विसर्ज्यताम् ।। ९२.

विघसाने तिच्याबद्दल जे काही सांगितले, ते अगदी योग्य आहे. आता लवकरात लवकर तसेच करा, आणि तिथे एक दूत पाठवा.

यः सर्वशास्त्रनीतिज्ञः शुचिः शौर्यसमन्वितः । तस्माज् ज्ञात्वा तु तां देवीं वर्णतो रूपतो गुणैः ।। ९२.

जो सर्व शास्त्रांचे आणि नीतीचे जाणकार आहे, शुद्ध आहे, आणि शौर्याने युक्त आहे, त्याने तिच्या स्वरूप, रूप आणि गुणांनी त्या देवीची खात्री करून घ्यावी.

पराक्रमेण शौर्येण शौण्डीर्येण बलेन च । बन्धुवर्गेण सामग्र्य स्थानेन करणेन च । एवं ज्ञात्वा तु तां देवीं ततः कार्यं विधीयताम् ।। ९२.

पराक्रम, शौर्य, धाडस, बळ, नातेवाईक, साधनसामग्री, पद आणि उपाय यांद्वारे त्या देवीला नीट समजून घ्या, आणि मग पुढील कृती करा.

ततः सपदि दैत्यस्य तद्वचः साधु साध्विति । प्रशशंसुर्वरारोहे विघसं मन्त्रिसत्तमम् ।। ९२.

तेव्हा लगेचच त्या दैत्याच्या शब्दांचे सर्व तेजस्विनी स्त्रियांनी 'छान आहे, छान आहे' असे म्हणून कौतुक केले आणि विघस या श्रेष्ठ मंत्र्याचे गौरव केले.

प्रशस्य सर्वे तं दूतं संदेष्टुमुपचक्रमुः । विद्युत्प्रभं महाभागं महामायाविदं शुभम् ।। ९२.

सर्वांनी त्या दूताचे कौतुक केले आणि त्याला पाठवण्याची तयारी केली. तो विद्युत्प्रभा, अत्यंत भाग्यशाली, मोठ्या मायेत पारंगत आणि शुभ होता.

विसर्जयित्वा तं दूतं विघसो वाक्यमब्रवीत् । संनह्यन्तां दानवेन्द्राश्चतुरङ्गबलेन ह । क्रियतां विजयस्तावद् देवसैन्यं प्रति प्रभो ।। ९२.

दूताला पाठवल्यावर विघस म्हणाला, 'सर्व दानवांच्या राजांनी चारी अंगांनी सुसज्ज सैन्य तयार करावे. देवांच्या सैन्यावर विजय मिळवावा, हे प्रभो.'

असुरेन्द्र सुरैर्भग्नैस्तत् पराक्रमभीषिता । सा कन्या वशतामेति त्वयि शक्रसमागते ।। ९२.

जेव्हा असुरराज देवांना हरवतील आणि त्यांचे पराक्रम कमी होतील, तेव्हा ती कन्या तुझ्या अधीन येईल, हे इंद्रासारख्या.

लोकपालैर्जितैः सर्वैस्तथैव मरुतां गणैः । नागैर्विद्याधरैः सिद्धैर्गन्धर्वैः सर्वतो जितैः । रुद्रैर्वसुभिरादित्यैस्त्वमेवेन्द्रो भविष्यसि ।। ९२.

सर्व लोकपाल, मरुतगण, नाग, विद्याधर, सिद्ध, गंधर्व, रुद्र, वसु, आदित्य हे सर्व जिंकले गेले की, मग फक्त तूच इंद्र होशील.

इन्द्रस्य ते शतं कन्या देवगन्धर्वयोषितः । वशमायान्ति साऽपि स्यात् सर्वथा वशमागता ।। ९२.

इंद्राच्या शंभर कन्या, देव आणि गंधर्व स्त्रिया तुझ्या अधीन येतील; तीही सर्व प्रकारे तुझ्या वश होईल.

एवमुक्तस्तदा दैत्यः सेनापतिमुवाच ह । विरूपाक्षं महामेघवर्णं नीलाञ्जनप्रभम् ।। ९२.

असे ऐकून त्या दैत्याने आपल्या सेनापतीला, विरूपाक्ष या मोठ्या मेघासारख्या काळ्या आणि निळ्या कांतीच्या वीराला, बोलावले.

आनीयतां द्रुतं सैन्यं हस्त्यश्वरथपत्तिनाम् । येन देवान् सगन्धर्वान् जयामि युधि दुर्ज्जयान् ।। ९२.

'हत्ती, घोडे, रथ आणि पायदळांचे सैन्य लवकर आण, ज्याच्या जोरावर मी देव आणि गंधर्व यांना युद्धात जिंकू शकतो,' असे त्याने सांगितले.

एवमुक्ते विरूपाक्षस्तदा सेनापतिर्द्रुतम् । आनिनाय महत्सैन्यमनन्तमपराजितम् ।। ९२.

हे ऐकून सेनापती विरूपाक्षाने मोठे, अनंत आणि अजिंक्य असे सैन्य लगेचच आणले.

एकैको दानवस्तत्र वज्रहस्तसमो युधि । एकैकं स्पर्धते देवं जेतुं स्वेन बलेन ह ।। ९२.

तेथे प्रत्येक दानव युद्धात वज्रधारीसारखा बळवान होता; प्रत्येकजण स्वतःच्या बळावर एखाद्या देवाला जिंकण्याचा प्रयत्न करत होता.

तेषां प्रधानभूतानामर्बुदं नवकोटयः । येषामेकस्यानुयाति तावद् बलमर्थोर्ज्जितम् ।। ९२.

त्यात प्रमुख असलेल्या दानवांची नव्वद कोटी संख्या होती; आणि प्रत्येकाच्या मागे तितकेच बलाढ्य सैन्य उभे होते.

तेषां नैकसहस्त्राणि दैत्यानां तु महात्मनाम् । समितिं चक्रुरव्यग्रास्तदा दैत्याः प्रहारिणः । प्रयाणं कारयामासुर्देवसैन्यजिघांसया ।। ९२.

त्यात असंख्य थोर दैत्य हजारोंनी, एकाग्रतेने युद्धाची मांडणी केली; मग ते सर्व दैत्य, युद्धासाठी उत्सुक होऊन, देवांच्या सैन्याचा संहार करण्यासाठी निघाले.

विचित्रयाना विविधध्वजाग्रा विचित्रशस्त्रा विविधोग्ररूपाः । दैत्या सुराञ् जेतुमिच्छन्त उच्चैर् ननर्त्तुरात्तायुधभीमहस्ताः ।। ९२.

विविध रंगीबेरंगी रथांवर, वेगवेगळ्या झेंड्यांनी सजलेले, भयानक शस्त्रं हातात घेऊन, भीतीदायक रूपं धारण केलेले दैत्य, देवांना जिंकण्यासाठी मोठ्या उत्साहाने, उंचावलेल्या भयंकर हातांनी युद्धभूमीत नाचू लागले.

श्रीवराह उवाच । ततो महिषदैत्यस्तु कामरूपी महाबलः । मत्तहस्तिनामारुह्य यियासुर्मेरुपर्वतम् ।। ९३.

श्रीवराह म्हणाले: मग महाबलवान, इच्छेनुसार रूप बदलणारा महिष नावाचा दैत्य, मदाने भरलेल्या हत्तीवर बसून मेरू पर्वतावर जाण्याचा विचार करू लागला.

तत्रैन्द्रं पुरमासाद्य देवैः सह शतक्रतुम् । अभिदुद्राव दैत्येन्द्रस्ततो देवाः क्रुधान्विताः ।। ९३.

तेथे, इंद्राच्या नगरीत पोहोचल्यावर, दैत्यांचा राजा आपल्या सोबत्यांसह शतक्रतू इंद्रावर आणि देवांवर तुटून पडला. तेव्हा देवता रागाने भरून उत्तर देऊ लागले.

आदाय स्वानि शस्त्राणि वाहनानि विशेषतः । अधिष्ठायासुरानाजौ दुद्रुवुर्मुदिता भृशम् ।। ९३.

आपापली शस्त्रं आणि विशेषतः आपली वाहनं घेऊन, आनंदित झालेले देवता आपल्या वाहनांवर बसून असुरांवर चाल करून गेले.

तेषां प्रववृते युद्धं तुमुलं लोमहर्षणम् । घोरं प्रचण्डयोधानामन्योन्यमभिगर्जताम् ।। ९३.

त्यांच्यात भयंकर, अंगावर काटा आणणारे, मोठ्या रणवीरांनी एकमेकांवर गर्जना करत घनघोर युद्ध सुरू झाले.

तत्राञ्जनो नीलकुक्षिर्मेघवर्णो बलाहकः । उदराक्षो ललाटाक्षः सुभीमो भीमविक्रमः । स्वर्भानुश्चेति दैत्याष्टौ वसून् दुद्रुवुराहवे ।। ९३.

त्या युद्धात अंजन, नीलकुक्षी, मेघवर्ण, बलाहक, उदराक्ष, ललाटाक्ष, सुभीम, भीमविक्रम आणि स्वरभानू हे आठ दैत्य वसूंवर तुटून पडले.

यथासंख्येन तद्वच्च दैत्या द्वादश चापरे । आदित्यान् दैत्यवर्यास्तु तेषां प्राधान्यतः श्रृणु ।। ९३.

त्याचप्रमाणे, आणखी बारा दैत्य, आपापल्या संख्येनुसार, आदित्यांवर चालून गेले. त्यातले प्रमुख दैत्य ऐक.

भीमो ध्वङ्क्षो ध्वस्तकर्णः शङ्कुकर्णस्तथैव च । वज्रकायोऽतिवीर्यश्च विद्युन्माली तथैव च ।। ९३.

भीम, ध्वंक्ष, ध्वस्तकर्ण, शंकुकर्ण, अतिशक्तिशाली वज्रकाय आणि विद्युत्माळी हे,

रक्ताक्षो भीमदंष्ट्रस्तु विद्युज्जिह्वस्तथैव च । अतिकायो महाकायो दीर्घबाहुः कृतान्तकः ।। ९३.

रक्ताक्ष, भीमदंष्ट्र, विद्युत्जिह्व, अतिकाय, महाकाय, दीर्घबाहु आणि कृतांतक हे,

एते द्वादश दैत्येन्द्रा आदित्यान् युधि दुद्रुवुः । स्वकं सैन्यमुपादाय तद्वदन्येऽपि दानवाः । रुद्रान् दुद्रुवुरव्यग्रा यथासंख्येन कोपिताः ।। ९३.

हे बारा दैत्यराज आपापल्या सैन्यासह युद्धात आदित्यांवर चालून गेले. त्याचप्रमाणे, इतर दानवही रागावून, आपापल्या संख्येनुसार, रुद्रांवर तुटून पडले.

कालः कृतान्तो रक्ताक्षो हरणो मित्रहाऽनिलः । यज्ञहा ब्रह्महा गोघ्नः स्त्रीघ्नः संवर्त्तकस्तथा ।। ९३.

काळ, कृतांत, रक्ताक्ष, हरण, मित्रहा, अनिल, यज्ञहा, ब्रह्महा, गोघ्न, स्त्रीघ्न आणि संवर्तक हे,

इत्येते दश चैकश्च दैत्येन्द्रा युद्धदुर्मदाः । यथासंख्येन रुद्रांस्तु दुद्रुवुर्भीमविक्रमाः ।। ९३.

असे हे दहा आणि आणखी एक, एकूण अकरा दैत्यराज, युद्धाची उन्मत्तता घेऊन, आपापल्या संख्येनुसार, भीमविक्रमाने रुद्रांवर चालून गेले.

शेषान् देवान् शेषदैत्या यथायोगमुपाद्रवन् । स्वयं महिषदैत्यस्तु इन्द्रं दुद्राव वेगितः ।। ९३.

उरलेले दैत्य उरलेल्या देवांवर योग्य त्या प्रकारे चालून गेले. पण महिष दैत्य स्वतःच वेगाने इंद्रावर तुटून पडला.

स चापि बलवान् दैत्यो ब्रह्मणो वरदर्पितः । अवध्यः पुरुषेणाजौ यद्यपि स्यात् पिनाकधृक् ।। ९३.

तो महाबलवान दैत्य, ब्रह्मदेवाच्या वरामुळे, कोणत्याही पुरुषाने—even पिनाकधारी असला तरी—युद्धात मारता येणार नव्हता.