वराहपुराणम्

दृष्ट्वा मुहूर्तं देवेशि विस्मितो नारदोऽभवत् । अहो रूपमहो कान्तिरहो धैर्यमहो वयः ।। ९१.

क्षणभर देवीकडे पाहून, देवताधीश नारद आश्चर्यचकित झाला—'वा, काय रूप! वा, काय तेज! वा, काय धैर्य! वा, काय तारुण्य!'

अहो निष्कामता देव्या इति खेदमुपाययौ । देवगन्धर्वसिद्धानां यक्षकिन्नररक्षसाम् ।। ९१.

'वा, देवीची किती इच्छाशून्यता!' असं मनात येऊन त्याला थोडं अस्वस्थ वाटलं, कारण देव, गंधर्व, सिद्ध, यक्ष, किन्नर आणि राक्षस यांच्यात—

न रूपमीदृशं क्वापि स्त्रीष्वन्यासु प्रदृश्यते । एवं संचिन्त्य मनसा नारदो विस्मयान्वितः ।। ९१.

इतर कुठल्याही स्त्रीमध्ये असं रूप कुठेच दिसत नाही. असं मनात विचार करत नारद पूर्णपणे विस्मयाविष्ट झाला.

प्रणम्य देवीं वरदामुत्पपात नभस्तलम् । गतश्च त्त्वरया युक्तः पुरीं दैत्येन्द्रपालिताम् ।। ९१.

वर देणाऱ्या देवीला वंदन करून, नारद आकाशात उडाला आणि घाईने दैत्यराजाच्या राज्यातील नगरीकडे गेला.

महिषाख्येन भूतेशि समुद्रान्तःस्थितां पुरीम् । तत्राससाद भगवानसुरं महिषाकृतिम् ।। ९१.

भूतांची अधिष्ठात्री देवी, समुद्राच्या काठावर असलेल्या 'महिषा' नावाच्या त्या नगरीत, नारदाने महिषाच्या रूपातील असुराला भेट दिली.

दृष्ट्वा लब्धवरं वीरं देवसैन्यान्तकं महत् । स तेन पूजितो भक्त्या तदा लोकचरो मुनिः ।। ९१.

वर मिळवलेला, देवांच्या सैन्याचा संहार करणारा तो पराक्रमी असुर पाहून, त्या वेळी नारद ऋषी त्याच्याकडून भक्तीभावाने पूजला गेला.

प्रीतात्मा नारदस्तस्मै देव्या रूपमनुत्तमम् । आचचक्षे यथान्यायं यद् दृष्टं देवतापुरे ।। ९१.

मनापासून आनंदी झालेला नारदाने, देवतांच्या नगरीत पाहिलेलं देवीचं अनुपम रूप त्याला योग्य रीतीने सांगितलं.

नारद उवाच । असुरेन्द्र श्रृणुष्वेकं कन्यारत्नं समाहितः । येन लब्धं तु त्रैलोक्यं वरदानाच्चराचरम् ।। ९१.

नारद म्हणाला, 'असुरेंद्र, लक्ष देऊन ऐक, ती कुमारिका अशी रत्न आहे, जिने वर मिळवून संपूर्ण त्रैलोक्य आणि चराचर प्राणी मिळवले आहेत.'

ब्रह्मलोकादहं दैत्य मन्दराद्रिमुपागतः । तत्र देवीपुरं दृष्टं कुमारीशतसङ्कुलम् ।। ९१.

'मी ब्रह्मलोकातून, दैत्यराजा, मंदार पर्वतावर आलो; तिथे मी देवीचं नगर पाहिलं, जिथे शेकडो कुमारिका होत्या.'

तत्र प्रधाना या कन्या तापसी व्रतधारिणी । सा देवदैत्ययक्षाणां मध्ये काचिन्न दृश्यते ।। ९१.

तेथे ती प्रमुख कन्या, कठोर व्रत पाळणारी तपस्विनी, देव, दैत्य किंवा यक्ष यांच्या मध्ये कुठेही दिसत नाही.

यादृशी सा शुभा दैत्य तादृश्येकाण्डमध्यतः । भ्रमता तादृशी दृष्ट्वा न कदाचिन्मया सती ।। ९१.

अशी सुंदर स्त्री, हे दैत्य, या अखंड ब्रह्मांडात फिरताना मी कधीच पाहिली नाही.

तस्याश्च देवगन्धर्वा ऋषयः सिद्धचारणाः । उपासांचक्रिरे सर्वे येऽप्यन्ये दैत्यनायकाः ।। ९१.

त्या कन्येला सर्व देव, गंधर्व, ऋषी, सिद्ध, चारण आणि इतर दैत्यांचे प्रमुख यांनीही भक्तीभावाने पूजले.

तां दृष्ट्वा वरदां देवीमहं तूर्णमिहागतः । अजित्वा देवगन्धर्वान् न तां जयति कश्चन ।। ९१.

ती वर देणारी देवी पाहून मी लगेच येथे आलो; देव आणि गंधर्व यांना जिंकल्या शिवाय तिला कोणीही मिळवू शकत नाही.

एवमुक्त्वा क्षणं स्थित्वा तमनुज्ञाप्य नारदः । यथागतं ययौ धीमानन्तर्धानेन तत्क्षणात् ।। ९१.

असं सांगून, क्षणभर थांबून, नारदांनी परवानगी घेऊन, जसे आले तसे, त्या क्षणी अदृश्य होत निघून गेले.

श्रीवराह उवाच । गते तु नारदे दैत्यश्चिन्तयामास तां शुभाम् । कथितां नारदमुखाच्छ्रुत्वा विस्मितमानसः ।। ९२.

श्रीवराह म्हणाले: नारद गेले, तेव्हा त्या शुभ कन्येची गोष्ट नारदांच्या तोंडून ऐकून, आश्चर्यचकित मनाने दैत्य तिला विचार करू लागला.

तामेव चिन्तयन् शर्म न लेभे दैत्यसत्तमः । अलंशर्मा महामन्त्री आनिनाय महाबलः ।। ९२.

तीच सतत विचार करत असताना, तो श्रेष्ठ दैत्य सुखी राहू शकला नाही; मग त्याने बलाढ्य महामंत्री अलंशर्माला बोलावले.

तस्याष्टौ मन्त्रिणः शूरा नीतिमन्तो बहुश्रुताः । प्रघसो विघसश्चैव शङ्कुकर्णो विभावसुः । विद्युन्माली सुमाली च पर्जन्यः क्रूर एव च ।। ९२.

त्याचे आठ मंत्री धाडसी, चतुर आणि विद्वान होते: प्रघास, विघास, शंकुकर्ण, विभावसु, विद्युन्माळी, सुमाळी, पर्जन्य आणि क्रूर.

एते मन्त्रिवरास्तस्य प्राधान्येन प्रकीर्तिताः । ते दानवेन्द्रमासीनमूचुः कृत्यं विधीयताम् ।। ९२.

हेच त्याचे प्रमुख मंत्री म्हणून ओळखले जात; ते सर्व दानवांच्या राजाजवळ बसलेले म्हणाले, 'जे करायचं ते करा.'

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा दानवेन्द्रो महाबलः । उवाच कन्यालाभार्थं नारदावाप्तनिश्चयः ।। ९२.

त्यांच्या बोलण्यावर, नारदांनी सांगितलेल्या सल्ल्याने ठाम झालेला बलाढ्य दानवराज त्या कन्येला मिळवण्यासाठी बोलू लागला.

महिष उवाच । मह्यं तु कथिता बाला नारदेन महर्षिणा । सा चाजित्य सुराध्यक्षं न लभ्येत वराङ्गना ।। ९२.

महिष म्हणाला: 'माझ्यासाठी ती कन्या महर्षी नारदांनी सांगितली; ती उत्तम स्त्री देवांचा प्रमुख जिंकल्या शिवाय मिळू शकत नाही.'

एतदर्थं भवन्तो वै कथयन्तु विमृश्य वै । कथं सा लभ्यते बाला कथं देवाश्च निर्जिताः । भवेयुरिति तत्सर्वं कथयन्तु द्रुतं मम ।। ९२.

म्हणून, तुम्ही सर्वांनी विचार करून सांगावं की ती कन्या कशी मिळवता येईल आणि देवांना कसे हरवता येईल? हे सर्व लवकर मला सांगा.

एवमुक्तास्ततः सर्वे कथयामासुरञ्जसा । ऊचुः संमन्त्र्य ते सर्वे कथयामो वयं प्रभो ।। ९२.

असं सांगितल्यावर, ते सर्व एकत्र बोलले; चर्चा करून त्यांनी म्हटलं, 'राजा, आम्ही तुम्हाला सांगतो.'

एवमुक्तस्तथोवाच प्रघसो दानवेश्वरम् । या सा ते कथिता दैत्य नारदेन महासती । सा शक्तिः परमा देवी वैष्णवी लोकधारिणी ।। ९२.

असं ऐकून, प्रघास दानवांच्या राजाला म्हणाला: 'नारदांनी जी कन्या तुला सांगितली, हे दैत्य, ती अत्यंत पवित्र, हीच परमशक्ती, वैष्णवी, सगळ्या जगाची पालन करणारी आहे.'

गुरुपत्नी राजपत्नी तथा सामन्तयोषितः । जिघृक्षन् नश्यते राजा तथागम्यागमेन च ।। ९२.

जो राजा गुरूची पत्नी, दुसऱ्या राजाची किंवा सरदारांची स्त्री मिळवण्याचा प्रयत्न करतो, किंवा अशक्य गोष्टीकडे जातो, तो नाश पावतो.

प्रघसेनैवमुक्तस्तु विघसो वाक्यमब्रवीत् । सम्यगुक्तं प्रघसेन तां देवीं प्रति पार्थिव ।। ९२.

प्रघास असं बोलल्यावर विघास म्हणाला: 'प्रघासाने त्या देवीबद्दल जे सांगितलं ते अगदी योग्य आहे, राजन.'

यदि नाम मतैक्यं तु बुद्धिः स्मरणमागता । वरणीया कुमारी तु सर्वदा विजिगीषुभिः । न स्वतन्त्रेण कन्यायाः कार्यं क्वापि प्रकर्षणम् ।। ९२.

मत एकत्र आलं आणि मनात ठरवलं तरी, विजयाची इच्छा असणाऱ्यांनी नेहमी कन्येची मागणी करावी; पण कुठेही कन्येला जबरदस्तीने घेऊ नये.

यदि वो रोचते वाक्यं मदीयं मन्त्रिसत्तमाः । तदानीं तां शुभां देवीं गत्वा याचन्तु मन्त्रिणः ।। ९२.

माझं बोलणं तुम्हाला योग्य वाटलं, मंत्रीहो, तर मग मंत्री जाऊन त्या शुभ देवीची मागणी करावी.

यो महात्मा भवेत् तस्या बन्धुस्तं याचयामहे । साम्नैवादौ ततः पश्चात् करिष्यामः प्रदानकम् । ततो भेदं करिष्यामस्ततो दण्डं क्रमेण च ।। ९२.

ती महात्मा असलेला तिचा नातेवाईक आहे, त्याच्याकडे आपण तिच्यासाठी विनंती करू. आधी गोड बोलून, नंतर भेटवस्तू देऊन, त्यानंतर फूट पाडून, आणि शेवटी गरज पडलीच तर शिक्षा करून, असा हा क्रम पाळू.

अनेन क्रमयोगेन यदि सा नैव लभ्यते । ततः सन्नह्य गच्छामो बलाद् गृह्णीम तां शुभाम् ।। ९२.

या सगळ्या उपायांनीही ती मिळाली नाही, तर मग आपण शस्त्रसज्ज होऊन जाऊ आणि त्या शुभेच्छा असलेल्या कन्येला बळाने घेऊन येऊ.