वराहपुराणम्

तस्मात् क्षोभात् समुत्तस्थुः कुमार्यः सौम्यलोचनाः । नीलकुञ्चितकेशान्ता बिम्बोष्ठायतलोचनाः । नितम्बरशनोद्दामा नूपुराढ्याः सुवर्चसः ।। ९१.

त्या अस्वस्थतेतून कोमल डोळ्यांच्या कुमारिका निर्माण झाल्या; त्यांचे केस काळे, कुरळे आणि गुंडाळलेले, ओठ लालबुंद, डोळे मोठे, सुंदर वस्त्रे व कंबरपट्टा घातलेली, पैंजणांनी सजलेली आणि तेजस्वी होत्या.

एवंविधाः स्त्रियो देव्या क्षोभिते मनसि द्रुतम् । उत्तस्थुः शतसाहस्त्राः कोटिशो विविधाननाः ।। ९१.

अशा स्त्रिया, देवीच्या मनात अस्वस्थता निर्माण होताच, क्षणात शेकडो हजारांनी, कोट्यवधी वेगवेगळ्या चेहऱ्यांनी प्रकट झाल्या.

दृष्ट्वा कुमार्यः सा देवी तस्मिन्नेव गिरौ शुभा । तपसा निर्ममे देवी पुरं हर्म्यशताकुलम् ।। ९१.

त्या पर्वतावर त्या कुमारिका पाहून, शुभे, देवीने आपल्या तपाच्या सामर्थ्याने शेकडो महालांनी भरलेले एक सुंदर नगर निर्माण केले.

विशालरथ्यं सौवर्णप्रासादैरुपशोभितम् । अन्तर्जलानि वेश्मानि मणिसोपानवन्ति च । रत्नजालगवाक्षाणि आसन्नोपवनानि च ।। ९१.

त्या नगरीत रुंद रस्ते, सुवर्णप्रासाद, घरांत पाण्याची तलाव, रत्नांच्या पायऱ्या, रत्नजडित खिडक्या आणि जवळच सुंदर बागा होत्या.

असंख्यातानि हर्म्याणि तथा कन्या धराधरे । प्राधान्येन प्रवक्ष्यामि कन्यानामानि शोभने ।। ९१.

त्या पर्वतावर असंख्य महाल आणि कुमारिका होत्या. मी तुला, हे शुभे, त्या कुमारिकांची मुख्य नावे सांगतो.

विद्युत्प्रभा चन्द्रकान्तिः सूर्यकान्तिस्तथाऽपरा । गम्भीरा चारुकेशी च सुजाता मुञ्जकेशिनी ।। ९१.

विद्युत्प्रभा, चंद्रकांती, सूर्यकांती, गंभीर, चारुकेशी, सुजाता आणि मुंजकेशिनी.

घृताची चोर्वशी चान्या शशिनी शीलमण्डिता । चारुकन्या विशालाक्षी धन्या पीनपयोधरा ।। ९१.

घृताची, उर्वशी, शशिनी (शिलगुणांनी युक्त), चारुकन्या, विशालाक्षी, धन्या आणि पीनपयोधरा.

चन्द्रप्रभा गिरिसुता तथा सूर्यप्रभाऽमृता । स्वयंप्रभा चारुमुखी शिवदूती विभावरी ।। ९१.

चंद्रप्रभा, गिरिसुता, सूर्यप्रभा, अमृता, स्वयंप्रभा, चारुमुखी, शिवदूती आणि विभावरी.

जया च विजया चैव जयन्ती चापराजिता । एताश्चान्याश्च शतशः कन्यास्तस्मिन् पुरोत्तमे ।। ९१.

जया, विजय, जयंती, अपराजिता आणि अशा शेकडो कुमारिका त्या उत्तम नगरीत होत्या.

देव्या अनुचराः सर्वाः पाशाङ्कुशधराः शुभाः । ताभिः परिवृता देवी सिंहासनगता शुभा ।। ९१.

त्या सर्व देवीच्या सेविका होत्या, त्यांच्या हाती पाश आणि अंकुश होते, त्या मंगलमय होत्या. त्यांच्या वेढ्यात देवी सिंहासनावर बसली होती.

सुसितैश्चामरैः स्त्रीभिर्वीज्यमाना विलासिनी । कौमारं व्रतमास्थाय तपः कर्तुं समुद्यता ।। ९१.

शुद्ध चामरांनी स्त्रिया तिला वाऱ्याचा शिडकावा करत होत्या, ती तेजस्वी होती, कुमारव्रत स्वीकारून तप करण्यास सज्ज झाली.

यौवनस्था महाभागा पीनवृत्तपयोधरा । चम्पकाशोकपुन्नागनागकेसरदामभिः ।। ९१.

युवावस्थेत असलेल्या, फार भाग्यवान आणि उन्नत, गोल व भरदार स्तन असलेल्या त्या देवीने चंपक, अशोक, पुन्नाग आणि नागकेसर यांच्या फुलांच्या माळांनी स्वतःला सजवलं होतं.

सर्वाङ्गेष्वर्चिता देवी ऋषिदेवनमस्कृता । पूज्यमाना वरस्त्रीभिः कुमारीभिः समन्ततः ।। ९१.

ती देवी सर्व अंगांनी पूजली जात होती, ऋषी आणि देवांनी तिचा सन्मान केला होता, आणि तिच्या सभोवताली श्रेष्ठ स्त्रिया आणि कुमारिका तिची भक्तीने पूजा करत होत्या.

सर्वाङ्गभोगिनी देवी यावदास्ते तपोऽन्विता । तावदागतवांस्तत्र नारदो ब्रह्मणः सुतः ।। ९१.

ती देवी सर्व सुखांचा अनुभव घेत, पण तरीही तपश्चर्येत मग्न होती; तेव्हाच ब्रह्मदेवांचा पुत्र नारद तिथे आला.

तं दृष्ट्वा सहसा देवी ब्रह्मपुत्रं तपोधनम् । विद्युत्प्रभामुवाचेदमासनं दीयतामिति । पाद्यमाचमनीयं च क्षिप्रमस्मै प्रदीयताम् ।। ९१.

नारद ऋषीला अचानक पाहून, देवीने विद्युत्प्रभेला सांगितलं, 'त्यांना बसायला आसन द्या आणि पाय धुण्यासाठी व आचमनासाठी पाणी लवकर आणा.'

एवमुक्ता तदा देव्या कन्या विद्युप्रभा शुभा । आसनं पाद्यमर्घ्यं च नारदाय न्यवेदयत् ।। ९१.

देवीने असं सांगितल्यावर, शुभ्र कुमारिका विद्युत्प्रभेने नारदाला आसन, पाय धुण्याचं पाणी आणि अर्घ्य आदराने अर्पण केलं.

ततः कृतासनं दृष्ट्वा प्रणतं नारदं मुनिम् । उवाच वचनं देवी हर्षेण महताऽन्विता ।। ९१.

नारद ऋषीने आसन घेऊन नम्रतेने वाकून बसलेला पाहून, देवी मोठ्या आनंदाने त्याच्याशी बोलू लागली.

स्वागतं भो मुनिश्रेष्ठ कस्माल्लोकादिहागतः । किं कार्यं वद ते कृत्यं मा ते कालात्ययो भवेत् ।। ९१.

'स्वागत आहे, ऋषिश्रेष्ठ! तुम्ही इथं कोणत्या कारणासाठी आलात? तुमचं काय काम आहे ते सांगा, म्हणजे तुमचा वेळ वाया जाणार नाही.'

एवमुक्तस्तदा देव्या नारदः प्राह लोकवित् । ब्रह्मलोकादिन्द्रलोकं तस्माद् रौद्रमथाचलम् ।। ९१.

देवीने असं विचारल्यावर, जगाचा जाणकार नारद म्हणाला, 'मी ब्रह्मलोकातून इंद्रलोकात, आणि तिथून या भयंकर पर्वतावर आलो आहे.'

ततस्त्वामिह देवेशि द्रष्टुमभ्यागतः शुभे । एवमुक्त्वा मुनिः श्रीमांस्तां देवीमन्ववेक्षत ।। ९१.

'म्हणूनच, देवतांच्या देवी, मी इथे तुला पाहायला आलो आहे, शुभे.' असं म्हणून तो तेजस्वी ऋषी देवीकडे पाहू लागला.

दृष्ट्वा मुहूर्तं देवेशि विस्मितो नारदोऽभवत् । अहो रूपमहो कान्तिरहो धैर्यमहो वयः ।। ९१.

क्षणभर देवीकडे पाहून, देवताधीश नारद आश्चर्यचकित झाला—'वा, काय रूप! वा, काय तेज! वा, काय धैर्य! वा, काय तारुण्य!'

अहो निष्कामता देव्या इति खेदमुपाययौ । देवगन्धर्वसिद्धानां यक्षकिन्नररक्षसाम् ।। ९१.

'वा, देवीची किती इच्छाशून्यता!' असं मनात येऊन त्याला थोडं अस्वस्थ वाटलं, कारण देव, गंधर्व, सिद्ध, यक्ष, किन्नर आणि राक्षस यांच्यात—

न रूपमीदृशं क्वापि स्त्रीष्वन्यासु प्रदृश्यते । एवं संचिन्त्य मनसा नारदो विस्मयान्वितः ।। ९१.

इतर कुठल्याही स्त्रीमध्ये असं रूप कुठेच दिसत नाही. असं मनात विचार करत नारद पूर्णपणे विस्मयाविष्ट झाला.

प्रणम्य देवीं वरदामुत्पपात नभस्तलम् । गतश्च त्त्वरया युक्तः पुरीं दैत्येन्द्रपालिताम् ।। ९१.

वर देणाऱ्या देवीला वंदन करून, नारद आकाशात उडाला आणि घाईने दैत्यराजाच्या राज्यातील नगरीकडे गेला.

महिषाख्येन भूतेशि समुद्रान्तःस्थितां पुरीम् । तत्राससाद भगवानसुरं महिषाकृतिम् ।। ९१.

भूतांची अधिष्ठात्री देवी, समुद्राच्या काठावर असलेल्या 'महिषा' नावाच्या त्या नगरीत, नारदाने महिषाच्या रूपातील असुराला भेट दिली.

दृष्ट्वा लब्धवरं वीरं देवसैन्यान्तकं महत् । स तेन पूजितो भक्त्या तदा लोकचरो मुनिः ।। ९१.

वर मिळवलेला, देवांच्या सैन्याचा संहार करणारा तो पराक्रमी असुर पाहून, त्या वेळी नारद ऋषी त्याच्याकडून भक्तीभावाने पूजला गेला.

प्रीतात्मा नारदस्तस्मै देव्या रूपमनुत्तमम् । आचचक्षे यथान्यायं यद् दृष्टं देवतापुरे ।। ९१.

मनापासून आनंदी झालेला नारदाने, देवतांच्या नगरीत पाहिलेलं देवीचं अनुपम रूप त्याला योग्य रीतीने सांगितलं.

नारद उवाच । असुरेन्द्र श्रृणुष्वेकं कन्यारत्नं समाहितः । येन लब्धं तु त्रैलोक्यं वरदानाच्चराचरम् ।। ९१.

नारद म्हणाला, 'असुरेंद्र, लक्ष देऊन ऐक, ती कुमारिका अशी रत्न आहे, जिने वर मिळवून संपूर्ण त्रैलोक्य आणि चराचर प्राणी मिळवले आहेत.'

ब्रह्मलोकादहं दैत्य मन्दराद्रिमुपागतः । तत्र देवीपुरं दृष्टं कुमारीशतसङ्कुलम् ।। ९१.

'मी ब्रह्मलोकातून, दैत्यराजा, मंदार पर्वतावर आलो; तिथे मी देवीचं नगर पाहिलं, जिथे शेकडो कुमारिका होत्या.'