वराहपुराणम्

या साऽऽदौ वर्द्धिता सृष्टिर्ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । तया तुल्यां स्तुतिं चक्रे तस्या देव्याः पितामहः ।। ९०.

ती सृष्टी जी सुरुवातीला अव्यक्त जन्म असलेल्या ब्रह्मामधून वाढली, तिच्या स्तुतीसारखीच स्तुती त्या देवीसाठी पितामहाने केली.

ब्रह्मोवाच । जयस्व सत्यसंभूते ध्रुवे देवि वराक्षरे । सर्वगे सर्वजननि सर्वभूतमहेश्वरि ।। ९०.

ब्रह्मदेव म्हणाले, "सत्यस्वरूपे, अचल असलेल्या देवी, श्रेष्ठ अक्षरे, सर्वत्र व्यापणारी, सर्वांची जननी, सर्व भूतांची महेश्वरी, तू जय मिळव."

सर्वज्ञे त्वं वरारोहे सर्वसिद्धिप्रदायिनी । सिद्धिबुद्धिकरी देवि प्रसूतिः परमेश्वरि ।। ९०.

तू सर्वज्ञ आहेस, हे सुंदर अंग असलेल्या देवी, सर्व सिद्धी देणारी आहेस. हे देवी, सिद्धी आणि बुद्धी देणारी, सर्वांची उत्पत्ती करणारी, परमेव असलेली आहेस.

त्वं स्वाहा त्वं स्वधा देवि त्वमुत्पत्तिर्वरानने । त्वमोङ्कारस्थिता देवि वेदोत्पत्तिस्त्वमेव च ।। ९०.

तूच स्वाहा आहेस, तूच स्वधा आहेस, हे देवी, तूच सर्व सृष्टीची सुरुवात आहेस, हे सुंदर मुखवाली. तूच ॐकारात वसलेली आहेस, आणि वेदांची उत्पत्तीही तुझ्याचकडून झाली आहे.

देवानां दानवानां च यक्षगन्धर्वरक्षसाम् । पशूनां वीरुधां चापि त्वमुत्पत्तिर्वरानने ।। ९०.

हे सुंदर मुखवाली, देव, दानव, यक्ष, गंधर्व, राक्षस, तसेच सर्व पशू आणि वनस्पती यांचीही सुरुवात तुझ्याचकडून झाली आहे.

विद्या विद्येश्वरी सिद्धा प्रसिद्धा त्वं सुरेश्वरि । सर्वज्ञा त्वं वरारोहे सर्वसिद्धिप्रदायिनी ।। ९०.

तूच विद्या आहेस, विद्येची अधीश्वरी आहेस, सिद्ध आणि प्रसिद्ध आहेस, हे देवतांचा अधिपती. तू सर्वज्ञ आहेस, हे सुंदर अंगवाली, आणि सर्व सिद्धी देणारी आहेस.

सर्वगा गतसंदेहा सर्वशत्रुनिबर्हिणी । सर्वविद्येश्वरी देवी नमस्ते स्वस्तिकारिणि ।। ९०.

तू सर्वत्र आहेस, तुझ्या मनात शंका नाही, तू सर्व शत्रूंचा नाश करणारी आहेस. तू सर्व विद्येची अधीश्वरी आहेस, हे देवी, तुला नमस्कार असो, तू नेहमी मंगल घडवणारी आहेस.

ऋतुस्नातां स्त्रियं गच्छेद् यस्त्वां स्तुत्वा वरानने । तस्यावश्यं भवेत् सृष्टिस्त्वत्प्रसादात् प्रजेश्वरि । स्वरूपा विजया भद्रा सर्वशत्रुप्रमोहिनि ।। ९०.

जो कोणी ऋतुस्नान केलेल्या स्त्रीकडे तुझी स्तुती करून जातो, हे सुंदर मुखवाली, त्याला तुझ्या कृपेने नक्कीच संतती प्राप्त होते, हे संततीची अधीश्वरी. ती स्त्री स्वरूपसंपन्न, विजयी, शुभ आणि सर्व शत्रूंना मोहात पाडणारी होते.

श्रीवराह उवाच । या मन्दरगता देवी तपस्तप्तुं तु वैष्णवी । राजसी परमा शक्तिः कौमारव्रतधारिणी ।। ९१.

श्रीवराह म्हणाले: जी देवी मंदार पर्वतावर तप करण्यासाठी गेली, ती परम राजशक्ती आणि कुमारव्रत धारण करणारी वैष्णवी होती.

सैकाकिनी तपस्तेपे विशालायां तु शोभने । तस्यास्तपन्त्याः कालेन महता क्षुभितं मनः ।। ९१.

ती एकटी विशाल नगरीत तप करत होती, हे शुभे. तप करत असताना, काळानुसार तिचे मन फार अस्वस्थ झाले.

तस्मात् क्षोभात् समुत्तस्थुः कुमार्यः सौम्यलोचनाः । नीलकुञ्चितकेशान्ता बिम्बोष्ठायतलोचनाः । नितम्बरशनोद्दामा नूपुराढ्याः सुवर्चसः ।। ९१.

त्या अस्वस्थतेतून कोमल डोळ्यांच्या कुमारिका निर्माण झाल्या; त्यांचे केस काळे, कुरळे आणि गुंडाळलेले, ओठ लालबुंद, डोळे मोठे, सुंदर वस्त्रे व कंबरपट्टा घातलेली, पैंजणांनी सजलेली आणि तेजस्वी होत्या.

एवंविधाः स्त्रियो देव्या क्षोभिते मनसि द्रुतम् । उत्तस्थुः शतसाहस्त्राः कोटिशो विविधाननाः ।। ९१.

अशा स्त्रिया, देवीच्या मनात अस्वस्थता निर्माण होताच, क्षणात शेकडो हजारांनी, कोट्यवधी वेगवेगळ्या चेहऱ्यांनी प्रकट झाल्या.

दृष्ट्वा कुमार्यः सा देवी तस्मिन्नेव गिरौ शुभा । तपसा निर्ममे देवी पुरं हर्म्यशताकुलम् ।। ९१.

त्या पर्वतावर त्या कुमारिका पाहून, शुभे, देवीने आपल्या तपाच्या सामर्थ्याने शेकडो महालांनी भरलेले एक सुंदर नगर निर्माण केले.

विशालरथ्यं सौवर्णप्रासादैरुपशोभितम् । अन्तर्जलानि वेश्मानि मणिसोपानवन्ति च । रत्नजालगवाक्षाणि आसन्नोपवनानि च ।। ९१.

त्या नगरीत रुंद रस्ते, सुवर्णप्रासाद, घरांत पाण्याची तलाव, रत्नांच्या पायऱ्या, रत्नजडित खिडक्या आणि जवळच सुंदर बागा होत्या.

असंख्यातानि हर्म्याणि तथा कन्या धराधरे । प्राधान्येन प्रवक्ष्यामि कन्यानामानि शोभने ।। ९१.

त्या पर्वतावर असंख्य महाल आणि कुमारिका होत्या. मी तुला, हे शुभे, त्या कुमारिकांची मुख्य नावे सांगतो.

विद्युत्प्रभा चन्द्रकान्तिः सूर्यकान्तिस्तथाऽपरा । गम्भीरा चारुकेशी च सुजाता मुञ्जकेशिनी ।। ९१.

विद्युत्प्रभा, चंद्रकांती, सूर्यकांती, गंभीर, चारुकेशी, सुजाता आणि मुंजकेशिनी.

घृताची चोर्वशी चान्या शशिनी शीलमण्डिता । चारुकन्या विशालाक्षी धन्या पीनपयोधरा ।। ९१.

घृताची, उर्वशी, शशिनी (शिलगुणांनी युक्त), चारुकन्या, विशालाक्षी, धन्या आणि पीनपयोधरा.

चन्द्रप्रभा गिरिसुता तथा सूर्यप्रभाऽमृता । स्वयंप्रभा चारुमुखी शिवदूती विभावरी ।। ९१.

चंद्रप्रभा, गिरिसुता, सूर्यप्रभा, अमृता, स्वयंप्रभा, चारुमुखी, शिवदूती आणि विभावरी.

जया च विजया चैव जयन्ती चापराजिता । एताश्चान्याश्च शतशः कन्यास्तस्मिन् पुरोत्तमे ।। ९१.

जया, विजय, जयंती, अपराजिता आणि अशा शेकडो कुमारिका त्या उत्तम नगरीत होत्या.

देव्या अनुचराः सर्वाः पाशाङ्कुशधराः शुभाः । ताभिः परिवृता देवी सिंहासनगता शुभा ।। ९१.

त्या सर्व देवीच्या सेविका होत्या, त्यांच्या हाती पाश आणि अंकुश होते, त्या मंगलमय होत्या. त्यांच्या वेढ्यात देवी सिंहासनावर बसली होती.

सुसितैश्चामरैः स्त्रीभिर्वीज्यमाना विलासिनी । कौमारं व्रतमास्थाय तपः कर्तुं समुद्यता ।। ९१.

शुद्ध चामरांनी स्त्रिया तिला वाऱ्याचा शिडकावा करत होत्या, ती तेजस्वी होती, कुमारव्रत स्वीकारून तप करण्यास सज्ज झाली.

यौवनस्था महाभागा पीनवृत्तपयोधरा । चम्पकाशोकपुन्नागनागकेसरदामभिः ।। ९१.

युवावस्थेत असलेल्या, फार भाग्यवान आणि उन्नत, गोल व भरदार स्तन असलेल्या त्या देवीने चंपक, अशोक, पुन्नाग आणि नागकेसर यांच्या फुलांच्या माळांनी स्वतःला सजवलं होतं.

सर्वाङ्गेष्वर्चिता देवी ऋषिदेवनमस्कृता । पूज्यमाना वरस्त्रीभिः कुमारीभिः समन्ततः ।। ९१.

ती देवी सर्व अंगांनी पूजली जात होती, ऋषी आणि देवांनी तिचा सन्मान केला होता, आणि तिच्या सभोवताली श्रेष्ठ स्त्रिया आणि कुमारिका तिची भक्तीने पूजा करत होत्या.

सर्वाङ्गभोगिनी देवी यावदास्ते तपोऽन्विता । तावदागतवांस्तत्र नारदो ब्रह्मणः सुतः ।। ९१.

ती देवी सर्व सुखांचा अनुभव घेत, पण तरीही तपश्चर्येत मग्न होती; तेव्हाच ब्रह्मदेवांचा पुत्र नारद तिथे आला.

तं दृष्ट्वा सहसा देवी ब्रह्मपुत्रं तपोधनम् । विद्युत्प्रभामुवाचेदमासनं दीयतामिति । पाद्यमाचमनीयं च क्षिप्रमस्मै प्रदीयताम् ।। ९१.

नारद ऋषीला अचानक पाहून, देवीने विद्युत्प्रभेला सांगितलं, 'त्यांना बसायला आसन द्या आणि पाय धुण्यासाठी व आचमनासाठी पाणी लवकर आणा.'

एवमुक्ता तदा देव्या कन्या विद्युप्रभा शुभा । आसनं पाद्यमर्घ्यं च नारदाय न्यवेदयत् ।। ९१.

देवीने असं सांगितल्यावर, शुभ्र कुमारिका विद्युत्प्रभेने नारदाला आसन, पाय धुण्याचं पाणी आणि अर्घ्य आदराने अर्पण केलं.

ततः कृतासनं दृष्ट्वा प्रणतं नारदं मुनिम् । उवाच वचनं देवी हर्षेण महताऽन्विता ।। ९१.

नारद ऋषीने आसन घेऊन नम्रतेने वाकून बसलेला पाहून, देवी मोठ्या आनंदाने त्याच्याशी बोलू लागली.

स्वागतं भो मुनिश्रेष्ठ कस्माल्लोकादिहागतः । किं कार्यं वद ते कृत्यं मा ते कालात्ययो भवेत् ।। ९१.

'स्वागत आहे, ऋषिश्रेष्ठ! तुम्ही इथं कोणत्या कारणासाठी आलात? तुमचं काय काम आहे ते सांगा, म्हणजे तुमचा वेळ वाया जाणार नाही.'

एवमुक्तस्तदा देव्या नारदः प्राह लोकवित् । ब्रह्मलोकादिन्द्रलोकं तस्माद् रौद्रमथाचलम् ।। ९१.

देवीने असं विचारल्यावर, जगाचा जाणकार नारद म्हणाला, 'मी ब्रह्मलोकातून इंद्रलोकात, आणि तिथून या भयंकर पर्वतावर आलो आहे.'