वराहपुराणम्

एवमुक्ता तदा तेन सृष्टिः सा कमलेक्षणा । तस्य ह्यङ्के लयं प्राप्ता सा देवी पद्मलोचना । तस्मादारभ्य कालात् तु ब्राह्मी सृष्टिर्व्यवर्द्धत ।। ८९.

मग त्या ब्रह्मदेवांनी असं म्हटल्यावर, कमलासारख्या डोळ्यांची सृष्टी देवी त्यांच्या मांडीवर विसावली. त्या वेळेपासून ब्रह्माची सृष्टी वाढू लागली.

ब्रह्मणो मानसाः सप्त तेषामन्ये तपोधनाः । तेषामन्ये ततस्त्वन्ये चतुर्द्धा भूतसंग्रहः । सस्थाणुजङ्गमानां च सृष्टिः सर्वत्र संस्थिता ।। ८९.

ब्रह्मदेवांचे सात मानसपुत्र होते, त्यातले काही मोठे तपस्वी होते. त्यांच्यातून पुन्हा इतर आणि त्यांच्यातूनही पुढे चार भागांत विभागलेली सर्व सजीवांची आणि स्थावर-जंगमांची सृष्टी सर्वत्र पसरली.

यत्किंचिद् वाङ्मयं लोके जगत्स्थावरजङ्गमम् । तत्सर्वं स्थापितं सृष्ट्या भूतं भव्यं च सर्वदा ।। ८९.

या जगात जे काही बोललं जातं, स्थिर असो वा चल, ते सगळं सृष्टीने निर्माण केलं आहे—भूतकाळ, भविष्यकाळ आणि सदैव.

श्रीवराह उवाच । श्रृणु चान्यं वरारोहे तस्या देव्या महाविधिम् । या सा त्रिशक्तिरुद्दिष्टा शिवेन परमेष्ठिना ।। ९०.

श्रीवराह म्हणाले, "हे सुंदर अंग असलेल्या देवी, आता त्या त्रिशक्ती देवीचा महान विधान ऐक, ज्याची महती शिव परमेश्वरांनी सांगितली आहे."

तत्र सृष्टिः पुरा प्रोक्ता श्वेतवर्णा स्वरूपिणी । एकाक्षरेति विख्याता सर्वाक्षरमयी शुभा ।। ९०.

तिथे सृष्टीचे वर्णन पूर्वी पांढऱ्या रूपात केले होते, तिला एकाक्षरी म्हणून ओळखतात, ती शुभ आणि सर्व अक्षरांनी बनलेली आहे.

वागीशेति समाख्याता क्वचिद् देवी सरस्वती । सैव विद्येश्वरी देवी सैव क्वाप्यमिताक्षरा । सैव ज्ञानविधिः क्वापि सैव देवी विभावरी ।। ९०.

कुठे तिला वागीशा, कुठे सरस्वती देवी म्हणतात; तीच विद्येची अधिष्ठात्री देवी, कुठे अमिताक्षरा म्हणून ओळखली जाते; कुठे ती ज्ञानाचा नियम आहे, तर कुठे ती विभावरी देवी आहे.

यानि सौम्यानि नामानि यानि ज्ञानोद्भवानि च । तानि तस्या विशालाक्षि द्रष्टव्यानि वरानने ।। ९०.

हे विशाल डोळ्यांची आणि सुंदर मुख असलेल्या देवी, ज्या ज्या सौम्य नावांनी किंवा ज्ञानातून उत्पन्न झालेल्या नावांनी ओळखली जाते, ती सर्व तिचीच नावे समजावी.

या वैष्णवी विशालाक्षी रक्तवर्णा सुरूपिणी । अपरा सा समाख्याता रौद्री चैव परापरा ।। ९०.

ती जी वैष्णवी आहे, हे विशाल डोळ्यांची देवी, ती लाल रंगाची आणि सुंदर रूपाची आहे. तिला दुसरी, रौद्री, परापराही म्हणतात.

एतास्त्रयोऽपि सिद्ध्यन्ते यो रुद्रं वेत्ति तत्त्वतः । सर्वगेयं वरारोहे एकैव त्रिविधा स्मृता ।। ९०.

जो कोणी रुद्राचे खरे स्वरूप जाणतो, त्याला या तिन्हीही सिद्ध होतात. हे सुंदर अंग असलेल्या देवी, गायनासाठी ज्या गोष्टी आहेत, त्या सर्व एकच असून तिहेरी स्वरूपात ओळखल्या जातात.

एषा सृष्टिर्वरारोहे कथिता ते पुरातनी । तया सर्वमिदं व्याप्तं जगत् स्थावरजङ्गमम् ।। ९०.

हे सुंदर अंग असलेल्या देवी, ही प्राचीन सृष्टी मी तुला सांगितली. तिच्यामुळे हे सगळं जग, स्थिर आणि चल, व्यापून गेलं आहे.

या साऽऽदौ वर्द्धिता सृष्टिर्ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । तया तुल्यां स्तुतिं चक्रे तस्या देव्याः पितामहः ।। ९०.

ती सृष्टी जी सुरुवातीला अव्यक्त जन्म असलेल्या ब्रह्मामधून वाढली, तिच्या स्तुतीसारखीच स्तुती त्या देवीसाठी पितामहाने केली.

ब्रह्मोवाच । जयस्व सत्यसंभूते ध्रुवे देवि वराक्षरे । सर्वगे सर्वजननि सर्वभूतमहेश्वरि ।। ९०.

ब्रह्मदेव म्हणाले, "सत्यस्वरूपे, अचल असलेल्या देवी, श्रेष्ठ अक्षरे, सर्वत्र व्यापणारी, सर्वांची जननी, सर्व भूतांची महेश्वरी, तू जय मिळव."

सर्वज्ञे त्वं वरारोहे सर्वसिद्धिप्रदायिनी । सिद्धिबुद्धिकरी देवि प्रसूतिः परमेश्वरि ।। ९०.

तू सर्वज्ञ आहेस, हे सुंदर अंग असलेल्या देवी, सर्व सिद्धी देणारी आहेस. हे देवी, सिद्धी आणि बुद्धी देणारी, सर्वांची उत्पत्ती करणारी, परमेव असलेली आहेस.

त्वं स्वाहा त्वं स्वधा देवि त्वमुत्पत्तिर्वरानने । त्वमोङ्कारस्थिता देवि वेदोत्पत्तिस्त्वमेव च ।। ९०.

तूच स्वाहा आहेस, तूच स्वधा आहेस, हे देवी, तूच सर्व सृष्टीची सुरुवात आहेस, हे सुंदर मुखवाली. तूच ॐकारात वसलेली आहेस, आणि वेदांची उत्पत्तीही तुझ्याचकडून झाली आहे.

देवानां दानवानां च यक्षगन्धर्वरक्षसाम् । पशूनां वीरुधां चापि त्वमुत्पत्तिर्वरानने ।। ९०.

हे सुंदर मुखवाली, देव, दानव, यक्ष, गंधर्व, राक्षस, तसेच सर्व पशू आणि वनस्पती यांचीही सुरुवात तुझ्याचकडून झाली आहे.

विद्या विद्येश्वरी सिद्धा प्रसिद्धा त्वं सुरेश्वरि । सर्वज्ञा त्वं वरारोहे सर्वसिद्धिप्रदायिनी ।। ९०.

तूच विद्या आहेस, विद्येची अधीश्वरी आहेस, सिद्ध आणि प्रसिद्ध आहेस, हे देवतांचा अधिपती. तू सर्वज्ञ आहेस, हे सुंदर अंगवाली, आणि सर्व सिद्धी देणारी आहेस.

सर्वगा गतसंदेहा सर्वशत्रुनिबर्हिणी । सर्वविद्येश्वरी देवी नमस्ते स्वस्तिकारिणि ।। ९०.

तू सर्वत्र आहेस, तुझ्या मनात शंका नाही, तू सर्व शत्रूंचा नाश करणारी आहेस. तू सर्व विद्येची अधीश्वरी आहेस, हे देवी, तुला नमस्कार असो, तू नेहमी मंगल घडवणारी आहेस.

ऋतुस्नातां स्त्रियं गच्छेद् यस्त्वां स्तुत्वा वरानने । तस्यावश्यं भवेत् सृष्टिस्त्वत्प्रसादात् प्रजेश्वरि । स्वरूपा विजया भद्रा सर्वशत्रुप्रमोहिनि ।। ९०.

जो कोणी ऋतुस्नान केलेल्या स्त्रीकडे तुझी स्तुती करून जातो, हे सुंदर मुखवाली, त्याला तुझ्या कृपेने नक्कीच संतती प्राप्त होते, हे संततीची अधीश्वरी. ती स्त्री स्वरूपसंपन्न, विजयी, शुभ आणि सर्व शत्रूंना मोहात पाडणारी होते.

श्रीवराह उवाच । या मन्दरगता देवी तपस्तप्तुं तु वैष्णवी । राजसी परमा शक्तिः कौमारव्रतधारिणी ।। ९१.

श्रीवराह म्हणाले: जी देवी मंदार पर्वतावर तप करण्यासाठी गेली, ती परम राजशक्ती आणि कुमारव्रत धारण करणारी वैष्णवी होती.

सैकाकिनी तपस्तेपे विशालायां तु शोभने । तस्यास्तपन्त्याः कालेन महता क्षुभितं मनः ।। ९१.

ती एकटी विशाल नगरीत तप करत होती, हे शुभे. तप करत असताना, काळानुसार तिचे मन फार अस्वस्थ झाले.

तस्मात् क्षोभात् समुत्तस्थुः कुमार्यः सौम्यलोचनाः । नीलकुञ्चितकेशान्ता बिम्बोष्ठायतलोचनाः । नितम्बरशनोद्दामा नूपुराढ्याः सुवर्चसः ।। ९१.

त्या अस्वस्थतेतून कोमल डोळ्यांच्या कुमारिका निर्माण झाल्या; त्यांचे केस काळे, कुरळे आणि गुंडाळलेले, ओठ लालबुंद, डोळे मोठे, सुंदर वस्त्रे व कंबरपट्टा घातलेली, पैंजणांनी सजलेली आणि तेजस्वी होत्या.

एवंविधाः स्त्रियो देव्या क्षोभिते मनसि द्रुतम् । उत्तस्थुः शतसाहस्त्राः कोटिशो विविधाननाः ।। ९१.

अशा स्त्रिया, देवीच्या मनात अस्वस्थता निर्माण होताच, क्षणात शेकडो हजारांनी, कोट्यवधी वेगवेगळ्या चेहऱ्यांनी प्रकट झाल्या.

दृष्ट्वा कुमार्यः सा देवी तस्मिन्नेव गिरौ शुभा । तपसा निर्ममे देवी पुरं हर्म्यशताकुलम् ।। ९१.

त्या पर्वतावर त्या कुमारिका पाहून, शुभे, देवीने आपल्या तपाच्या सामर्थ्याने शेकडो महालांनी भरलेले एक सुंदर नगर निर्माण केले.

विशालरथ्यं सौवर्णप्रासादैरुपशोभितम् । अन्तर्जलानि वेश्मानि मणिसोपानवन्ति च । रत्नजालगवाक्षाणि आसन्नोपवनानि च ।। ९१.

त्या नगरीत रुंद रस्ते, सुवर्णप्रासाद, घरांत पाण्याची तलाव, रत्नांच्या पायऱ्या, रत्नजडित खिडक्या आणि जवळच सुंदर बागा होत्या.

असंख्यातानि हर्म्याणि तथा कन्या धराधरे । प्राधान्येन प्रवक्ष्यामि कन्यानामानि शोभने ।। ९१.

त्या पर्वतावर असंख्य महाल आणि कुमारिका होत्या. मी तुला, हे शुभे, त्या कुमारिकांची मुख्य नावे सांगतो.

विद्युत्प्रभा चन्द्रकान्तिः सूर्यकान्तिस्तथाऽपरा । गम्भीरा चारुकेशी च सुजाता मुञ्जकेशिनी ।। ९१.

विद्युत्प्रभा, चंद्रकांती, सूर्यकांती, गंभीर, चारुकेशी, सुजाता आणि मुंजकेशिनी.

घृताची चोर्वशी चान्या शशिनी शीलमण्डिता । चारुकन्या विशालाक्षी धन्या पीनपयोधरा ।। ९१.

घृताची, उर्वशी, शशिनी (शिलगुणांनी युक्त), चारुकन्या, विशालाक्षी, धन्या आणि पीनपयोधरा.

चन्द्रप्रभा गिरिसुता तथा सूर्यप्रभाऽमृता । स्वयंप्रभा चारुमुखी शिवदूती विभावरी ।। ९१.

चंद्रप्रभा, गिरिसुता, सूर्यप्रभा, अमृता, स्वयंप्रभा, चारुमुखी, शिवदूती आणि विभावरी.

जया च विजया चैव जयन्ती चापराजिता । एताश्चान्याश्च शतशः कन्यास्तस्मिन् पुरोत्तमे ।। ९१.

जया, विजय, जयंती, अपराजिता आणि अशा शेकडो कुमारिका त्या उत्तम नगरीत होत्या.