वराहपुराणम्

तेषां नामाङ्कितं वर्षं सप्तानां वै महात्मनाम् । दिवि चेह च विख्याता उत्तराः कुरवः सदा ।। ७७.

त्या सात थोर आत्म्यांच्या नावाने ओळखला जाणारा हा प्रदेश, स्वर्गात आणि पृथ्वीवर, नेहमीच उत्तरेकुरू म्हणून प्रसिद्ध आहे.

रुद्र उवाच । तथा चतुर्णां वक्ष्यामि शैलेन्द्राणां यथाक्रमम् । अनुविध्यानि रम्याणि विहङ्गैः कूजितानि च ।। ७८.

रुद्र म्हणाले: आता मी चार मुख्य पर्वतांची नावे आणि त्यांची क्रमाने माहिती सांगतो, जे रम्य आहेत आणि पक्ष्यांच्या कूजनाने गूंजतात.

अनेकपक्षियुक्तात्मश्रृङ्गाणि सुबहूनि च । देवानां दिव्यनारीभिः समं क्रीडामयानि च ।। ७८.

त्यांना अनेक शिखरे आहेत, विविध पक्ष्यांनी सजलेली आहेत, आणि देव व त्यांच्या दिव्य स्त्रियांसोबत खेळण्याची ठिकाणे आहेत.

किन्नरोद्गीतघुष्टानि शीतमन्दसुगन्धिभिः । पवनैः सेव्यमानानि रमणीयतराणि च ।। ७८.

किंनरांच्या गाण्याचा गूंज असलेली, थंड, मंद आणि सुगंधी वाऱ्यांनी सुशोभित, ही पर्वते अधिकच सुंदर आहेत.

चतुर्द्दिक्षु विराजन्ते नामतः श्रृणुतानघाः । पूर्वे चैत्ररथं नाम दक्षिणे गन्धमादनम् । प्रभावेण सुतोयानि नवखण्डयुतानि च ।। ७८.

हे निष्पाप लोकांनो, त्या चारही दिशांना उजळून निघालेल्या पर्वतांची नावे ऐका: पूर्वेला चित्ररथ, दक्षिणेला गंधमादन, दोन्ही ठिकाणी स्वच्छ जल असून, त्यांच्या प्रभावाने ते नऊ भागांत विभागलेले आहेत.

वनषण्डांस्तथाक्रम्य देवता ललनायुताः । यत्र क्रीडन्ति चोद्देशे मुदा परमया युताः ।। ७८.

त्या भागांतील वनांत, देवतांच्या स्त्रिया आनंदाने विविध ठिकाणी खेळतात.

अनुबन्धानि रम्याणि विहगैः कूजितानि च । रत्नोपकीर्णतिर्थानि महापुण्यजलानि च ।। ७८.

ते प्रदेश रम्य आहेत, पक्ष्यांच्या कूजनाने गूंजतात, रत्नांनी सजलेली तीर्थस्थाने आहेत आणि तेथे पुण्यदायी पाणी आहे.

अनेकजलयन्त्रैश्च नादितानि महान्ति च । शाखाभिर्लम्बमानाभी रुवत्पक्षिकुलालिभिः ।। ७८.

अनेक जलयंत्रांच्या आवाजांनी मोठ्या ध्वनींची गूंज ऐकू येते; झाडांच्या फांद्या खाली लोंबकळत असून, त्यावर पक्ष्यांचे आणि मधमाश्यांचे थवे सतत किलबिलाट करतात.

कमलोत्पलकह्लारशोभितानि सरांसि च । चतुर्षु तेषु गिरिषु नानागुणयुतेषु च ।। ७८.

कमळ, नीलकमळ आणि काहलारांनी सजलेली सरोवरे त्या चारही पर्वतांमध्ये, वेगवेगळ्या गुणांनी युक्त अशा ठिकाणी, दिसतात.

अरुणोदं तु पूर्वेण दक्षिणे मानसं स्मृतम् । असितोदं पश्चिमे च महाभद्रं तथोत्तरे । कुमुदैः श्वेतकपिलैः कह्लारैर्भूषितानि च ।। ७८.

पूर्वेला अरुणोद, दक्षिणेला मानस, पश्चिमेला असितोद आणि उत्तरेला महाभद्र ही सरोवरे आहेत; ती सर्व कुमुद, पांढरी कमळे आणि काहलारांनी शोभून दिसतात.

अरुणोदयस्य ये शैलाः प्राच्या वै नामतः स्मृताः । तान् कीर्त्त्यमानांस्तत्त्वेन श्रृणुध्वं गदतो मम ।। ७८.

अरुणोदयाच्या जे पर्वत पूर्वेकडील म्हणून ओळखले जातात, त्यांची नावे मी तुम्हाला सांगतो आहे, ती लक्षपूर्वक ऐका.

विकङ्को मणिश्रृङ्गश्च सुपात्रश्चोपलो महान् । महानीलोऽथ कुम्भश्च सुबिन्दुर्मदनस्तथा ।। ७८.

विकंक, मणिशृंग, सुपात्र, मोठा उपल, महानिल, कुंभ, सुबिंदु आणि मदन ही पर्वतांची नावे आहेत.

वेणुनद्धः सुमेदाश्च निषधो देवपर्वतः । इत्येते पर्वतवराः पुण्याश्च गिरयोऽपरे ।। ७८.

वेणुनद्ध, सुमेद, निषध आणि देवपर्वत हे श्रेष्ठ आणि पवित्र पर्वत आहेत; तसेच इतर उत्तम डोंगरही आहेत.

पूर्वेण मन्दरात् सिद्धाः पर्वताश्च मदायुताः । सरसो मानसस्येह दक्षिणेन महाचलाः ।। ७८.

मंदराच्या पूर्वेला सिद्ध पर्वत असून, ते आनंदाने भरलेले आहेत; मानस सरोवराच्या दक्षिणेला महान डोंगर आहेत.

ये कीर्त्तिता मया तुभ्यं नामतस्तान् निबोधत । शैलस्त्रिशिरश्चैव शिशिरश्चाचलोत्तमः ।। ७८.

मी ज्या पर्वतांची नावे तुम्हाला सांगितली, ती नीट लक्षात घ्या: शैलस्त्री, शिशिर आणि तो सर्वोच्च पर्वत.

कपिश्च शतमक्षश्च तुरगश्चैव सानुमान् । ताम्राहश्च विषश्चैव तथा श्वेतोदनो गिरिः ।। ७८.

कपी, शतमक्ष, तुरग, सानुमान, ताम्राह, विष आणि श्वेतोदन हा पर्वत अशी नावे आहेत.

समूलश्चैव सरलो रत्नकेतुश्च पर्वतः । एकमूलो महाश्रृङ्गो गजमूलोऽपि शावकः ।। ७८.

समूल, सरळ, रत्नकेतू, एकमूल, महाशृंग, गजमूल आणि शावक हे पर्वत आहेत.

पञ्चशैलश्च कैलासो हिमवानचलोत्तमः । उत्तरा ये महाशैलास्तान् वक्ष्यामि निबोधत ।। ७८.

पंचशैल, कैलास आणि हिमवान हे सर्वोच्च पर्वत आहेत; आता उत्तरेकडील महान पर्वतांची माहिती ऐका.

कपिलः पिङ्गलो भद्रः सरसश्च महाचलः । कुमुदो मधुमांश्चैव गर्जनो मर्कटस्तथा ।। ७८.

कपिल, पिंगल, भद्र, सरस हा महान पर्वत, कुमुद, मधुमान, गर्जन आणि मर्कट ही नावे आहेत.

कृष्णश्च पाण्डवश्चैव सहस्त्रशिरसस्तथा । पारियात्रश्च शैलेन्द्रः श्रृङ्गवानचलोत्तमः । इत्येते पर्वतवराः श्रीमन्तः पश्चिमे स्मृताः ।। ७८.

कृष्ण, पांडव, सहस्रशिर, पारियात्र, शैलेन्द्र, शृंगवान हे पश्चिमेकडील प्रसिद्ध आणि तेजस्वी पर्वत आहेत.

महाभद्रस्य सरस उत्तरेण द्विजोत्तमाः । ये पर्वताः स्थिता विप्रास्तान् वक्ष्यामि निबोधत ।। ७८.

महाभद्र सरोवराच्या उत्तरेला, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो, जे पर्वत आहेत, त्यांची माहिती मी सांगतो, नीट ऐका.

हंसकूटो महाशैलो वृषहंसश्च पर्वतः । कपिञ्जलश्च शैलेन्द्र इन्द्रशैलश्च सानुमान् ।। ७८.

हंसकूट हा महान पर्वत, वृषहंस, कपिंजल, शैलेन्द्र आणि इंद्रशैल या सानुदार पर्वतांची नावे आहेत.

नीलः कनकश्रृङ्गश्च शतश्रृङ्गश्च पर्वतः । पुष्करो मेघशैलोऽथ विरजाश्चाचलोत्तमः । जारुचिश्चैव शैलेन्द्र इत्येते उत्तराः स्मृताः ।। ७८.

नील, कनकशृंग, शतशृंग, पुष्कर, मेघशैल, विरजा, जारुचि आणि शैलेन्द्र हे उत्तरेकडील पर्वत म्हणून ओळखले जातात.

इत्येतेषां तु मुख्यानामुत्तरेषु यथाक्रमम् । स्थलीरन्तरद्रोण्यश्च सरांसि च निबोधत ।। ७८.

अशा या उत्तरेकडील प्रमुख पर्वतांमध्ये, त्यांच्या अनुक्रमाने, मैदाने, आतील दऱ्या आणि सरोवरे यांची माहिती ऐका.

रुद्र उवाच । सीतान्तस्याचलेन्द्रस्य कुमुदस्यान्तरेण च । द्रोण्यां विहङ्गपुष्टायां नानासत्त्वनिषेवितम् ।। ७९.

रुद्र म्हणाले: महान पर्वताच्या आणि कुमुद पर्वताच्या सीमेच्या मध्ये, पक्ष्यांनी समृद्ध अशा दऱ्यात, विविध प्राण्यांनी वसलेले स्थान आहे.

त्रियोजनशतायामं शतयोजनविस्तृतम् । सुरसामलपानीयं रम्यं तत्र सुरोचनम् ।। ७९.

तेथे एक सुंदर सरोवर आहे, ज्याची लांबी तीनशे योजन आणि रुंदी शंभर योजन आहे. त्याचे पाणी निर्मळ व दिव्य आहे, आणि ते पाहायला अतिशय रमणीय आहे.

द्रोणमात्रप्रमाणैश्च पुण्डरीकैः सुगन्धिभिः । सहस्त्रशतपत्रैश्च महापद्मैरलङ्कृतम् ।। ७९.

त्या सरोवरात सुगंधी कमळांनी, जे ड्रोणाच्या आकाराचे आहेत, आणि हजारो पाकळ्या असलेल्या मोठ्या कमळांनी शोभा आलेली आहे.

देवदानवगन्धर्वैर्महासर्पैरधिष्ठितम् । पुण्यं तच्छ्रीसरो नाम सप्रकाशमिहेह च ।। ७९.

देव, दानव, गंधर्व आणि महान सर्प यांच्या वासाने ते पवित्र सरोवर, ज्याचे नाव श्रीसर आहे, इथे-तिथे उजळून निघाले आहे.

प्रसन्नसलिलैः पूर्णं शरण्यं सर्वदेहिनाम् । तत्र त्वेकं महापद्मं मध्ये पद्मवनस्य च ।। ७९.

ते सरोवर स्वच्छ पाण्याने भरलेले असून सर्व जीवांसाठी आश्रयस्थान आहे. त्या कमळवनाच्या मध्यभागी एक मोठे कमळ उभे आहे.