वराहपुराणम्

तत्र त्वयाऽन्यकामेन मृगवेषधरो मुनिः । दण्डयुग्मेन दूरे तु पातितो धरणीतले ।। ६.

तेथे, दुसऱ्या इच्छेने प्रेरित होऊन, तू हरणाच्या रूपात असलेल्या एका ऋषीला दूरवरून काठीने मारून खाली पाडलं.

सद्यो मृतश्च विप्रेन्द्रस्त्वं च राजन् मुदा युतः । हरिणोऽयं हत इति यावत् पश्यसि पार्थिव । तावन्मृगवपुर्विप्रो मृतः प्रस्त्रवणे गिरौ ।। ६.

राजा, ब्राह्मण मेला तेव्हा तू आनंदाने म्हणालास, 'हरिण मारला गेला,' आणि तो मृगच आहे असं पाहिलंस.

तं दृष्ट्वा त्वं महाराज क्षुभितेन्द्रियमानसः । गृहं गतस्ततोऽन्यस्य कस्यचित् कथितं त्वया ।। ६.

तो ब्राह्मण पाहून, राजासाहेब, तुझं मन आणि इंद्रिये अस्वस्थ झाली; मग तू घरी गेलास आणि हे दुसऱ्या कुणाला सांगितलंस.

ततः कतिपयाहस्य त्वया रात्रौ नरेश्वर । ब्रह्महत्याभयाद्भीतचितेनैतद् विचिन्तितम् । कृत्यं करोमि शान्त्यर्थं मुच्यते येन पातकात् ।। ६.

काही दिवसांनी, राजाधिराज, ब्रह्महत्येच्या भीतीने, रात्री तुझ्या मनात विचार आला, 'काय करावं, जेणेकरून मी या पापातून मुक्त होईल?'

ततस्त्वया महाराज सकृन्नारायणं प्रभुम् । संचिन्त्य द्वादशी शुद्धा त्वया राजन्नुपोषिता ।। ६.

नंतर, राजासाहेब, एकदा तू नारायणाचं ध्यान केलंस आणि शुद्ध द्वादशीच्या दिवशी उपवास धरलास.

नारायणो मे सुप्रीत इति प्रोक्त्वा शुभेऽहनि । गौर्दत्ता विधिना सद्यो मृतोऽस्युदरशूलतः ।। ६.

शुभ दिवशी, 'नारायण माझ्यावर प्रसन्न आहे' असं म्हणून, तू विधीने गाय दान दिलीस; पण जो मेला होता त्याला लगेच पोटात दुखू लागलं.

अभुक्तो द्वादशीधर्मे यत् तत्रापि च कारणम् । कथयामि भवत्पत्नी नाम्ना नारायणी शुभा ।। ६.

द्वादशीचं व्रत पूर्ण पाळलं गेलं नाही, त्याचं कारण मी सांगतो: तुझी पुण्यवती पत्नी, नारायणी हे तिचं नाव, तीच त्याला कारणीभूत होती.

सा कण्ठगेन प्राणेन व्याहृता तेन ते गतिः । कल्पमेकं महाराज जाता विष्णुपुरे तव ।। ६.

तीने श्वास अडखळत असतानाच उच्चार केल्यामुळे, राजासाहेब, तुझं पुढचं जन्म एक कल्पकाळ विष्णुपुरीत झालं.

अहं च तव देहस्थः सर्वं जानामि चाक्षयम् । ब्रह्मग्रहो महाघोरः पीडयामीति मे मतिः ।। ६.

आणि मी, तुझ्या देहात वास करणारा, सर्व काही अखंड जाणतो; ब्रह्महत्येचं भयंकर दुख मला छळत होतं, असं मला वाटलं.

तावद्विष्णोस्तु पुरुषैः किङ्करैर्मुसलैरहम् । प्रहतः संक्षयं यातस्ततस्ते रोमकूपतः । स्वर्गस्थस्यापि राजेन्द्र स्थितोऽहं स्वेन तेजसा ।। ६.

मग विष्णूचे सेवक मला गदांनी मारून नष्ट केले; पण, राजेंद्र, तुझ्या केसांच्या रोमकूपांतून मी माझ्या तेजाने स्वर्गातही तिथेच राहिलो.

ततोऽहःकल्पनिर्वृत्ते रात्रिकल्पे च सत्तम । इदानीमादिसृष्टौ तु कृते नृपतिसत्तम ।। ६.

मग ब्रह्मदेवाचा दिवस संपला आणि रात्र सुरू झाली, श्रेष्ठ राजन, आता या सृष्टीच्या प्रारंभाला हे असंच घडलं.

संभूतस्त्वं महाराज राज्ञः सुमनसो गृहे । काश्मीरदेशाधिपतेरहं चाङ्गरुहैस्तव ।। ६.

राजासाहेब, तू सुमनस राजाच्या घरी जन्मलास; आणि मी तुझ्या केसांतून काश्मीर देशाचा राजा म्हणून जन्मलो.

यज्ञैरिष्टं त्वयानेकैर्बहुभिश्चाप्तदक्षिणैः । न चाहं तैरपहतो विष्णुस्मरणवर्जितैः ।। ६.

तू अनेक यज्ञ केलेस, भरपूर दक्षिणा दिलीस; पण विष्णूचं स्मरण नसल्याने मी त्या यज्ञांनी नष्ट झालो नाही.

इदानीं यत् त्वया स्तोत्रं पुण्डरीकाक्षपारकम् । पठितं तत्प्रभावेन विहायाङ्गरुहाण्यहम् । एकीभूतः पुनर्जातो व्याधरूपो नृपोत्तम ।। ६.

आता, तू कमळलोचन प्रभूचं स्तोत्र म्हटलंस, त्याच्या प्रभावाने मी केसांचा त्याग केला आणि पुन्हा एकरूप होऊन व्याधाच्या रूपात जन्मलो, श्रेष्ठ राजन.

अहं भगवतः स्तोत्रं श्रुत्वा प्राक्पापमूर्त्तिना । मुक्तोऽस्मि धर्मबुद्धिर्मे वर्त्तते साम्प्रतं विभो ।। ६.

मी पूर्वी पापरूप होतो, पण भगवंताचं स्तोत्र ऐकून आता मुक्त झालो; आता माझ्या मनात धर्मबुद्धी स्थिर झाली आहे, प्रभो.

एतच्छ्रुत्वा वचो राजा परं विस्मयमागतः । वरेण छन्दयामास तं व्याधं राजसत्तमः ।। ६.

हे शब्द ऐकून राजा अत्यंत आश्चर्यचकित झाला आणि, श्रेष्ठ राजन, त्या व्याधाला वर दिला.

राजोवाच । स्मारितोऽस्मि यथा व्याध त्वया जन्मान्तरं गतम् । तथा त्वं मत्प्रसादेन धर्मव्याधो भविष्यसि ।। ६.

राजा म्हणाला: 'व्याधा, जसं तू मला माझ्या पूर्वजन्माची आठवण करून दिलीस, तसंच माझ्या कृपेने तू धर्मनिष्ठ व्याध होशील.'

यश्चैतत् पुण्डरीकाक्षपारगं श्रृणुयात् परम् । तस्य पुष्करयात्रायां विधिस्नानफलं भवेत् ।। ६.

जो कुणी हे कमळलोचन प्रभूचं चरित्र ऐकेल, त्याला पुष्कर यात्रेत विधीपूर्वक स्नान केल्याचं पुण्य मिळेल.

श्रीवराह उवाच । एवमुक्त्वा ततो राजा विमानवरमास्थितः । परेण तेजसा योगमवापाशेषधारिणि ।। ६.

श्रीवराह म्हणाले: असं म्हणून राजा उत्तम विमानात बसला आणि पराक्रमी तेजाने सर्वांचे धारक असलेल्या प्रभूशी एकरूप झाला.

धरण्युवाच । रैभ्योऽसौ मुनिशार्दूलः श्रुत्वा सिद्धं वसुं तदा । स्वयं किमकरोद् देव संशयो मे महानयम् ।। ७.

धरिणी म्हणाली — हे मुनीश्रेष्ठ, रैभ्य याने संपत्ती मिळवली असे मी ऐकले. मग त्या ऋषीने स्वतः काय केले? मला याचा मोठा संदेह आहे.

श्रीवराह उवाच । स रैभ्यो मुनिशार्दूलः श्रुत्वा सिद्धं वसुं तदा । आजगाम गयां पुण्यां पितृतीर्थं तपोधनः । तत्र गत्वा पितॄन् भक्त्या पिण्डदानेन तर्पयत् ।। ७.

श्रीवराह म्हणाले — त्या वेळी रैभ्य नावाचा मुनी, ज्याने संपत्ती मिळवली असे ऐकले, तो पुण्यवान गया या पितृतीर्थावर गेला. तिथे जाऊन त्याने भक्तीने पिंडदान करून आपल्या पितरांना तृप्त केले.

ततो वै सुहमत्तीव्रं तपः परमदुश्चरम् । चरतस्तस्य तत्तीव्रं तपो रैभ्यस्य धीमतः । आजगाम महायोगी विमानस्थोऽतिदीप्तिमान् ।। ७.

नंतर रैभ्य हा अत्यंत कठीण तप करीत असताना, त्या कठोर तपेमध्ये मग्न असताना, एक तेजस्वी, विमानात बसलेला महान योगी तेथे आला.

त्रसरेणुसमे शुद्धे विमाने सूर्यसन्निभे । परमाणुप्रमाणेन पुरुषस्तत्र दीप्तिमान् ।। ७.

त्या शुद्ध विमानात, जे अगदी धुळीच्या कणासारखे सूक्ष्म आणि सूर्यासारखे तेजस्वी होते, तिथे एक तेजस्वी, अगदी लहान आकाराचा पुरुष दिसला.

सोऽब्रवीद् रैभ्य किं कार्यं तपश्चरसि सुव्रत । एवमुक्त्वा दिवो भूमिं मापयामास वै पुमान् ।। ७.

त्याने विचारले — 'रैभ्य, हे सच्चरित्रा, तू हे तप कशासाठी करतो आहेस?' असे म्हणून त्या पुरुषाने आकाशातून पृथ्वीचे मोजमाप केले.

तत्रापि रथपञ्चाभं विमानं सूर्यसन्निभम् । युगपद् ब्रह्मभुवनं व्याप्नुवन्तं ददर्श सः ।। ७.

तिथे त्याने पाच रथांसारखे दिसणारे, सूर्यासारखे तेजस्वी आणि एकाच वेळी ब्रह्मलोक व्यापणारे विमान पाहिले.

ततः स विस्मयाविष्टो रैभ्यः प्रणतिपूर्वकम् । पप्रच्छ तं महायोगिन् को भवान् प्रब्रवीतु मे ।। ७.

तेव्हा रैभ्य आश्चर्यचकित होऊन नम्रपणे त्या महान योग्याला विचारले — 'आपण कोण आहात? कृपया मला सांगा.'

पुरुष उवाच । अहं रुद्रादवरजो ब्रह्मणो मानसः सुतः । नाम्ना सनत्कुमारेति जनलोके वसाम्यहम् ।। ७.

त्या पुरुषाने उत्तर दिले — 'मी रुद्राचा लहान भाऊ, ब्रह्माचा मनातून जन्मलेला पुत्र आहे. माझे नाव सनत्कुमार आहे आणि मी जनलोकात राहतो.'

भवतः पार्श्वमायातः प्रणयेन तपोधन । धन्योऽसि सर्वथा वत्स ब्रह्मणः कुलवर्धनः ।। ७.

'हे तपस्वी, मी तुझ्या जवळ प्रेमाने आलो आहे. तू खरोखरच धन्य आहेस, वत्सा, ब्रह्माच्या वंशाचा वाढवणारा आहेस.'

रैभ्य उवाच । नमोऽस्तु ते योगिवर प्रसीद दयां मह्यं कुरुषे विश्वरूप । किमत्र कृत्यं वद योगिसिंह कथं हि धन्योऽहमुक्तस्त्वया च ।। ७.

रैभ्य म्हणाला — 'योग्यांमधील श्रेष्ठ, आपल्याला नमस्कार असो. कृपा करा, माझ्यावर दया करा, हे विश्वरूपा. इथे काय करावे ते सांगा, योग्यांमधील सिंहा. आपण मला धन्य का म्हटले तेही समजवा.'