वराहपुराणम्

महावर्षाणि ख्यातानि चत्वार्यत्र च संस्थिताः । तत्र पर्वतसंस्थानो मेरुर्नाम महाबलः ।। ७५.

त्यात चार मोठी प्रदेश प्रसिद्ध आहेत आणि त्यांच्या मध्ये मेरू नावाचा बलवान पर्वत आहे.

नानावर्णः स पार्श्वेषु पूर्वतः श्वेत उच्यते । पीतं च दक्षिणं तस्य भृङ्गवर्णं तु पश्चिमम् ।। ७५.

त्याच्या बाजूंना वेगवेगळे रंग आहेत—पूर्वेला पांढरा, दक्षिणेला पिवळा, आणि पश्चिमेला भृंगासारखा काळसर रंग आहे.

उत्तरं रक्तवर्णं तु तस्य पार्श्वं महात्मनः । मेरुस्तु शोभते शुक्लो राजवंशे तु धिष्ठितः ।। ७५.

त्याच्या उत्तरेकडील बाजूला लाल रंग आहे; मेरू हा तेजस्वी आणि शुभ्र असून राजवंशांमध्ये स्थित आहे.

तरुणादित्यसंकाशो विधूम इव पावकः । योजनानां सहस्त्राणि चतुराशीतिरुच्छ्रितः ।। ७५.

तो पर्वत उगवत्या सूर्यासारखा चमकतो, धूर नसलेल्या अग्नीप्रमाणे तेजस्वी आहे आणि त्याची उंची चौर्याऐंशी हजार योजनांपर्यंत आहे.

प्रविष्टः षोडशाधस्ताद्विस्तृतः षोडशैव तु । शरावसंस्थितत्वाच्च द्वात्रिंशन्मूर्ध्नि विस्तृतः ।। ७५.

तो पर्वत सोळा योजन खाली गेला आहे आणि तितकाच रुंद आहे; त्याच्या शिखरावर, ताटासारखा आकार असून, दोनतीस योजनांपर्यंत पसरलेला आहे.

विस्तारस्त्रिगुणश्चास्य परिणाहः समन्ततः । मण्डलेन प्रमाणेन व्यस्यमानं तदिष्यते ।। ७५.

त्याची रुंदी सर्व बाजूंनी त्याच्या परिघाच्या तीनपट आहे; वर्तुळाच्या प्रमाणाने हे त्याचे माप मानले जाते.

नवतिश्च सहस्त्राणि योजनानां समन्ततः । ततः षट्काधिकानां च व्यस्यमानं प्रकीर्त्तितम् । चतुरस्त्रेण मानेन परिणाहः समन्ततः ।। ७५.

त्याचा एकूण परिघ नव्वद हजार योजनांचा आहे, आणि चौकोनी मापाने तो छप्पन्न हजार योजनांचा आहे असे सांगितले जाते.

स पर्वतो महादिव्यो दिव्यौषधिसमन्वितः । सवनैरावृतः सर्वो जातरूपमयैः शुभैः ।। ७५.

तो महान आणि दिव्य पर्वत दिव्य औषधींनी युक्त आहे आणि सुंदर सुवर्णमय पठारांनी पूर्णपणे वेढलेला आहे.

तत्र देवगणाः सर्वे गन्धर्वोरगराक्षसाः । शैलराजे प्रमोदन्ते तथैवाप्सरसां गणाः ।। ७५.

त्या पर्वतावर सर्व देवगण, गंधर्व, नाग, राक्षस आणि अप्सरांचा समूह आनंदाने वावरतो.

स तु मेरुः परिवृतो भवनैर्भूतभावनैः । चत्वारो यस्य देशास्तु नानापार्श्वेषु धिष्ठिताः ।। ७५.

तो मेरू पर्वत जीवांची वाढ करणाऱ्या निवासस्थानांनी वेढलेला आहे आणि त्याच्या विविध बाजूंना चार प्रदेश स्थित आहेत.

भद्राश्वो भारतश्चैव केतुमालश्च पश्चिमे । उत्तरे कुरवश्चैव कृतपुण्यप्रतिश्रयाः ।। ७५.

पूर्वेला भद्राश्व आणि भारत, पश्चिमेला केतुमाल, आणि उत्तरेला कुरु हे पुण्यवान लोकांचे आश्रयस्थान आहेत.

कर्णिका तस्य पद्मस्य समन्तात् परिमण्डला । योजनानां सहस्त्राणि योजनानां प्रमाणतः ।। ७५.

त्या कमळाच्या करंडकाचा आकार सर्व बाजूंनी पूर्णपणे गोल असून, तो हजारो योजनांमध्ये पसरलेला आहे.

तस्य केसरजालानि नवषट् च प्रकीर्त्तिताः । चतुरशीतिरुत्सेधो विवरान्तरगोचराः ।। ७५.

त्याला नऊ आणि सहा अशी एकूण पंधरा केसरजाळे आहेत, त्यांची उंची चौर्याऐंशी योजन आहे आणि ती मधल्या जागेत दिसतात.

त्रिंशच्चापि सहस्त्राणि योजनानां प्रमाणतः । तस्य केसरजालानि विकीर्णानि समन्ततः ।। ७५.

त्याची केसरजाळे तीस हजार योजनांमध्ये सर्वत्र विखुरलेली आहेत.

शतसाहस्त्रमायाममशीतिः पृथुलानि च । चत्वारि तत्र पर्णानि योजनानां चतुर्दश ।। ७५.

त्याची लांबी एक लाख योजनांची आणि रुंदी ऐंशी योजनांची आहे; त्यात चार पाकळ्या असून, प्रत्येकाची लांबी चौदा योजनांची आहे.

तत्र या सा मया तुभ्यं कर्णिकेत्यभिविश्रुता । तां वर्ण्यमानामेकाग्र्यात् समासेन निबोधत । मणिपर्णशतैश्चित्रां नानावर्णप्रभासिताम् ।। ७५.

तेथे जी मी तुला 'कर्णिका' म्हणून सांगितली, ती आता मी तुला थोडक्यात आणि लक्षपूर्वक सांगतो. ती शेकडो मणींच्या पाकळ्यांनी सजलेली आहे, विविध रंगांनी आणि तेजाने झगमगणारी आहे.

अनेकपर्णनिचयं सौवर्णमरुणप्रभम् । कान्तं सहस्त्रपर्वाणं सहस्त्रोदरकन्दरम् । सहस्त्रशतपत्रं च वृत्तमेकं नगोत्तमम् ।। ७५.

तिच्यात असंख्य पाकळ्यांचे घड आहेत, सोन्यासारखी आणि तांबूस तेजाची आहे, सुंदर, हजार विभागांची, हजार खोल्यांची आणि हजारशे पाकळ्यांची — एक गोल आणि श्रेष्ठ पर्वत आहे.

मणिरत्नार्पितश्वभ्रैर्मणिभिश्चित्रवेदिकम् । सुवर्णमणिचित्राङ्गैर्मणिचर्चिततोरणैः ।। ७५.

तिच्या दऱ्यांमध्ये मोलाच्या रत्नांनी सजावट केलेली आहे, मण्यांनी सजवलेल्या चौथऱ्यांनी ती शोभते, सोनं आणि मण्यांनी तिचे सर्व अंग शोभले आहे, आणि मण्यांनी सजवलेली तोरणं तिच्या प्रवेशद्वारांवर आहेत.

तत्र ब्रह्मसभा रम्या ब्रह्मर्षिजनसंकुला । नाम्ना मनोव्रती नाम सर्वलोकेषु विश्रुता ।। ७५.

तेथे ब्रह्माची रम्य सभा आहे, जी ब्रह्मर्षी आणि ऋषींनी नेहमी भरलेली असते. तिला 'मनव्रती' हे नाव असून ती सर्व लोकांत प्रसिद्ध आहे.

तत्रेशानस्य देवस्य सहस्त्रादित्यवर्चसः । महाविमानसंस्थस्य महिमा वर्त्तते सदा ।। ७५.

तेथे ईशान या देवतेचे, जो हजार सूर्यांसारखा तेजस्वी आहे आणि मोठ्या विमानात वास करतो, त्याचे वैभव नेहमी प्रकट असते.

तत्र सर्वे देवगणाश्चतुर्वक्त्रं स्वयं प्रभुम् । इष्ट्वा पूज्यनमस्कारैरर्चनीयमुपस्थिताः ।। ७५.

तेथे सर्व देवगण स्वतः चतुर्मुख प्रभूला भेटतात, त्याची योग्य रीतीने पूजा, नमस्कार आणि अर्चना करतात.

यैस्तदा दिहसंकल्पैर्ब्रह्मचर्यं महात्मभिः । चीर्णं चारुमनोभिश्च सदाचारपथि स्थितैः ।। ७५.

ज्यांनी त्या काळात, देवांच्या दिवसांच्या मोजणीनुसार, मोठ्या मनाच्या आणि नेहमी चांगल्या वर्तनाच्या लोकांनी ब्रह्मचर्याचे पालन केले.

सम्यगिष्ट्वा च भुक्त्वा च पितृदेवार्चने रताः । गृहाश्रमपरास्तत्र विनीता अतिथिप्रियाः ।। ७५.

ज्यांनी नीट पूजा केली, नैवेद्य घेतला, पितरांची आणि देवांची सेवा करण्यात आनंद मानला, तेथे ते गृहस्थ आपल्या कर्तव्यांत मग्न, नम्र आणि पाहुण्यांना आवडणारे आहेत.

गृहिणः शुक्लकर्मस्था विरक्ताः कारणात्मकाः । यमैर्नियमदानैश्च दृढनिर्दग्धकिल्बिषाः ।। ७५.

हे गृहस्थ शुद्ध कर्मात असतात, संसारात आसक्त नसतात, हेतुपूर्ण असतात, आणि यम, नियम, दान यांच्या जोरावर त्यांचे पाप पूर्णपणे नष्ट झालेले असते.

तेषां निवसनं शुक्लब्रह्मलोकमनिन्दितम् । उपर्युपरि सर्वासां गतीनां परमा गतिः । चतुर्दशसहस्त्राणि योजनानां तु कीर्त्तितम् ।। ७५.

त्यांचे निवासस्थान हे शुद्ध आणि निष्कलंक ब्रह्मलोक आहे, सर्व लोकांच्या मार्गांपेक्षा श्रेष्ठ, आणि चौदा हजार योजनांची लांबी असलेले सांगितले आहे.

ततोर्द्धरुचिरे कृष्णे तरुणादित्यवर्चसि । महागिरौ ततो रम्ये रत्नधातुविचित्रिते ।। ७५.

त्याच्या वरती, सुंदर, काळसर आणि ताज्या सूर्याप्रमाणे तेजस्वी अशा रम्य पर्वतावर, रत्नांच्या शिरांनी सजलेला आणखी एक मोठा पर्वत आहे.

नैकरत्नसमावासे मणितोरणमन्दिरे । मेरोः सर्वेषु पार्श्वेषु समन्तात् परिमण्डले ।। ७५.

अनेक प्रकारच्या रत्नांनी भरलेल्या घरांत, मण्यांनी सजवलेल्या तोरणांनी, मेरूच्या सर्व बाजूंनी, पूर्णपणे गोलाकार पद्धतीने ती वस्ती आहे.

त्रिंशद्योजनसाहस्त्रं चक्रपाटो नगोत्तमः । जारुधिश्चैव शैलेन्द्र इत्येते उत्तराः स्मृताः ।। ७५.

तीन हजार योजनांची परिघ असलेला 'चक्रपाट' नावाचा श्रेष्ठ पर्वत आहे, आणि 'जारुधी' नावाचा पर्वतराजदेखील आहे — हे दोन्ही उत्तरेतील म्हणून ओळखले जातात.

एतेषां शैलमुख्यानामुत्तरेषु यथाक्रमः । स्थलीरन्तरद्रोण्यश्च सरांसि च निबोधत ।। ७५.

या उत्तरेकडील प्रमुख पर्वतांमध्ये, त्यांच्या योग्य क्रमाने, पठारे, आतील दऱ्या आणि सरोवरे कशी आहेत ते ऐक.