वराहपुराणम्

अव्यक्ता धातवः सर्वे समुत्पन्ना जलादयः । अव्यक्तात् पृथिवीपद्मं मेरुस्तस्य च कर्णिका ।। ७५.

सर्व धातू आणि जल वगैरे घटक अदृश्य अवस्थेत उत्पन्न झाले. त्या अदृश्यातून पृथ्वीचं कमळ उत्पन्न झालं आणि त्याच्या मध्यभागी मेरू आहे.

चतुष्पत्रं समुत्पन्नं व्यक्तं पञ्चगुणं महत् । ततः सर्वाः समुद्भूता वितता हि प्रवृत्तयः ।। ७५.

चार पाकळ्यांचं, प्रकट, पंचगुणयुक्त आणि महान असं कमळ उत्पन्न झालं. त्यातून सर्व सृष्टीचे प्रवाह विस्तारले.

अनेककल्पजीवद्भिः पुरुषैः पुण्यकारिभिः । कृतात्मभिर्महात्मभिः प्राप्यते पुरुषोत्तमः ।। ७५.

अनेक कल्पांमध्ये जन्म घेणारे, पुण्यकर्म करणारे, संयमी आणि महान जीव या सर्वांनी पुरुषोत्तम प्राप्त करतात.

महायोगी महादेवो जगद्ध्येयो जनार्दनः । सर्वलोकगतोऽनन्तो व्यापको मूर्त्तिरव्ययः ।। ७५.

महायोगी, महादेव, जगाचा ध्यान करण्यासारखा जनार्दन, सर्व लोकांमध्ये व्यापलेला, अनंत, सर्वव्यापी, मूर्तिमंत आणि अविनाशी आहे.

न तस्य प्राकृता मूर्तिर्मांसमेदोऽस्थिसंभवा । योगित्वाच्चेश्वरत्वाच्च सत्त्वरूपधरो विभुः ।। ७५.

त्याचं रूप नैसर्गिक नाही, ते मांस, मेद किंवा हाडांपासून उत्पन्न झालेलं नाही. योग आणि ईश्वरत्वामुळे तो सर्वव्यापी, सत्त्वस्वरूप धारण करणारा आहे.

तन्निमित्तं समुत्पन्नं लोके पद्मं सनातनम् । कल्पशेषस्य तस्यादौ कालस्य गतिरीदृशी ।। ७५.

त्याच्याच निमित्ताने जगात सनातन कमळ उत्पन्न झालं. कल्पाच्या शेवटी आणि सुरुवातीला काळाचा हा प्रवास असाच असतो.

तस्मिन् पद्मे समुत्पन्नो देवदेवश्चतुर्मुखः । प्रजापतिपतिर्देव ईशानो जगतः प्रभुः ।। ७५.

त्या कमळावर देवांचा देव, चतुर्मुख, प्रजापतींचा स्वामी, ईशान आणि जगाचा प्रभू असा देव जन्माला आला.

तस्य बीजनिसर्गं हि पुष्करस्य यथार्थवत् । कृत्स्नं प्रजानिसर्गेण विस्तरेणैव वर्ण्यते ।। ७५.

त्या कमळाच्या बीजाचा आणि सर्व सृष्टीच्या उत्पत्तीचा खरा आणि सविस्तर वर्णन केले आहे.

तदम्बु वैष्णवः कायो यतो रत्नविभूषितः । पद्माकारा समुत्पन्ना पृथिवी सवनद्रुमा ।। ७५.

ते पाणीच विष्णूचे रत्नांनी सजलेले शरीर झाले आणि त्यातून कमळासारखी, वनांनी व्यापलेली पृथ्वी उत्पन्न झाली.

तत् तस्य लोकपद्मस्य विस्तरं सिद्धभाषितम् । वर्ण्यमानं विभागेन क्रमशः श्रृणुत द्विजाः ।। ७५.

हे द्विजांनो, आता मी त्या लोककमळाचा विस्तार सिद्धांनी सांगितल्याप्रमाणे, क्रमाने आणि सविस्तर सांगतो, ते लक्षपूर्वक ऐका.

महावर्षाणि ख्यातानि चत्वार्यत्र च संस्थिताः । तत्र पर्वतसंस्थानो मेरुर्नाम महाबलः ।। ७५.

त्यात चार मोठी प्रदेश प्रसिद्ध आहेत आणि त्यांच्या मध्ये मेरू नावाचा बलवान पर्वत आहे.

नानावर्णः स पार्श्वेषु पूर्वतः श्वेत उच्यते । पीतं च दक्षिणं तस्य भृङ्गवर्णं तु पश्चिमम् ।। ७५.

त्याच्या बाजूंना वेगवेगळे रंग आहेत—पूर्वेला पांढरा, दक्षिणेला पिवळा, आणि पश्चिमेला भृंगासारखा काळसर रंग आहे.

उत्तरं रक्तवर्णं तु तस्य पार्श्वं महात्मनः । मेरुस्तु शोभते शुक्लो राजवंशे तु धिष्ठितः ।। ७५.

त्याच्या उत्तरेकडील बाजूला लाल रंग आहे; मेरू हा तेजस्वी आणि शुभ्र असून राजवंशांमध्ये स्थित आहे.

तरुणादित्यसंकाशो विधूम इव पावकः । योजनानां सहस्त्राणि चतुराशीतिरुच्छ्रितः ।। ७५.

तो पर्वत उगवत्या सूर्यासारखा चमकतो, धूर नसलेल्या अग्नीप्रमाणे तेजस्वी आहे आणि त्याची उंची चौर्याऐंशी हजार योजनांपर्यंत आहे.

प्रविष्टः षोडशाधस्ताद्विस्तृतः षोडशैव तु । शरावसंस्थितत्वाच्च द्वात्रिंशन्मूर्ध्नि विस्तृतः ।। ७५.

तो पर्वत सोळा योजन खाली गेला आहे आणि तितकाच रुंद आहे; त्याच्या शिखरावर, ताटासारखा आकार असून, दोनतीस योजनांपर्यंत पसरलेला आहे.

विस्तारस्त्रिगुणश्चास्य परिणाहः समन्ततः । मण्डलेन प्रमाणेन व्यस्यमानं तदिष्यते ।। ७५.

त्याची रुंदी सर्व बाजूंनी त्याच्या परिघाच्या तीनपट आहे; वर्तुळाच्या प्रमाणाने हे त्याचे माप मानले जाते.

नवतिश्च सहस्त्राणि योजनानां समन्ततः । ततः षट्काधिकानां च व्यस्यमानं प्रकीर्त्तितम् । चतुरस्त्रेण मानेन परिणाहः समन्ततः ।। ७५.

त्याचा एकूण परिघ नव्वद हजार योजनांचा आहे, आणि चौकोनी मापाने तो छप्पन्न हजार योजनांचा आहे असे सांगितले जाते.

स पर्वतो महादिव्यो दिव्यौषधिसमन्वितः । सवनैरावृतः सर्वो जातरूपमयैः शुभैः ।। ७५.

तो महान आणि दिव्य पर्वत दिव्य औषधींनी युक्त आहे आणि सुंदर सुवर्णमय पठारांनी पूर्णपणे वेढलेला आहे.

तत्र देवगणाः सर्वे गन्धर्वोरगराक्षसाः । शैलराजे प्रमोदन्ते तथैवाप्सरसां गणाः ।। ७५.

त्या पर्वतावर सर्व देवगण, गंधर्व, नाग, राक्षस आणि अप्सरांचा समूह आनंदाने वावरतो.

स तु मेरुः परिवृतो भवनैर्भूतभावनैः । चत्वारो यस्य देशास्तु नानापार्श्वेषु धिष्ठिताः ।। ७५.

तो मेरू पर्वत जीवांची वाढ करणाऱ्या निवासस्थानांनी वेढलेला आहे आणि त्याच्या विविध बाजूंना चार प्रदेश स्थित आहेत.

भद्राश्वो भारतश्चैव केतुमालश्च पश्चिमे । उत्तरे कुरवश्चैव कृतपुण्यप्रतिश्रयाः ।। ७५.

पूर्वेला भद्राश्व आणि भारत, पश्चिमेला केतुमाल, आणि उत्तरेला कुरु हे पुण्यवान लोकांचे आश्रयस्थान आहेत.

कर्णिका तस्य पद्मस्य समन्तात् परिमण्डला । योजनानां सहस्त्राणि योजनानां प्रमाणतः ।। ७५.

त्या कमळाच्या करंडकाचा आकार सर्व बाजूंनी पूर्णपणे गोल असून, तो हजारो योजनांमध्ये पसरलेला आहे.

तस्य केसरजालानि नवषट् च प्रकीर्त्तिताः । चतुरशीतिरुत्सेधो विवरान्तरगोचराः ।। ७५.

त्याला नऊ आणि सहा अशी एकूण पंधरा केसरजाळे आहेत, त्यांची उंची चौर्याऐंशी योजन आहे आणि ती मधल्या जागेत दिसतात.

त्रिंशच्चापि सहस्त्राणि योजनानां प्रमाणतः । तस्य केसरजालानि विकीर्णानि समन्ततः ।। ७५.

त्याची केसरजाळे तीस हजार योजनांमध्ये सर्वत्र विखुरलेली आहेत.

शतसाहस्त्रमायाममशीतिः पृथुलानि च । चत्वारि तत्र पर्णानि योजनानां चतुर्दश ।। ७५.

त्याची लांबी एक लाख योजनांची आणि रुंदी ऐंशी योजनांची आहे; त्यात चार पाकळ्या असून, प्रत्येकाची लांबी चौदा योजनांची आहे.

तत्र या सा मया तुभ्यं कर्णिकेत्यभिविश्रुता । तां वर्ण्यमानामेकाग्र्यात् समासेन निबोधत । मणिपर्णशतैश्चित्रां नानावर्णप्रभासिताम् ।। ७५.

तेथे जी मी तुला 'कर्णिका' म्हणून सांगितली, ती आता मी तुला थोडक्यात आणि लक्षपूर्वक सांगतो. ती शेकडो मणींच्या पाकळ्यांनी सजलेली आहे, विविध रंगांनी आणि तेजाने झगमगणारी आहे.

अनेकपर्णनिचयं सौवर्णमरुणप्रभम् । कान्तं सहस्त्रपर्वाणं सहस्त्रोदरकन्दरम् । सहस्त्रशतपत्रं च वृत्तमेकं नगोत्तमम् ।। ७५.

तिच्यात असंख्य पाकळ्यांचे घड आहेत, सोन्यासारखी आणि तांबूस तेजाची आहे, सुंदर, हजार विभागांची, हजार खोल्यांची आणि हजारशे पाकळ्यांची — एक गोल आणि श्रेष्ठ पर्वत आहे.

मणिरत्नार्पितश्वभ्रैर्मणिभिश्चित्रवेदिकम् । सुवर्णमणिचित्राङ्गैर्मणिचर्चिततोरणैः ।। ७५.

तिच्या दऱ्यांमध्ये मोलाच्या रत्नांनी सजावट केलेली आहे, मण्यांनी सजवलेल्या चौथऱ्यांनी ती शोभते, सोनं आणि मण्यांनी तिचे सर्व अंग शोभले आहे, आणि मण्यांनी सजवलेली तोरणं तिच्या प्रवेशद्वारांवर आहेत.

तत्र ब्रह्मसभा रम्या ब्रह्मर्षिजनसंकुला । नाम्ना मनोव्रती नाम सर्वलोकेषु विश्रुता ।। ७५.

तेथे ब्रह्माची रम्य सभा आहे, जी ब्रह्मर्षी आणि ऋषींनी नेहमी भरलेली असते. तिला 'मनव्रती' हे नाव असून ती सर्व लोकांत प्रसिद्ध आहे.