वराहपुराणम्

विश्वमूर्तिं महामूर्तिं विद्यामूर्तिं त्रिमूर्तिकम् । कवचं सर्वदेवानां नमस्ये वारिजेक्षणम् ।। ६.

मी कमळासारख्या डोळ्यांच्या त्या विश्वस्वरूप, महान रूप, विद्या रूप, त्रिमूर्ती आणि सर्व देवांचे रक्षण करणाऱ्याला वंदन करतो.

सहस्त्रशीर्षिणं देवं सहस्त्राक्षं महाभुजम् । जगत्संव्याप्य तिष्ठन्तं नमस्ये परमेश्वरम् ।। ६.

सहस्त्र डोके, सहस्त्र डोळे, बलवान बाहू असलेला, साऱ्या जगात व्यापून उभा असलेल्या त्या परमेश्वराला मी वंदन करतो.

शरण्यं शरणं देवं विष्णुं जिष्णुं सनातनम् । नीलमेघप्रतीकाशं नमस्ये चक्रपाणिनम् ।। ६.

शरण देणारा, शरणागतांचा रक्षण करणारा, सनातन, विजयी विष्णू, निळ्या मेघासारखा दिसणारा आणि चक्रधारी अशा देवाला मी वंदन करतो.

शुद्धं सर्वगतं नित्यं व्योमरूपं सनातनम् । भावाभावविनिर्मुक्तं मस्ये सर्वगं हरिम् ।। ६.

शुद्ध, सर्वत्र असलेला, नित्य, आकाशासारखा, सनातन, अस्तित्व आणि अनस्तित्व या दोन्हींपासून मुक्त, सर्वत्र असणाऱ्या हरिला मी वंदन करतो.

नान्यत् किंचित् प्रपश्यामि व्यतिरिक्तं त्वयाऽच्युत । त्वन्मयं च प्रपश्यामि सर्वमेतच्चराचरम् ।। ६.

अच्युत, तुझ्याशिवाय मला काहीच वेगळं दिसत नाही; हे सगळं चराचर तुझ्यानेच व्यापलेलं मी पाहतो.

एवं तु वदतस्तस्य मूर्त्तिमान् पुरुषः किल । निर्गत्य देहान्नीलाभो घनचण्डो भयंकरः ।। ६.

असं तो बोलत असताना, त्याच्या शरीरातून एक मूर्तिमंत पुरुष बाहेर आला, जो काळ्या मेघासारखा, भयंकर आणि भीतीदायक होता.

रक्ताक्षो ह्रस्वकायस्तु दग्धस्थूणासमप्रभः । उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वा किं करोमि नराधिप ।। ६.

त्याच्या डोळ्यांत रक्ताचा रंग, शरीराने ठेंगणं, जळालेल्या खांबासारखा तेज असलेला तो, हात जोडून उभा राहिला आणि म्हणाला: 'राजा, मी काय करू?'

राजोवाच । कोऽसि किं कार्यमिह ते कस्मादागतवानसि । एतन्मे कथय व्याध एतदिच्छामि वेदितुम् ।। ६.

राजा म्हणाला: 'तू कोण आहेस? इथे तुझं काय काम? तू का आलास? हे मला सांग, व्याधा, मला हे जाणून घ्यायचं आहे.'

व्याध उवाच । पूर्वं कलियुगे राजन् राजा त्वं दक्षिणापथे । पूर्णधर्मोद्भवः श्रीमाञ्जनस्थाने विचक्षणः ।। ६.

व्याध म्हणाला: 'राजा, पूर्वी कलियुगात तू दक्षिणेकडील प्रदेशात राजा होतास, पूर्ण धर्मातून जन्मलेला, कीर्तीमान आणि बुद्धिमान, जनस्थानात राहणारा.'

स कदाचिद् भवान् वीर तुरगैः परिवारितः । अरण्यमागतो हन्तुं श्वापदानि विशेषतः ।। ६.

एकदा, वीर, घोड्यांनी वेढलेला असताना, तू जंगलात शिकार करण्यासाठी, विशेषतः वन्य प्राण्यांना मारण्यासाठी गेला होतास.

तत्र त्वयाऽन्यकामेन मृगवेषधरो मुनिः । दण्डयुग्मेन दूरे तु पातितो धरणीतले ।। ६.

तेथे, दुसऱ्या इच्छेने प्रेरित होऊन, तू हरणाच्या रूपात असलेल्या एका ऋषीला दूरवरून काठीने मारून खाली पाडलं.

सद्यो मृतश्च विप्रेन्द्रस्त्वं च राजन् मुदा युतः । हरिणोऽयं हत इति यावत् पश्यसि पार्थिव । तावन्मृगवपुर्विप्रो मृतः प्रस्त्रवणे गिरौ ।। ६.

राजा, ब्राह्मण मेला तेव्हा तू आनंदाने म्हणालास, 'हरिण मारला गेला,' आणि तो मृगच आहे असं पाहिलंस.

तं दृष्ट्वा त्वं महाराज क्षुभितेन्द्रियमानसः । गृहं गतस्ततोऽन्यस्य कस्यचित् कथितं त्वया ।। ६.

तो ब्राह्मण पाहून, राजासाहेब, तुझं मन आणि इंद्रिये अस्वस्थ झाली; मग तू घरी गेलास आणि हे दुसऱ्या कुणाला सांगितलंस.

ततः कतिपयाहस्य त्वया रात्रौ नरेश्वर । ब्रह्महत्याभयाद्भीतचितेनैतद् विचिन्तितम् । कृत्यं करोमि शान्त्यर्थं मुच्यते येन पातकात् ।। ६.

काही दिवसांनी, राजाधिराज, ब्रह्महत्येच्या भीतीने, रात्री तुझ्या मनात विचार आला, 'काय करावं, जेणेकरून मी या पापातून मुक्त होईल?'

ततस्त्वया महाराज सकृन्नारायणं प्रभुम् । संचिन्त्य द्वादशी शुद्धा त्वया राजन्नुपोषिता ।। ६.

नंतर, राजासाहेब, एकदा तू नारायणाचं ध्यान केलंस आणि शुद्ध द्वादशीच्या दिवशी उपवास धरलास.

नारायणो मे सुप्रीत इति प्रोक्त्वा शुभेऽहनि । गौर्दत्ता विधिना सद्यो मृतोऽस्युदरशूलतः ।। ६.

शुभ दिवशी, 'नारायण माझ्यावर प्रसन्न आहे' असं म्हणून, तू विधीने गाय दान दिलीस; पण जो मेला होता त्याला लगेच पोटात दुखू लागलं.

अभुक्तो द्वादशीधर्मे यत् तत्रापि च कारणम् । कथयामि भवत्पत्नी नाम्ना नारायणी शुभा ।। ६.

द्वादशीचं व्रत पूर्ण पाळलं गेलं नाही, त्याचं कारण मी सांगतो: तुझी पुण्यवती पत्नी, नारायणी हे तिचं नाव, तीच त्याला कारणीभूत होती.

सा कण्ठगेन प्राणेन व्याहृता तेन ते गतिः । कल्पमेकं महाराज जाता विष्णुपुरे तव ।। ६.

तीने श्वास अडखळत असतानाच उच्चार केल्यामुळे, राजासाहेब, तुझं पुढचं जन्म एक कल्पकाळ विष्णुपुरीत झालं.

अहं च तव देहस्थः सर्वं जानामि चाक्षयम् । ब्रह्मग्रहो महाघोरः पीडयामीति मे मतिः ।। ६.

आणि मी, तुझ्या देहात वास करणारा, सर्व काही अखंड जाणतो; ब्रह्महत्येचं भयंकर दुख मला छळत होतं, असं मला वाटलं.

तावद्विष्णोस्तु पुरुषैः किङ्करैर्मुसलैरहम् । प्रहतः संक्षयं यातस्ततस्ते रोमकूपतः । स्वर्गस्थस्यापि राजेन्द्र स्थितोऽहं स्वेन तेजसा ।। ६.

मग विष्णूचे सेवक मला गदांनी मारून नष्ट केले; पण, राजेंद्र, तुझ्या केसांच्या रोमकूपांतून मी माझ्या तेजाने स्वर्गातही तिथेच राहिलो.

ततोऽहःकल्पनिर्वृत्ते रात्रिकल्पे च सत्तम । इदानीमादिसृष्टौ तु कृते नृपतिसत्तम ।। ६.

मग ब्रह्मदेवाचा दिवस संपला आणि रात्र सुरू झाली, श्रेष्ठ राजन, आता या सृष्टीच्या प्रारंभाला हे असंच घडलं.

संभूतस्त्वं महाराज राज्ञः सुमनसो गृहे । काश्मीरदेशाधिपतेरहं चाङ्गरुहैस्तव ।। ६.

राजासाहेब, तू सुमनस राजाच्या घरी जन्मलास; आणि मी तुझ्या केसांतून काश्मीर देशाचा राजा म्हणून जन्मलो.

यज्ञैरिष्टं त्वयानेकैर्बहुभिश्चाप्तदक्षिणैः । न चाहं तैरपहतो विष्णुस्मरणवर्जितैः ।। ६.

तू अनेक यज्ञ केलेस, भरपूर दक्षिणा दिलीस; पण विष्णूचं स्मरण नसल्याने मी त्या यज्ञांनी नष्ट झालो नाही.

इदानीं यत् त्वया स्तोत्रं पुण्डरीकाक्षपारकम् । पठितं तत्प्रभावेन विहायाङ्गरुहाण्यहम् । एकीभूतः पुनर्जातो व्याधरूपो नृपोत्तम ।। ६.

आता, तू कमळलोचन प्रभूचं स्तोत्र म्हटलंस, त्याच्या प्रभावाने मी केसांचा त्याग केला आणि पुन्हा एकरूप होऊन व्याधाच्या रूपात जन्मलो, श्रेष्ठ राजन.

अहं भगवतः स्तोत्रं श्रुत्वा प्राक्पापमूर्त्तिना । मुक्तोऽस्मि धर्मबुद्धिर्मे वर्त्तते साम्प्रतं विभो ।। ६.

मी पूर्वी पापरूप होतो, पण भगवंताचं स्तोत्र ऐकून आता मुक्त झालो; आता माझ्या मनात धर्मबुद्धी स्थिर झाली आहे, प्रभो.

एतच्छ्रुत्वा वचो राजा परं विस्मयमागतः । वरेण छन्दयामास तं व्याधं राजसत्तमः ।। ६.

हे शब्द ऐकून राजा अत्यंत आश्चर्यचकित झाला आणि, श्रेष्ठ राजन, त्या व्याधाला वर दिला.

राजोवाच । स्मारितोऽस्मि यथा व्याध त्वया जन्मान्तरं गतम् । तथा त्वं मत्प्रसादेन धर्मव्याधो भविष्यसि ।। ६.

राजा म्हणाला: 'व्याधा, जसं तू मला माझ्या पूर्वजन्माची आठवण करून दिलीस, तसंच माझ्या कृपेने तू धर्मनिष्ठ व्याध होशील.'

यश्चैतत् पुण्डरीकाक्षपारगं श्रृणुयात् परम् । तस्य पुष्करयात्रायां विधिस्नानफलं भवेत् ।। ६.

जो कुणी हे कमळलोचन प्रभूचं चरित्र ऐकेल, त्याला पुष्कर यात्रेत विधीपूर्वक स्नान केल्याचं पुण्य मिळेल.

श्रीवराह उवाच । एवमुक्त्वा ततो राजा विमानवरमास्थितः । परेण तेजसा योगमवापाशेषधारिणि ।। ६.

श्रीवराह म्हणाले: असं म्हणून राजा उत्तम विमानात बसला आणि पराक्रमी तेजाने सर्वांचे धारक असलेल्या प्रभूशी एकरूप झाला.