वराहपुराणम्

ऋषीणां मायया सर्वमिदं जातं विचिन्त्य वै । शशाप तान् जटाभस्ममिथ्याव्रतधरास्तथा । भविष्यथ त्रयीबाह्या वेदकर्मबहिष्कृताः ।। ७१.

ऋषींच्या मायेमुळे हे सगळं घडलं आहे, हे लक्षात घेऊन, त्याने त्यांना शाप दिला: 'जटा आणि भस्म लावून खोटं व्रत धारण करणारे तुम्ही, आता त्रैवेदिक मार्गाबाहेर जाल, वेदकर्मांपासून दूर राहाल.'

तच्छ्रुत्वा क्रूरवचनं गौतमस्य महामुनेः । ऊचुः सप्तर्षयो मैवं सर्वकालं द्विजोत्तमाः । भवन्तु किं तु ते वाक्यं मोघं नास्त्यत्र संशयः ।। ७१.

महर्षी गौतमांच्या त्या कठोर शब्दांनी, सप्तर्षी म्हणाले, 'हे द्विजश्रेष्ठ, असं सदैव होऊ नये. पण तुझं वचन व्यर्थ होणार नाही, यात शंका नाही.'

यदि नाम कलौ सर्वे भविष्यन्ति द्विजोत्तमाः । उपकारिणि ये ते हि अपकर्तार एव हि । इत्थंभूता अपि कलौ भक्तिभाजो भवन्तु ते ।। ७१.

'कलियुगात जरी सर्व द्विजश्रेष्ठ असे झाले, तरी जे उपकार करतील ते कधी कधी अपकारही करू शकतात. तरीही, कलियुगात असे लोक भक्तिभावाने राहू देत.'

त्वद्वाक्यवह्निनिर्दग्धाः सदा कलियुगे द्विजाः । भविष्यन्ति क्रियाहीना वेदकर्मबहिष्कृताः ।। ७१.

कलियुगात, तुझ्या शब्दांनी जळालेले ब्राह्मण नेहमीच कर्मकांडांपासून दूर राहतील, वेदकर्मांना वर्ज्य होतील आणि त्यांच्याकडे कोणतीही धार्मिक कृत्ये उरणार नाहीत.

अस्याश्च गौणं नामेह नदी गोदावरीति च । गौर्दत्ता वरदानाच्च भवेद् गोदावरी नदी ।। ७१.

ही नदी येथे गौण नावाने 'गोदावरी' म्हणून ओळखली जाते; कारण येथे गाय दान देण्यात आली आणि वर मिळाला, म्हणून या नदीला 'गोदावरी' असे नाव पडले.

एतां प्राप्य कलौ ब्रह्मन् गां ददन्ति जनाश्च ये । यथाशक्त्या तु दानानि मोदन्ते त्रिदशैः सह ।। ७१.

कलियुगात, हे ब्राह्मण, जे कोणी या नदीवर येतात आणि आपल्या शक्तीनुसार गाय दान करतात किंवा इतर दान करतात, ते देवांसह आनंदी होतात.

सिंहस्थे च गुरौ तत्र यो गच्छति समाहितः । स्नात्वा च विधिना तत्र पितॄं स्तर्पयते तथा ।। ७१.

सिंह राशीत गुरु असताना, जो कोणी एकाग्र मनाने येथे येतो, विधिपूर्वक स्नान करतो आणि तेथे पितरांना तर्पण करतो—

स्वर्गं गच्छन्ति पितरो निरये पतिता अपि । स्वर्गस्थाः पितरस्तस्य मुक्तिभाजो न संशयः ।। ७१.

त्याचे पितर, जरी नरकात पडले असले तरी, स्वर्गात जातात; आणि जे आधीच स्वर्गात आहेत, त्यांना मुक्ती मिळते—याबद्दल काहीही शंका नाही.

त्वं ख्यातिं महतीं प्राप्य मुक्तिं यास्यसि शाश्वतीम् । एवमुक्त्वाऽथ मुनयो ययुः कैलासपर्वतम् । यत्राहमुमया सार्धं सदा तिष्ठामि सत्तमाः ।। ७१.

तुला मोठी कीर्ती मिळेल आणि तू शाश्वत मुक्तीकडे जाशील; असे सांगून, ते सर्व ऋषी कैलास पर्वतावर गेले, जिथे मी नेहमी पार्वतीसोबत वास करतो, हे श्रेष्ठ सज्जनांनो.

ऊचुर्मां ते च मुनयो भवितारो द्विजोत्तमाः । कलौ त्वद्रूपिणः सर्वे जटामुकुटधारिणः । स्वेच्छया प्रेतवेषाश्च मिथ्यालिङ्गधराः प्रभो ।। ७१.

त्या ऋषींनी मला सांगितले: 'कलियुगात, सर्व श्रेष्ठ ब्राह्मण तुझ्या रूपात प्रकट होतील, जटा-मुकुट घालतील, इच्छेनुसार प्रेतासारखे वेश धारण करतील आणि खोट्या साधूंच्या खुणा धारण करतील, हे प्रभो.'

तेषामनुग्रहार्थाय किंचिच्छास्त्रं प्रदीयताम् । येनास्मद्वंशजाः सर्वे वर्तेयुः कलिपीडिताः ।। ७१.

'त्यांच्या कल्याणासाठी, असे काही शास्त्र दे, ज्यामुळे आमच्या सर्व वंशजांना, कलियुगाच्या त्रासात, योग्य मार्ग दाखवता येईल.'

एवमभ्यर्थितस्तैस्तु पुराऽहं द्विजसत्तमाः । वेदक्रियासमायुक्तां कृतवानस्मि संहिताम् ।। ७१.

त्यांनी असे विनवले म्हणून, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, मी वेदकर्मांनी युक्त अशी संहिता तयार केली.

निःश्वासाख्यां ततस्तस्यां लीना बाभ्रव्यशाण्डिलाः । अल्पापराधाच्छ्रुत्वैव गता बैडालिका भवन् ।। ७१.

'निःश्वास' नावाच्या त्या संहितेत, बाभ्रव्य आणि शांडिल्य गोत्रातील लोक विलीन झाले; आणि बैडालिक फक्त थोड्याशा अपराधाने, ऐकताच, निघून गेले.

मयैव मोहितास्ते हि भविष्यं जानता द्विजाः । लौल्यार्थिनस्तु शास्त्राणि करिष्यन्ति कलौ नराः ।। ७१.

हे ब्राह्मणांनो, भविष्यात काय होईल हे जाणून मीच त्यांना मोहात पाडले; कलियुगात, लोभासाठी माणसे स्वतःची शास्त्रे तयार करतील.

निःश्वाससंहितायां हि लक्षमात्रं प्रमाणतः । सैव पाशुपती दीक्षा योगः पाशुपतस्त्विह ।। ७१.

'निःश्वास संहिते'मध्ये एक लक्ष श्लोक आहेत; तीच खरी पाशुपत दीक्षा आहे, आणि येथे योगसुद्धा पाशुपत आहे.

एतस्माद् वेदमार्गाद्धि यदन्यदिह जायते । तत् क्षुद्रकर्म विज्ञेयं रौद्रं शौचविवर्जितम् ।। ७१.

या वेदमार्गापासून वेगळे जे काही येथे निर्माण होते, ते लहान, रौद्र आणि शुद्धतेपासून दूर असे कर्म समजावे.

ये रुद्रमुपजीवन्ति कलौ वैडालिका नराः । लौल्यार्थिनः स्वशास्त्राणि करिष्यन्ति कलौ नराः । उच्छुष्मरुद्रास्ते ज्ञेया नाहं तेषु व्यवस्थितः ।। ७१.

कलियुगात जे बैडालिक आणि इतर लोक रुद्रावर उपजीविका करतात, आणि जे लोभासाठी स्वतःची शास्त्रे तयार करतात, त्यांना 'उच्छुष्म रुद्र' म्हणून ओळखा—मी त्यांच्यात नाही.

भैरवेण स्वरूपेण देवकार्ये यदा पुरा । नर्तितं तु मया सोऽयं संबन्धः क्रूरकर्मणाम् ।। ७१.

पूर्वी, देवकार्याकरिता मी भैरव रूप धारण करून नृत्य केले; त्यामुळेच क्रूर कर्म करणाऱ्यांशी माझा संबंध आला.

क्षयं निनीषता दैत्यानट्टहासो मया कृतः । यः पुरा तत्र ये मह्यं पतिता अश्रुबिन्दवः । असंख्यातास्तु ते रौद्रा भवितारो महीतले ।। ७१.

दानवांचा नाश करण्यासाठी मी एकदा मोठ्याने हास्य केले; त्या वेळी माझ्या डोळ्यातून पडलेल्या अनगणित अश्रूंपासून हे रौद्र लोक पृथ्वीवर जन्म घेतील.

उच्छुष्मनिरता रौद्राः सुरामांसप्रियाः सदा । स्त्रीलोलाः पापकर्माणः संभूता भूतलेषु ते ।। ७१.

हे उच्छुष्म भक्त, रौद्र, नेहमी मद्य आणि मांस प्रिय, स्त्रियांमध्ये आसक्त आणि पापी कृत्य करणारे—असे पृथ्वीवर जन्म घेतील.

तेषां गौतमशापाद्धि भविष्यन्त्यन्वये द्विजाः । तेषां मध्ये सदाचारा ये ते मच्छासने रताः ।। ७१.

गौतमाच्या शापामुळे, त्यांच्या वंशात ब्राह्मण जन्माला येतील; त्यांच्यात जे नेहमी चांगले वागतात आणि माझ्या शिकवणीत रमतात, तेच खरे आहेत.

स्वर्गं चैवापवर्गं च इति वै संशयात् पुरा । वैडालिकाऽधो यास्यन्ति मम संततिदूषकाः ।। ७१.

स्वर्ग किंवा मोक्ष याबद्दल शंका बाळगणारे, ज्यांनी माझ्या वंशाला कलंक लावला, ते सर्व मांजरींच्या योनीत जन्म घेतील.

प्राग् गौतमाग्निना दग्धाः पुनर्मद्वचनाद् द्विजाः । नरकं तु गमिष्यन्ति नात्र कार्या विचारणा ।। ७१.

पूर्वी गौतमांच्या अग्नीत जळालेले हे द्विज माझ्या आज्ञेने आता नरकात जातील, यात काहीच शंका नाही.

रुद्र उवाच । एवं मया ब्रह्मसुताः प्रोक्ता जग्मुर्यथागतम् । गौतमोऽपि स्वकं गेहं जगामाशु परंतपः ।। ७१.

रुद्र म्हणाले: मी ब्रह्मदेवाच्या मुलांना असे सांगितले आणि ते जसे आले तसे परत गेले. शत्रूंचा नाश करणारा गौतमही आपल्या घरी लवकरच गेला.

एतद् वः कथितं विप्रा मया धर्मस्य लक्षणम् । एतस्माद् विपरीतो यः स पाषण्डरतो भवेत् ।। ७१.

हे ब्राह्मणहो, मी तुम्हाला धर्माची लक्षणे सांगितली. जो या उलट वागतो, तो पाखंडी ठरतो.

श्रीवराह उवाच । सर्वज्ञं सर्वकर्त्तारं भवं रुद्रं पुरातनम् । प्रणम्य प्रयतोऽगस्त्यः पप्रच्छ परमेश्वरम् ।। ७२.

श्रीवराह म्हणाले: अगस्तीने भक्तीभावाने सर्वज्ञ, सर्वकर्मा आणि प्राचीन असलेल्या रुद्राला वंदन करून त्यांना प्रश्न विचारला.

अगस्त्य उवाच । भवान् ब्रह्मा च विष्णुश्च त्रयमेतत् त्रयी स्मृता । दीपोऽग्निर्दोपसंयोगैः सर्वशास्त्रेषु सर्वतः ।। ७२.

अगस्त्य म्हणाले: आपण, ब्रह्मा आणि विष्णु हे तिघे त्रिवेदी म्हणून ओळखले जातात. जसा दिवा आणि अग्नी एकत्र असतात, तसे तुम्ही सर्व शास्त्रांत सर्वत्र आहात.

कस्मिन् प्रधानो भगवान् काले कस्मिन्नधोक्षजः । ब्रह्मा वा एतदाचक्ष्व मम देव त्रिलोचन ।। ७२.

हे त्रिनेत्री देव, कोणत्या काळात कोण श्रेष्ठ असतो? कोणत्या काळात परमात्मा प्रकट होतो? की ब्रह्मा श्रेष्ठ असतो? हे मला सांगा.

रुद्र उवाच । विष्णुरेव परं ब्रह्म त्रिभेदमिह पठ्यते । वेदसिद्धान्तमार्गेषु तन्न जानन्ति मोहताः ।। ७२.

रुद्र म्हणाले: येथे जरी तीन रूपांनी सांगितले जात असले तरी, विष्णुच खरा परमब्रह्म आहे. वेदांच्या मार्गावर जे मोहात पडतात, त्यांना हे समजत नाही.