वराहपुराणम्

इयं गौरमृता ब्रह्मन् मूर्च्छितेव व्यवस्थिता । गङ्गाजलप्लुता चेयमुत्थास्यति न संशयः ।। ७१.

ही गाय मेली नाही, ब्रह्मन्; ती जणू बेशुद्ध पडली आहे. गंगाजलाने स्नान केल्यावर ती नक्कीच पुन्हा उठेल, यात शंका नाही.

प्रायश्चित्तं मृतायाः स्यादमृतायाः कृतं त्विदम् । व्रतं वा मा कृथाः कोपमित्युक्त्वा प्रययुस्तु ते ।। ७१.

मृतांसाठी प्रायश्चित्त असतं; जी मेली नाही, तिच्यासाठी हे आधीच झालं आहे. व्रत करू नकोस किंवा रागावू नकोस, असं सांगून ते निघून गेले.

गतैस्तैर्गौतमो धीमान् हिमवन्तं महागिरिम् । मामाराधयिषुः प्रायात् तप्तुं चाशु महत् तपः ।। ७१.

ते निघून गेल्यावर, शहाणा गौतम हिमालय या महान पर्वताकडे गेला, मला पूजायचं आणि मोठं तप करायचं ठरवून.

शतमेकं तु वर्षाणामहमाराधितोऽभवम् । तुष्टेन च मया प्रोक्तो वरं वरय सुव्रत ।। ७१.

शंभर वर्षं मी त्याच्याकडून पूजला गेलो; मी प्रसन्न होऊन त्याला म्हटलं, 'सुव्रत, तू एखादं वर माग.'

सोऽब्रवीन्मां जकटासंस्थां देहि गङ्गां तपस्विनीम् । मया सार्धं प्रयात्वेषा पुण्या भागीरथी नदी ।। ७१.

त्याने मला सांगितलं, 'तुमच्या जटांमधून गंगा, ही तपस्वी नदी, मला द्या. ही पुण्यवती भागीरथी नदी माझ्यासोबत यावी.'

एवमुक्ते जटाखण्डमेकं स प्रददौ शिवः । तां गृह्य गतवान् सोऽपि यत्रास्ते सा तु गौर्मृता ।। ७१.

असं म्हटल्यावर, शिवांनी एक जटांचा गुच्छ दिला. तो घेऊन तो तिथे गेला जिथे गाय मेली होती.

तज्जलप्लाविता सा गौर्गता चोत्थाय भामिनी । नदी च महती जाता पुण्यतोया शुचिह्रदा ।। ७१.

त्या पाण्याने स्नान केल्यावर, ती गाय उठली आणि तेजस्वी दिसू लागली; तिथेच एक मोठी, पवित्र आणि शुद्ध नदी निर्माण झाली.

तं दृष्ट्वा महदाश्चर्यं तत्र सप्तर्षयोऽमलाः । आजग्मुः खे विमानस्थाः साधुः साध्विति वादिनः ।। ७१.

ते अद्भुत दृश्य पाहून, निर्मळ सप्तर्षी तिथे आले, आकाशात विमानात उभे राहून 'छान! छान!' असं म्हणू लागले.

साधु गौतम साधूनां कोन्योऽस्ति सदृशस्तव । यदेवं जाह्नवीं देवीं दण्डके चावतारयत् ।। ७१.

'गौतम, उत्तम केलंस! सज्जनांमध्ये तुझ्यासारखा दुसरा कोण आहे, ज्याने देवी जाह्नवीला दंडकात उतरवलं?'

एवमुक्तस्तदा तैस्तु गौतमः किमिदं त्विति । गोवध्याकारणं मह्यं तावत् पश्यति गौतमः ।। ७१.

त्यांनी असं म्हटल्यावर, गौतम विचार करू लागला, 'हे काय आहे?' आणि गायीच्या मृत्यूचं कारण त्याला दिसलं.

ऋषीणां मायया सर्वमिदं जातं विचिन्त्य वै । शशाप तान् जटाभस्ममिथ्याव्रतधरास्तथा । भविष्यथ त्रयीबाह्या वेदकर्मबहिष्कृताः ।। ७१.

ऋषींच्या मायेमुळे हे सगळं घडलं आहे, हे लक्षात घेऊन, त्याने त्यांना शाप दिला: 'जटा आणि भस्म लावून खोटं व्रत धारण करणारे तुम्ही, आता त्रैवेदिक मार्गाबाहेर जाल, वेदकर्मांपासून दूर राहाल.'

तच्छ्रुत्वा क्रूरवचनं गौतमस्य महामुनेः । ऊचुः सप्तर्षयो मैवं सर्वकालं द्विजोत्तमाः । भवन्तु किं तु ते वाक्यं मोघं नास्त्यत्र संशयः ।। ७१.

महर्षी गौतमांच्या त्या कठोर शब्दांनी, सप्तर्षी म्हणाले, 'हे द्विजश्रेष्ठ, असं सदैव होऊ नये. पण तुझं वचन व्यर्थ होणार नाही, यात शंका नाही.'

यदि नाम कलौ सर्वे भविष्यन्ति द्विजोत्तमाः । उपकारिणि ये ते हि अपकर्तार एव हि । इत्थंभूता अपि कलौ भक्तिभाजो भवन्तु ते ।। ७१.

'कलियुगात जरी सर्व द्विजश्रेष्ठ असे झाले, तरी जे उपकार करतील ते कधी कधी अपकारही करू शकतात. तरीही, कलियुगात असे लोक भक्तिभावाने राहू देत.'

त्वद्वाक्यवह्निनिर्दग्धाः सदा कलियुगे द्विजाः । भविष्यन्ति क्रियाहीना वेदकर्मबहिष्कृताः ।। ७१.

कलियुगात, तुझ्या शब्दांनी जळालेले ब्राह्मण नेहमीच कर्मकांडांपासून दूर राहतील, वेदकर्मांना वर्ज्य होतील आणि त्यांच्याकडे कोणतीही धार्मिक कृत्ये उरणार नाहीत.

अस्याश्च गौणं नामेह नदी गोदावरीति च । गौर्दत्ता वरदानाच्च भवेद् गोदावरी नदी ।। ७१.

ही नदी येथे गौण नावाने 'गोदावरी' म्हणून ओळखली जाते; कारण येथे गाय दान देण्यात आली आणि वर मिळाला, म्हणून या नदीला 'गोदावरी' असे नाव पडले.

एतां प्राप्य कलौ ब्रह्मन् गां ददन्ति जनाश्च ये । यथाशक्त्या तु दानानि मोदन्ते त्रिदशैः सह ।। ७१.

कलियुगात, हे ब्राह्मण, जे कोणी या नदीवर येतात आणि आपल्या शक्तीनुसार गाय दान करतात किंवा इतर दान करतात, ते देवांसह आनंदी होतात.

सिंहस्थे च गुरौ तत्र यो गच्छति समाहितः । स्नात्वा च विधिना तत्र पितॄं स्तर्पयते तथा ।। ७१.

सिंह राशीत गुरु असताना, जो कोणी एकाग्र मनाने येथे येतो, विधिपूर्वक स्नान करतो आणि तेथे पितरांना तर्पण करतो—

स्वर्गं गच्छन्ति पितरो निरये पतिता अपि । स्वर्गस्थाः पितरस्तस्य मुक्तिभाजो न संशयः ।। ७१.

त्याचे पितर, जरी नरकात पडले असले तरी, स्वर्गात जातात; आणि जे आधीच स्वर्गात आहेत, त्यांना मुक्ती मिळते—याबद्दल काहीही शंका नाही.

त्वं ख्यातिं महतीं प्राप्य मुक्तिं यास्यसि शाश्वतीम् । एवमुक्त्वाऽथ मुनयो ययुः कैलासपर्वतम् । यत्राहमुमया सार्धं सदा तिष्ठामि सत्तमाः ।। ७१.

तुला मोठी कीर्ती मिळेल आणि तू शाश्वत मुक्तीकडे जाशील; असे सांगून, ते सर्व ऋषी कैलास पर्वतावर गेले, जिथे मी नेहमी पार्वतीसोबत वास करतो, हे श्रेष्ठ सज्जनांनो.

ऊचुर्मां ते च मुनयो भवितारो द्विजोत्तमाः । कलौ त्वद्रूपिणः सर्वे जटामुकुटधारिणः । स्वेच्छया प्रेतवेषाश्च मिथ्यालिङ्गधराः प्रभो ।। ७१.

त्या ऋषींनी मला सांगितले: 'कलियुगात, सर्व श्रेष्ठ ब्राह्मण तुझ्या रूपात प्रकट होतील, जटा-मुकुट घालतील, इच्छेनुसार प्रेतासारखे वेश धारण करतील आणि खोट्या साधूंच्या खुणा धारण करतील, हे प्रभो.'

तेषामनुग्रहार्थाय किंचिच्छास्त्रं प्रदीयताम् । येनास्मद्वंशजाः सर्वे वर्तेयुः कलिपीडिताः ।। ७१.

'त्यांच्या कल्याणासाठी, असे काही शास्त्र दे, ज्यामुळे आमच्या सर्व वंशजांना, कलियुगाच्या त्रासात, योग्य मार्ग दाखवता येईल.'

एवमभ्यर्थितस्तैस्तु पुराऽहं द्विजसत्तमाः । वेदक्रियासमायुक्तां कृतवानस्मि संहिताम् ।। ७१.

त्यांनी असे विनवले म्हणून, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, मी वेदकर्मांनी युक्त अशी संहिता तयार केली.

निःश्वासाख्यां ततस्तस्यां लीना बाभ्रव्यशाण्डिलाः । अल्पापराधाच्छ्रुत्वैव गता बैडालिका भवन् ।। ७१.

'निःश्वास' नावाच्या त्या संहितेत, बाभ्रव्य आणि शांडिल्य गोत्रातील लोक विलीन झाले; आणि बैडालिक फक्त थोड्याशा अपराधाने, ऐकताच, निघून गेले.

मयैव मोहितास्ते हि भविष्यं जानता द्विजाः । लौल्यार्थिनस्तु शास्त्राणि करिष्यन्ति कलौ नराः ।। ७१.

हे ब्राह्मणांनो, भविष्यात काय होईल हे जाणून मीच त्यांना मोहात पाडले; कलियुगात, लोभासाठी माणसे स्वतःची शास्त्रे तयार करतील.

निःश्वाससंहितायां हि लक्षमात्रं प्रमाणतः । सैव पाशुपती दीक्षा योगः पाशुपतस्त्विह ।। ७१.

'निःश्वास संहिते'मध्ये एक लक्ष श्लोक आहेत; तीच खरी पाशुपत दीक्षा आहे, आणि येथे योगसुद्धा पाशुपत आहे.

एतस्माद् वेदमार्गाद्धि यदन्यदिह जायते । तत् क्षुद्रकर्म विज्ञेयं रौद्रं शौचविवर्जितम् ।। ७१.

या वेदमार्गापासून वेगळे जे काही येथे निर्माण होते, ते लहान, रौद्र आणि शुद्धतेपासून दूर असे कर्म समजावे.

ये रुद्रमुपजीवन्ति कलौ वैडालिका नराः । लौल्यार्थिनः स्वशास्त्राणि करिष्यन्ति कलौ नराः । उच्छुष्मरुद्रास्ते ज्ञेया नाहं तेषु व्यवस्थितः ।। ७१.

कलियुगात जे बैडालिक आणि इतर लोक रुद्रावर उपजीविका करतात, आणि जे लोभासाठी स्वतःची शास्त्रे तयार करतात, त्यांना 'उच्छुष्म रुद्र' म्हणून ओळखा—मी त्यांच्यात नाही.

भैरवेण स्वरूपेण देवकार्ये यदा पुरा । नर्तितं तु मया सोऽयं संबन्धः क्रूरकर्मणाम् ।। ७१.

पूर्वी, देवकार्याकरिता मी भैरव रूप धारण करून नृत्य केले; त्यामुळेच क्रूर कर्म करणाऱ्यांशी माझा संबंध आला.

क्षयं निनीषता दैत्यानट्टहासो मया कृतः । यः पुरा तत्र ये मह्यं पतिता अश्रुबिन्दवः । असंख्यातास्तु ते रौद्रा भवितारो महीतले ।। ७१.

दानवांचा नाश करण्यासाठी मी एकदा मोठ्याने हास्य केले; त्या वेळी माझ्या डोळ्यातून पडलेल्या अनगणित अश्रूंपासून हे रौद्र लोक पृथ्वीवर जन्म घेतील.